Кіріспе

Финляндиядағы білім беру жүйесіне күндізгі бағдарламалар (нәрестелер мен кішкентай балаларға арналған), бір жылдық «мектепке дейінгі» (6 жастағы) және 11 жылдық міндетті жалпы білім беретін мектеп (7 жастан 18 жасқа дейінгі) кіреді. Қазіргі уақытта орта білім беру, кәсіптік білім беру, жоғары білім беру және ересектер білімі міндетті болып табылады. Негізгі білім берудің тоғыз жылында оқушылар іріктелмейді, топтастырылмайды немесе бөлектелмейді. Негізгі білімнен кейін оқушылар орта білімді академиялық бағыт (lukio) немесе кәсіптік бағыт (ammattioppilaitos) бойынша жалғастыруды таңдауы керек. Екеуі де әдетте үш жылға созылады және жоғары білім беруге түсуге мүмкіндік беретін біліктілік береді. Жоғары білім беру университеттер мен политехникалық (ammattikorkeakoulu, сондай-ақ «қолданбалы ғылымдар университеті») жүйелеріне бөлінеді. Университеттер лицензиат және докторлық дәрежелерін тағайындайды. Бұрын жоғары білім алғандар ғана жоғары (аспирантура) дәрежесін алуға құқылы болған, бірақ Болон процесін енгізуден кейін барлық бакалаврлер енді академиялық білімін жалғастыра алады. Елде 17 университет және 27 қолданбалы ғылымдар университеті бар. Біріккен Ұлттар Ұйымының Даму бағдарламасы білім индексін жасады, ол ересектердің орташа білім алу мерзімін және балалардың күтілетін білім алу мерзімін көрсетеді, нәтижесінде 2019 жылы Финляндия әлемде төртінші орынға ие болды. Финляндия ұлттық білім беру жүйелерін халықаралық деңгейде салыстыратын PISA зерттеуінде үнемі жоғары көрсеткіштерді көрсеткенімен, соңғы жылдары көшбасшылықтан ығыстырылды. 2012 жылғы зерттеуде Финляндия оқу бойынша алтыншы, математика бойынша он екінші және ғылым бойынша бесінші орынды алды, ал 2003 жылғы зерттеуде Финляндия ғылым мен оқу бойынша бірінші, математика бойынша екінші орынды алды. Сонымен қатар, Дүниежүзілік экономикалық форум Финляндияның жоғары білім беру жүйесін бірінші орынға қойды. Екінші жағынан, ел ішінде оқу нәтижелерінің төмендеуі ұзақ уақыттан бері айтылып келеді, ал 2023 жылы Білім және мәдениет министрлігі «білімділік туралы шолу» деп аталатын есеп жариялады, онда оқу және математика бойынша біліктіліктің ерекше түрде тез төмендегені байқалды деп мойындады. TIMSS деп аталатын тағы бір халықаралық бағалауда Финляндияның нәтижелері үнемі орташа деңгейде болды. Жалпы табыстары үшін мақталып жүрген Финляндияда 2015 жылғы Брукингс институтының есебінде 2012 жылғы PISA оқу стандарттарындағы гендерлік айырмашылық анықталды, бірақ мұны әр гендердің қандай салаға таңдауына байланысты көптеген факторлармен түсіндіруге болады. 15 жастағы ұлдардың көрсеткіштері ЭЫДҰ орташа көрсеткіштерінен айтарлықтай ерекшеленбеді және осы жастағы қыздардан 0,66 стандарттық ауытқумен артта қалды. Юрки Катайнен, Александр Стубб және Юха Сипиля үкіметтері 2011–2018 жылдар аралығында Финляндиядағы білім беруге бөлінетін қаражатты барлығы 1,5 миллиард еуроға қысқартты. Университеттер мен колледждердегі қызметкерлердің саны 7500-нен астамға азайтылды.

