Кіріспе

Толди – екінші дүниежүзілік соғыстағы венгр жеңіл танкысы, швед Ландсверк L 60 негізінде жасалған. Ол 14 ғасырғы венгр рыцары Миклош Толдидің құрметіне аталған. Толди бірнеше түрлі нұсқада шығарылды, оның ішінде 20 мм зеңбірекпен, 40 мм зеңбірекпен қаруланған, шүрцен плиталарымен жабдықталған, тіпті 75 мм зеңбірекпен қаруланған танк жойғыш нұсқасының прототипі болды. Кем дегенде біреуіне танкіге қарсы ауыр ракеталық құрылғылар орнатылған.

Даму және өндіріс

Венгрияның Бас штабы 1936 жылға қарай отандық V 4 танкысінің тым қымбатқа түскеніне және оның жұмысы күтілгеннен баяу ілгергеніне байланысты, мүмкіндігінше тезірек заманауи жеңіл танкты жасауды қалады. Осы арада шведтік AB Landsverk компаниясы қазан айында Landsverk L 60 жобасын аяқтады және шығындарын өтеу үшін клиент іздеп жүрген еді. 1937 жылы V4 және Panzer I танкылерімен жүргізілген бірқатар сынақтардан кейін MÁVAG ауыр өнеркәсіптері L 60 лицензиясын сатып алуға және оны одан әрі жетілдіру үшін прототип жасауға шешім қабылдады. Көліктің мұнарасы радио және басқа да құрылғыларға орын беру үшін өзгертілді, сондай-ақ L 60 әлі де аяқталмаған және қажетті көптеген мүмкіндіктерден мүресіз болғандықтан, мұнараның үстіне күмбез орнатылды. Корпус алдыңғы, жоғарғы және артқы бөліктерінде дәнекерлеудің орнына қаптамалы пластиналарға ауыстырылды, бұл жылдам және оңай өндіріс үшін жасалды. Ал бастапқы Scania Vabis 1664 қозғалтқышы неміс Büssing L8V қозғалтқышымен алмастырылды. Барлығы 202 дана өндірілді.

Нұсқалар

38M Toldi I (A20) 20 мм-лік танкіге қарсы винтовкамен қаруланған алғашқы нұсқа, 80 данасы жасалған. Алғашқы бірнеше «Толди» үлкен доңғалақтары бар 20 мм-лік танкіге қарсы винтовканың ескі нұсқаларын алды, сондықтан доңғалақтарды салуды жеңілдету үшін мұнара төбесіне кішкентай дөңес жасалған. Жаңа доңғалақтар енгізілгеннен кейін бұл қажетсіз болды және басқа «Толдилерде» мұндай «дөңес» болған жоқ. Өндірістің басында (сол кездегі совет және итальяндық бронетранспорттық құралдарындағыдай) тәжірибесіздікке байланысты көптеген қателер болды, сондықтан дәнекерлеудің бұзылуы, броняның жарықтары және рельс буындарының құю қателіктері жиі кездесетін. 42M Toldi II (B20) 110 данасы жасалған. Бұл нұсқа импортталған NAG орнына Ganz компаниясы лицензия бойынша өндірген сенімді қозғалтқыштармен жабдықталған. Сонымен қатар, серіппелер күшті торсионды серіппелермен жақсартылған. Бұл көліктер өте сенімді болды (сол кездегі орыс және неміс танктерімен салыстырғанда) және бір жоспарлы зауыттық жөндеумен 78000 км қызмет ету мерзімін қамтамасыз ете алды. Бұл көліктер радио жабдығын жақсы орналастыру және ыңғайлылықты қамтамасыз ететін сәл үлкейтілген мұнарамен жабдықталған. Үлкен авариялық шығу люктерінің арқасында экипаж зақымдалған танктерден жылдам шыға алды. 42M Toldi IIA (B40) 1942 жылы жасалған модификация, 37/42M 40 мм зеңбірегімен және үлкен мұнарамен қаруланған. 1943 жылы ең жақсы жағдайдағы 80 «Толди» зеңбірек пен қосымша бронь тақталарымен жабдықталды, алдыңғы қорғаныс 35 мм-ге дейін арттырылды (280 BHN!). 43M Toldi III (C40) қалың бронясы, 42M зеңбірегі, жаңартылған күш берілімі және перфорацияланған шүрцен пластиналары бар жақсартылған нұсқа. 12 данасы жасалғаны туралы естеліктерде айтылады, бірақ жазбаша дәлел жоқ, сондықтан олар тапсырылған және өндіріс процесі басталған, бірақ бомбалау салдарынан аяқталмаған болуы мүмкін. 43M Toldi Páncélvadász («Толди танктер шабуылшысы») ашық казематта неміс 7,5 см Pak 40 танкіге қарсы зеңбірегімен жабдықталған «Толди» корпусы. Немістер тапсырыс берген және төленген зеңбіректі жеткізбегендіктен тек бір прототип жасалған. Толди II ауыр танкіге қарсы ракеталық құрылғылармен қаруланған, оның зеңбірегі алынып тасталған және мұнарасының артқы жағына 44M Buzogányvető ауыр танкіге қарсы ракеталық құрылғылар үшін екілік орнату орнатылған. Бұл нұсқаның бір суреті бар екені белгілі, сондықтан кем дегенде 1 данасы жасалған.

Жауынгерлік

Толди танктері алғаш рет 1941 жылы Югославияны басып алу кезінде Венгрия армиясы құрамында қолданылды.

Тірі қалғандар

Екі Толди танкысы (бір Толди I және бір Толди IIА) Мәскеудегі Кубинка танк мұражайында сақталған. Сақталған 38М Толди I танкысында қарудың қалқасы, қарулары, шамдары және тіреу жолдары өзгертілген немесе алынып тасталғаны көрінеді, сондай-ақ оң жақ қанатшасы зақымдалған.