Кіріспе

Л. Франк Баумның 1915 жылғы "Оз елінің Қорқынышы" романы – Л. Франк Баумның "Оз" сериясындағы тоғызыншы кітабы. 1915 жылдың 16 шілдесінде жарық көрген бұл кітап Баумның өзінің "Оз" кітаптары арасындағы ең сүйіктісі болды және Капитан Билл мен Троттың Оз еліне саяхат жасап, Қорқытқыштың көмегімен Jinxland қатыгез патшасы Крэвлді құлату туралы баяндайды. Капитан Билл мен Трот (Мэйр Гриффитс) бұрын Баумның "Теңіз перілері" (1911) және "Аспан аралы" (1912) романдарында да кездесетін. Бұл кітап Баумның 1914 жылғы "Оз елінің Қорқытқышы, Маjestісі" атты нұсқаусыз фильмінің жаңа өңделуі.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Капитан Билл, ағаштан жасалған аяғы бар теңізші, және оның досы, Трот есімді кішкентай қыз, Калифорниядан тыныш күндері қайықта қысқа сапарға шықты. Кенеттен пайда болған құйын қайықтарын құлатып, оларды су астына тартып кетті, онда олар әйелдерге (көрінбеген) алып келінді және үңгірге жеткізілді. Көп ұзамай оларға Орк деп аталатын қанатты жаратылыс қосылды. Үшеуі үңгірден шығатын қараңғы туннель арқылы өтіп, өзін "Пессим – бақылаушы" деп атаған қараңғы адам тұратын аралға келді. Капитан Билл мен Трот сиқырлы кішірейту жидектерін жеп, денелерін кішірейтеді, ал Орк оларды аралдан Мо еліне алып кетеді, онда олар тағы бір сиқырлы жидектерді жеп, қалыпты өлшемдеріне оралады. Олар қант пен патоканы таратумен айналысатын және олардың кейбіреулеріне ұқсайтын Бэмпи Мэнмен танысады. Олар "Оз еліне апаратын жол" фильміндегі Баттон Брайтқа кездеседі, ол тағы да адасып қалған. Капитан Билл жергілікті құстарды шақырады (барлық құстар сияқты, олар да сөйлей алады) және оларға "өсу" жидектерін ұсынады, олардың көмегімен өзін, Тротты және Баттон Брайтты Оз еліне жеткізеді. Шөлді кесіп өткеннен кейін Баттон Брайт, капитан Билл және Трот далаға түседі, ал Орк өз елін табу үшін оларды тастап кетеді, ол әдеттегі ұшу кезінде жоғалып кеткен еді. Баттон Брайт, капитан Билл және Трот келген Джинксленд, Оздың қалған бөлігінен биік таулар мен түбі жоқ жармен бөлінген. Патшалық жақында күрделі тарихқа ие болды. Джинкслендтің заңды патшасы Кинд, оның премьер-министрі Фиарс тарапынан тақтан алынды, ал оны өз кезегінде билікке келген премьер-министр Кревл ауыстырды. Жағымсыз, бірақ бай азамат Гугли Гу Кинд патшаның қызы Глория ханшайымға үйленуге тырысады; алайда ол бірінші тоңғыл Фиарстың ұлы Понға, қазіргі бағбанның баласына ғашық. Король Кревл мен Гугли Гу Глорияның жүрегін тоңазыту үшін Блинки есімді сиқыршыны жалдайды, сонда ол Понды енді сүймейді. Капитан Билл осы қастандыққа куә болады, ал оны араластыруға жол бермеу үшін Блинки оны жәндікке айналдырады. Содан кейін ол Глорияның жүрегін мұздатады. Гугли Гу оған ұсыныс жасайды, бірақ жүрегі тоңғандықтан ол ешкімді де сүймейді, тіпті Гугли Гуді де, оның ұсынысын жек көріп отыр. Қорқытқыш Глинданың сарайында, Квадлинг елінде болады және Глинданың Ұлы Тізім кітабын оқып, осы оқиғалар туралы біледі, бұл кітапта әлемдегі барлық оқиғалар олар болған сәтте жазылады. Қорқытқыш капитан Биллге, Баттон Брайтқа және Тротқа көмектескім келеді, ал Глинда оны оларға көмектесу үшін өзінің сиқырымен Джинкслендке жібереді. Қорқытқыш Джинкслендке сапар шегеді және Тротпен, капитан Биллмен (әлі де жәндік) және өз отанына күш алу үшін ұшып кеткен Оркпен бірігеді. Қорқытқыш Кревлді тақтан түсіруге тырысады және тұтқындалады, Гугли Гу Қорқытқышты өртеуді ұсынады, бірақ содан кейін Орк елу басқа Оркпен бірге уақтылы келді, олар Джинксленд тұрғындарына шабуыл жасап, Кревлге қарсы жағдайды өзгертеді. Жеңіске жеткен топ Блинкиге келіп, оны сиқырлы ұнтақпен шашыратып, капитан Билл мен ханшайым Глорияның сиқырын жояды. Ол зұлым сиқырын жойғаннан кейін, Қорқытқыш Блинкинің кішіреюін тоқтатады, бірақ ол кішкентай болып қалады және барлық сиқырлық күштерін жояды. Глория Джинксленд тағына отырады және Понды өзінің серігі етіп жасайды, ал Қорқытқыш, Баттон Брайт, капитан Билл, Трот және Орктар мерекеге Изумруд қаласына оралады.