Тарих

Оқу-жазу - лютерандық діннің маңызды бөлігі, Финляндияның мемлекеттік және басым діні, себебі христиандардың өз ана тілінде Киелі кітапты оқи алуы тиіс. Епископ Микаэль Агрикола Мартин Лютерден оқып, 1548 жылы Жаңа өсиетті фин тіліне аударды. Финляндиядағы алғашқы университет (Турку Корольдік академиясы) 1640 жылы құрылды. 18 ғасырдың соңында сауаттылық 50%-дан асты, ал 19 ғасырдың ортасында 80–90% құрады. Егер муниципалитетте мектеп болмаса, оқу көшпелі мектептерде (kiertokoulu) жүргізілді. Ересек болуға қатысты дәстүрлі рәсім тек сауатты адамдарға ғана рұқсат етіледі және мысалы, некеге тұруға мүмкіндік береді. Ресми статистика 1880 жылдан бастап қолжетімді, онда сауаттылық деңгейі 97,6% болды. Швеция билігіндегі алғашқы білім беру жүйесі швед тілінде болды және оқу мен жазуды үйретуге арналған негізгі «педагогиодан», грамматиканы, латын, грек тілін, риторика мен диалектиканы оқытатын қарапайым мектептен, университет дайындығын жүзеге асыратын гимназиядан және университеттің өзінен тұрды. 19 ғасырда жүйе кейіннен «халық мектебі» (kansakoulu) және «оқу мектебі» (oppikoulu) деп аталды, оның ішінде жоғары мектеп (lukio) және одан кейін университет болды. 19 ғасырдың ортасында фин тілі ресми тіл мәртебесін алды және мектептерде швед тілінен орын алды. 1898 жылы барлық азаматтарға kansakoulu-ға қатысу құқығы берілді. 1911 жылы қатысу деңгейі 50%-ға жетті және 1921 жылы міндетті болды; муниципалитеттер білім беруді қамтамасыз етуге міндетті болды. 1948 жылы тегін мектеп тамақтануы міндетті болды. Oppikoulu-ға 10 жасында түсу ерікті емес еді және түсу конкурстық негізде жүзеге асырылды. Бұл жоғары білім алудың жалғыз жолы болғандықтан және түсуге ата-аналардың әлеуметтік жағдайы мен таңдауының үлкен әсері болғандықтан, жағдайы нашар адамдардың мүмкіндіктері шектелді. Жұмысшы табының өкілдері көбінесе тек kansakoulu-ды бітіріп, жұмысқа орналасты. Бұл жүйе 1972–1977 жылдары 1–9 сыныптардың міндетті оқуын қамтамасыз ететін қазіргі жүйе пайдасына тоқтатылды. 15 жастан кейін жүйе орта және жоғары білім деңгейінде академиялық (lukio) және кәсіптік (ammattioppilaitos) бағыттарға бөлінеді. Соңғы кезде кәсіптік білім негізінде жоғары білім алуға ресми мүмкіндік туды, бірақ бұл іс жүзінде қиын, себебі кәсіптік оқу жоспары студентті университет емтихандарына дайындамайды.

Ерте балалық шақтағы білім беру

Финляндияда жоғары сапалы балабақша мен мектепке дейінгі дайындық балаларды өмір бойы білім алуға, сондай-ақ оқу мен математиканы меңгеруге қажетті ынтымақтастық және қарым-қатынас дағдыларын дамыту үшін маңызды деп есептеледі. Бұл дайындық кезеңі 7 жасқа дейін жалғасады. Финляндиядағы ерте балалар білімі әр баланың жекелігіне құрметпен қарауға және әр баланың өзінің ерекше тұлғасы ретінде дамуына мүмкіндік беруге баса назар аударады. Финляндиялық ерте білім беру ұстаздары балаларды әлеуметтік және өзара әрекеттесу дағдыларын дамытуға бағыттайды, оларды басқа адамдардың қажеттіліктері мен мүдделеріне назар аударуға, басқаларға қамқорлық жасауға және басқа адамдарға, басқа мәдениеттерге және түрлі орталарға оң көзқарас қалыптастыруға ынталандырады. Тәуелсіздікке қадамдық түрде мүмкіндік берудің мақсаты – барлық балалардың «жетіліп, өздеріне өзіңше қамқорлық жасай алуына, жауапты шешімдер қабылдауына, қоғамның белсенді азаматы ретінде жемісті қатысуына және оларға көмек қажет болатын басқа адамдарға қамқорлық жасай алуына» жағдай жасау. Кітап оқу мәдениетін қалыптастыру үшін, нәресте дүниеге келген кезде ата-анасына үш кітап – әрбір ата-анаға біреуден және балаға арналған кітап – «аналық пакет» аясында табыс етіледі. Финляндиялық балалар дамуы маманы Эева Хуяланың айтуынша, «Ерте білім беру – өмір бойы білім алудың алғашқы және ең маңызды кезеңі. Неврологиялық зерттеулер көрсеткендей, мидың 90%-ы өмірдің алғашқы бес жылында дамиды, ал 85%-ы мектепке барар алдында (Финляндияда жеті жаста) қалыптасады». Осы контексте «күтім» тәрбиемен синонимді және жеті жасқа дейін формалды білім алуды бастамас бұрын, балаларды физикалық (дұрыс тамақтану, тазалықты сақтау) және психикалық (қарым-қатынас, әлеуметтік сана, эмпатия және өзіне-өзі бағалау) жағынан дайындау үшін ата-аналар мен қоғамның бірлескен күш-жігері ретінде қарастырылады. Олардың пікірінше, жеті жасқа дейін балалар ойнау арқылы жақсы оқиды, сондықтан мектепке келген кезде олар білім алуға құштар болады. Финляндия 1990 жылдан бері 8 айдан 5 жасқа дейінгі балаларға арналған тегін, жалпыға қолжетімді күндізгі күтім жүйесін және 1996 жылдан бері 6 жастағы балаларға арналған «мектепке дейінгі / балабақша» жылын енгізді. «Күндізгі күтім» толық күндізгі балалар бағдарламаларын және ата-аналар балаларымен бірге бара алатын ересектердің қадағалауымен жабдықталған қалалық ойын алаңдарын қамтиды. Муниципалитеттер сондай-ақ үш жылға дейін үйде күтім жасауды қалайтын аналарға «үйде күтім» көрсету үшін төлем жасайды. Кейде бұл көмекші маманның үйге барып, ортаның қолайлы екеніне көз жеткізуін қамтиды. Жергілікті муниципалдық балалар бағдарламаларында (жекеменшік, бірақ жергілікті муниципалитеттер субсидиялайтын немесе орталық үкімет гранттарының көмегімен муниципалитеттер төлейтін) ересектер мен балалардың арақатынасы үш жасқа дейінгі балалар үшін: әр 12 балаға үш ересек (бір мұғалім және екі медбике) (немесе бірге төрт балаға дейін); ал үштен алты жасқа дейінгі балалар үшін: әр 20 балаға үш ересек (бір мұғалім және екі медбике) (немесе шамамен бірге жеті балаға дейін). Төлем, қажет болған жағдайда, отбасылық табысқа қарай белгіленеді және тегіннен айына 200 евроға дейін жетеді. Пепа Оденаның сөзіне сүйенсек, осы орталықтарда «сізге білім беру емес, сіздің өзіңіз білесіз. Балалар ойнау арқылы білім алады. Бұл философия біз барған барлық мектептерде, мұғалімдердің айтқандарында және көріп отырғандарымызда көрінеді». Финляндияда балабақшаға бару міндетті емес, бірақ оны көбісі пайдаланады. «Біз балалардың балабақшада және мектепке дейінгі білім алуға құқығы бар деп санаймыз», - деді Хельсинки қаласының білім беру бөлімінің қызметкері Эева Пентиля. «Бұл жұмыс істеп жатқанда баланы тастап кететін орын емес. Бұл балаңыздың ойнайтын, білім алатын және достасатын жері. Жақсы ата-аналар балаларын балабақшаға жібереді. Бұл әлеуметтік-экономикалық жағдайға байланысты емес». Мектепке дейінгі білім берудегі басты мақсат – «қалай оқуға үйрену», - деді Пентиля ханым. Оқу мен математикадан формалды оқытудың орнына, табиғат, жануарлар және «өмір айналымы» туралы сабақтар беріледі және материалдық-техникалық базаға негізделген оқуға баса назар аударылады.