Өмірбаян

Роман Лос-Анджелестің "Жарқын көтерілушілеріне" арналған. Лос-Анджелес Атлетика Клубының таңдаулы кіші тобы – Құрметті және Көтерілген Жарқын Көтерілушілер Ордені, Оңтүстік Калифорнияның көрнекті бизнесмендері мен қоғам қайраткерлерінің әлеуметтік және бауырластық ұйымы болды. Баум 1909 жылы Лос-Анджелеске көшіп келгеннен бері бұл топта белсенді қатысып, топтың басқару кеңесі құрамындағы Excelsiors-қа кірді. Ол сондай-ақ олардың қойылымдары үшін ән жазып, актерлік шеберлік көрсетті және олардың музыкалық тобында бас барабанда ойнады. Баумның кітаптары мен әңгімелерін фильмге түсіру мақсатымен құрылған Oz Film Manufacturing Company компаниясының негізгі инвесторлары – шағын топ болды. Инвесторлар 100 000 доллар салды; Баум президенттік лауазымға тағайындалды және оның туындыларына кино құқықтары үшін компания акцияларын алды. Компанияның алғашқы жобасы – "Оздың тігістелген қызы" фильмі болды, ал 1914 жылдың қазан айында шыққан екінші жобасы – 23 500 долларға түсірілген және (Баумның әрқашан шындыққа сай болмайтын мәлімдемелеріне сәйкес) 130 актерлік құрамға ие болған "Оздың Қорқытқышы" фильмі болды. Баум фильмнің сәтті болатынына және 1915 жылы жарық көретін "Қорқытқыш" романына үлкен жарнамалық қолдау беретініне үміттенді. Бірақ, ақынның күткенідей болмады, фильм өзінің құнын өтеуге жеткіліксіз болды. Романның алғашқы басылымы шамамен 14 300 дана сатылды, бұл оның алдыңғы туындысы "Оздың Тик-Тогынан" бірнеше жүз данаға көп, алайда ұзақ мерзімді перспективада "Оздың Қорқытқышы" Оз сериясының ең танымал бөлімдерінің біріне айналды. "Тик-Ток" сияқты, "Қорқытқыш" романында да маңызды романтикалық желі бар – біріншісінде Роза ханшайымы мен құпия файлдар, ал екіншісінде Глория мен Пон, бұл бұрынғы Оз кітаптарына тән емес. Американдық баланың Озға саяхаты Баум үшін ұзақ жылдар бойы сүйікті сюжет болғанмен, бұл туынды оның соңғы көрінісі болды: оның сериядағы жұмысы кезінде енді балалар Озға қабылданбады. Питер МакНикол дауыстаған Орк "Оз балалары" эпизодында пайда болды.