Жоғары орта білім

Жоғары орта білім 15-16 жастан басталады және 3-4 жылға созылады (шамамен Американдық орта мектептің соңғы екі жылына және АҚШ-тағы екі жылдық қоғамдық немесе жас колледжге сәйкес келеді). Бұрын ол міндетті емес еді, бірақ 2021 жылдың қыркүйегінен бастап міндетті болып жарияланды. Финляндияның жоғары орта білім алушылары кәсіптік біліктілікті дамыту және/немесе политехникалық институтқа түсуге дайындалу үшін кәсіптік оқудан өтуді немесе университеттерге дайындалуға бағытталған академиялық жоғары мектепке түсуді таңдай алады, сондай-ақ заң, медицина, ғылым, білім беру және гуманитарлық ғылымдар салаларында жоғары білім алуға дайындық көруге болады. Академиялық жоғары мектептерге қабылдау үлгерім көрсеткіші (GPA) негізінде жүзеге асырылады, ал кейбір жағдайларда академиялық тесттер мен әңгімелесулер де өткізіледі. Мысалы, 2007 жылы осы жастағы адамдардың 51% академиялық жоғары мектепке қабылданды. Дегенмен, жүйе қатаң емес, кәсіптік мектепті бітірген түлектер ресми түрде қолданбалы ғылымдар университетіне немесе кейбір жағдайларда университет білімін алуға құқылы; керісінше, академиялық орта мектепті бітірген түлектер кәсіптік білім беру бағдарламаларына қатыса алады. Сондай-ақ, кәсіптік және академиялық орта мектептерге бір уақытта оқуға түсуге болады. Оқу ақысы тегін, ал кәсіптік және академиялық оқушылар мектепте медициналық қызмет көрсетуге, тегін түскі асқа, кітаптарға және мектепке баратын көлікке құқылы. Кәсіптік мектепті бітірген соң, кәсіптік мектептің аттестатын алады. Академиялық жоғары орта мектепті бітірген түлектер орта білім туралы аттестат алады және ұлттық деңгейде бағаланатын түсу емтиханынан өтеді (фин. Ylioppilastutkinto). Бұл емтихан бастапқыда Хельсинки университетіне түсу емтиханы ретінде тағайындалған, және оның жоғары беделі бүгінгі күнге дейін сақталған. Арнайы бағдарламаларды оқитын студенттер кәсіптік мектептің аттестатын алып, түсу емтиханын (kaksoistutkinto) немесе үш аттестаттың барлығын (kolmoistutkinto) тапсыруы мүмкін. Жоғары академиялық мектептің шамамен 83% студенті немесе жас тобының 42% түсу емтиханын аяқтайды. Политехникалық институттарға түсу үшін мектеп аттестаты қажет, ал университеттерге түсу үшін түсу емтиханы маңыздырақ. Алайда, кейбір жоғары білім беру бағдарламаларының өздерінің қабылдау емтихандары бар, және көптеген бағдарламалар олардың екеуін де қолданады.

Жоғары академиялық мектептегі жоғары оқу бағдарламалары

Математика, екінші ұлттық тіл және шетел тілдері бойынша студент әртүрлі қиындық деңгейлеріндегі оқу бағдарламасын таңдауға құқылы. Студенттер мектеп басталғанда тиісті курстарды, ал мектеп бітіргенде емтиханға тіркелгенде тиісті емтихан қағазын алу үшін өз деңгейлерін таңдайды. Бұл екі таңдау тікелей байланысты емес, бірақ студенттер көбінесе мектептік емтиханда сол деңгейді сақтайды. Бұл қағидадан бір ерекшелік – студент жоғары деңгейдегі курсты жартылай ғана аяқтағанда және емтихандағы өзінің нәтижесіне сенімсіз болғанда. Мұндай жағдайда студент оңайрақ емтихан тапсыруды қалауы мүмкін. Математикада жоғары деңгей, іс жүзінде, технологиялық университеттер, басқа университеттердің математикалық ғылымдар бағдарламалары және медицина сияқты бәсекеге қабілетті университет ғылым бағдарламаларына қабылдану үшін міндетті шарт болып табылады. Математикадан емтихан тапсырушылардың 20% жоғары деңгейді таңдайды. Елдік бірыңғай емтихан, толық пайыздық жүйеде бағалаумен бірге, емтихан тапсырған жылына қарамастан, әр студентті математикалық қабілеті бойынша объективті түрде жіктеудің оңай жолын ұсынады. Мысалы, егер ең жақсы математика студенттері алдымен жоғары академиялық мектепке, содан кейін жоғары математика бағдарламасына іріктеліп алынса, "лаудатур" алған студенттер жас тобының математикалық жағынан ең жақсы 0,4% құрайды, бұл 800 SAT математика бөліміне тең келеді. Дегенмен, пайыздық теңдік Финляндиядағы жоғары математикадан "лаудатур" алған студенттің абсолюттік деңгейі АҚШ-тағы 800 SAT нәтижесіне тең дегенді білдірмейді, себебі халықтың орташа сапасы әртүрлі.

Мұғалімдер

Бастауыш және орта мектеп мұғалімдерінің біліктілігін растау үшін магистр дәрежесі болуы міндетті. Мұғалімдік – өте беделді мамандық және университет бағдарламаларына түсу үшін бәсекелестік жоғары. Болашақ мұғалімнің үлгерімі өте жақсы болуы керек және мұғалім болу үшін күшті қарсылықты жеңіп өтуі қажет. Кейбір бағдарламаларға түсуге үміткерлердің шамамен 10% ғана қабылданады.

Жоғары білім беру

Жоғары білім беруде екі сектор бар: дәстүрлі университеттер (yliopisto, universitet) және қолданбалы ғылымдар университеттері (ammattikorkeakoulu, yrkeshögskola немесе AMK/YH қысқаша). Қабылдау орта мектептің соңғы орташа балы, орта мектептің бітіру емтиханы (abitur) және университетке түсу емтихандарының нәтижелеріне негізделеді. Іріктеу процесі толыққанды ашық, білім деңгейіне негізделген және объективті; өтініштерге эсселер қосылмайды, іріктеуде субъективтік факторлар жоқ, аз өкілдік еткен топтарға қолдау көрсетілмейді (швед тілінде сөйлейтіндерге арналған белгілі квоталардан басқа), және қосымша іс-шаралар ескерілмейді. Сонымен қатар, түсу емтихандары көбінесе көптеген сұрақтардан тұрмайды, олардың орнына есте сақтау мен жылдам, механикалық есептеулерді сынамайтын, бірақ ойлау қабілетін бағалайтын, аз ғана күрделі сұрақтардан тұрады. Сондықтан іріктеу процесі көптеген басқа елдерден мүлдем өзгеше. Университеттер ғылыми зерттеулерге баса назар аударады және теориялық білім береді. Көптеген бағдарламалар бойынша магистр дәрежесін алу күтіледі, бакалавр мен магистр арасында жеке қабылдау процесі қарастырылмайды. Қолданбалы ғылымдар университеттері жұмыс орындарының қажеттіліктерін қанағаттандыруға көбірек бейімделген және өнеркәсіптік даму жобаларына қатысады. Зерттеулер көбінесе практикалық сипатта болады, ал теориялар күрделі мәселелерді шешуге қолданылады. Мысалы, дәрігерлер дәстүрлі университеттерді бітіреді, ал медбикелер мен инженерлер қолданбалы ғылымдар университеттерін бітіреді. (Дегенмен, университеттерде де медбикелік және инженерия салалары бойынша дипломдар беріледі). Кәсіптік училищалар мен қолданбалы ғылымдар университеттерін муниципалитеттер басқарады, ал кейбір жағдайларда жеке тұлғалар басқаруға жауапты. (Ерекше жағдай ретінде полиция колледжі Ішкі істер министрлігінің басқаруында болады). Финляндияның барлық университеттері 2010 жылға дейін мемлекеттік меншікте болды, содан кейін мемлекеттен бөлініп, қоғамдық құқық негізіндегі қорларға немесе корпорацияларға айналдырылды. Бакалавр дәрежесін алуға үш-төрт жыл уақыт кетеді. Бағдарламаға байланысты, бұл бітіруге және магистратураға түсуге дейінгі аралық кезең болуы мүмкін. Ал қолданбалы ғылымдар университетінде бакалавр дәрежесін алуға 3,5–4,5 жыл уақыт қажет. Политехникалық дипломдар көбінесе университет дипломдарымен теңестіріледі. Университеттер мен қолданбалы ғылымдар университеттерін бітірген түлектер университеттерде немесе қолданбалы ғылымдар университеттеріндегі магистратура бағдарламаларына түсу арқылы білімін жалғастыра алады. Бакалавр дәрежесін бітіргендер өз мамандығы бойынша екі жылдық жұмыс тәжірибесін жинағаннан кейін, қолданбалы ғылымдар университеттеріндегі жұмысқа және зерттеуге бағытталған магистратура бағдарламаларына түсуге құқылы. Университет түлектері де қосымша оқудан өту арқылы түсуге құқылы. Қолданбалы ғылымдар университетіндегі магистратура бағдарламасы екі жылға созылады және жұмыспен қатар оқуға мүмкіндік береді. Еуропалық емес студенттер үшін оқу ақысы университет пен бағдарламаға байланысты жылына шамамен 6000-нан 18000 евроға дейін жетеді.

Міндеттер

Білім министрінің жалпыға қолжетімді туындыларды электрондық түрде сақтау және тарату жөніндегі жауапкершілігі бар. Финляндияда миллиондаған жалпыға қолжетімді туынды (кітаптар, суреттер, музыка және фильмдер) бар, және оларға қол жеткізуді ғылым мен мәдениетке қол жеткізудің негізгі адам құқығы деп есептейді.

Болашақ перспективалары

Болон процесі кәсіби және академиялық біліктіліктердің аражігін бұзады. Кейбір салаларда жаңа магистратура бағдарламалары енгізілді. Әр түрлі жүйелер арасындағы ынтымақтастық артып келеді және белгілі бір интеграция болады (бірақ бұл қысымсыз емес). Бұл Болон процесінен ғана емес, сонымен қатар фин саясаткерлерінің мақсатынан да туындайды – финдердің көпшілігін жоғары білімге ие ету (әр жылғы топтың шамамен 60–70% жоғары білім алады). Соңғы жылдары экономикалық сала, сондай-ақ кәсіподақтар мен студенттік ұйымдар жаңа студенттік орындар санын қысқартуды жиі талап етіп отыр, себебі академиялық жұмыссыздықтың өсу тенденциясы байқалады, бұл 1990-шы жылдары жоғары білім берудегі студенттік орындардың күрт өсуімен байланысты деп есептеледі. Әсіресе, қолданбалы ғылымдар университеттеріндегі (АМК/ЮХ) кейбір мамандықтардың құны инфляцияланып кеткен. Осы пікірді көрсете отырып, Білім министрлігі 2007 және 2008 жылдардан бастап қолданбалы ғылымдар университеттеріндегі жаңа студенттік орындарды 10%-ға қысқарту туралы шешім қабылдады. Бұл қысқартулардың бір бөлігі жоғары білімді жұмыс күшіне мұқтаж аймақтарға қайта бағытталады ма (немесе қашан) әлі белгісіз. 2001 және 2002 жылдары университеттерді бітіргендердің жұмыссыздық деңгейі 3,7%, ал қолданбалы ғылымдар университетін бітіргендердің 8% құрады, бұл жалпы жұмыссыздық деңгейімен салыстырылады (ОЭСР есебін қараңыз). 2015 жылы премьер-министр Юха Сипиля басқаратын үкімет университеттерді қаржыландыруды шамамен 500 миллион еуроға қысқартуға шешім қабылдады. Сантехниктер мен құрылысшылар сияқты негізгі жұмыс күшінің жетіспеушілігі Финляндияда кеңінен мойындалғандықтан, кәсіптік училищенің студенттік орындарын арттыруға басымдық берілуі мүмкін. Сондай-ақ, зейнеткерлік жасына жететін топтар қазіргі уақытта және алдағы уақытта да жоғары білім алуға түсетін топтардан көп екенін атап өту керек. Мысалы, студенттік орындардың қазіргі саны 2020 жылға дейін өзгеріссіз сақталса, Шығыс Финляндияда 19–21 жас аралығындағы топтың шамамен 103%-ына жететін студенттік орындар болады.

Жоғары білім беру жүйесін қайта құру

Жаһандану және жас буын үшін бәсекелестіктің күшеюіне байланысты Білім министрлігі жүйелік қайта құруды қажет деп санайды. 2006 жылдан бері жоғары білім беру мекемелерінің барлығы ынтымақтастық тәсілдерін бөлісіп келеді. Болжам бойынша, келесі 10–15 жыл ішінде мекемелердің жалпы саны айтарлықтай азаяды. Университеттердегі өзгеріс 2010 жылы Куопио университеті мен Йоэнсуу университетінің бірігіп Шығыс Финляндия университетін құруымен басталды. Хельсинкиде 2009 жылдың 1 тамызында Хельсинки технология университеті, Хельсинки экономика мектебі және Хельсинки өнер және дизайн университеті сияқты үш жергілікті университет бірігіп, жаңа Аалто университеті құрылды. Сонымен қатар, бірнеше қолданбалы ғылымдар университеті бірігу туралы хабарлады (мысалы, 2007 жылы Haaga және Helia бірігіп Haaga Helia құрды). Университеттерде консорциумдар мен федерациялар сияқты жаңа ынтымақтастық нысандары енгізілді (мысалы, Турку университеті мен Турку экономика мектебінің консорциумы). Дәстүрлі университеттер мен қолданбалы ғылымдар университеттері арасындағы серіктестіктер де дамып келеді (мысалы, Куопио университеті мен Савония қолданбалы ғылымдар университеті Солтүстік Савония жоғары білім беру консорциумын құрды). Жалпы алғанда, мұндай жүйелік өзгерістер Орталық Еуропа, АҚШ, Испания және Венгриядағы қалыптасқан үрдіске ұқсас.

Ұлттық оқу бағдарламасының 2016 жылғы негіздемесі

2016–2017 оқу жылынан бастап Финляндия білім беру реформасын іске қосады, ол дәстүрлі пәнге негізделген оқытумен қатар құбылыстарға негізделген оқытуды міндеттейді. Бұл жаңа Ұлттық оқу жоспарының аясында 7–16 жас аралығындағы барлық негізгі мектептерге қатысты болады. Финляндия мектептерінде осы оқыту формасы 1980-жылдардан бері қолданылып келеді, бірақ бұрын ол міндетті болған жоқ. Финляндияның білім беру жүйесі көптеген адамдар үшін табысқа жеткен үлгі саналатындықтан, әлемдегі педагогтардың осы өзгерісті зерттейтіні күтілуде. Бұл өзгеріс 21 ғасыр дағдыларын – әріптестік, коммуникация, шығармашылық және сын тұрғысынан ойлау сияқтыларды дамытуға бағытталған басқа да өзгерістермен бірге жүзеге асырылуда.

БАҚ және технология

2011 жылы деректі фильмдерді түсіретін Боб Комптон және Гарвард зерттеушісі Тони Вагнер финляндиялық мектеп жүйесін және оның жетістіктерін зерттеді. Олардың зерттеулерінің нәтижесі – "Финляндия құбылысы: әлемдегі ең таңғажайып мектеп жүйесінің ішкі жақтары" деген фильм. 2018 жылы Хельсинки университеті фин технологиялық компаниясы Reaktor-мен бірлесіп, барлық финдердің 1%-ын (барлығы 54 000 адамды) жасанды интеллект негіздерімен таныстыруды жоспарлады. Ұйымдар Финляндияны "жасанды интеллект саласындағы ең білімді елге" айналдыруды мақсат етеді. Курсқа кез келген адам тегін, кез келген жерден онлайн режимінде қатыса алады және қазірдің өзінде 220 000-нан астам тіркелді.

Тілдер

Финляндияның бәсекеге қабілеттіліктерінің бірі – шет тілдерін білу қабілеті. Барлық оқушылар орта мектепке дейін ана тілінен өзге кем дегенде екі тілді, көбінесе ағылшын және міндетті түрде фин немесе швед тілдерін үйренеді. 2014 жылы білім беруден швед тілін міндетті етуді жою туралы азаматтық бастама парламентке ұсынылды, бірақ қабылданбады. Ұлттық білім беру бағдарламасының міндетті бөлігі болғанына қарамастан, финдердің жартысынан астамы өздерін швед тілін бастауыш немесе оған жақын деңгейде түсіне алмаймын дейді. Финляндиялықтардың жартысынан астамы швед тілінің жеке өмірінде мүлдем немесе дерлік пайдасыз екенін мәлімдейді.