Кіріспе

Француз кинорежиссері және продюсері Абель Ганс (gɑ̃s; туған аты Abel Eugène Alexandre Péréthon; 25 қазан 1889 – 10 қараша 1981) – француз кинорежиссері, продюсері, жазушы және актер. Монтаж теориясы мен практикасының пионері, ол ең белгілі үш үнсіз фильмімен танымал: «J'accuse» (1919), «La Roue» (1923) және «Napoléon» (1927).

Ерте өмір

1889 жылы Парижде дүниеге келген Абель Ганс, жақсы жағдайдағы дәрігер Абель Фламант пен жұмысшы әйел Франсуаза Перетонның (немесе Пертонның) заңды емес ұлы болды. Алғашқыда анасының тегін алған ол, сегіз жасқа дейін Францияның орталық аймағындағы Комментари көмір шахталы қаласында анасының ата-анасымен өсті. Содан кейін ол Парижге оралып, анасына қосылды, ол сол кезде Адольф Ганске, жүргізуші және механикке үйленген еді, және Абель оның тегін қабылдады. Кейіннен ол өте жақсы оқу бітіргенін және орта тапқа жататындығын айтып, шындықты бұрмаласа да, Ганс 14 жасында мектепті тастап, өмір бойы оны қолдаған әдебиет пен өнерге деген сүйіспеншілігін өзі білген нәрселер арқылы дамытты. Ол заң кеңсесінде кеңсе қызметкері болып жұмыс істеді, бірақ бірнеше жылдан кейін театрға актер болып баруға шешім қабылдады. 18 жасында оған Брюссельдегі Корольдік Парк театрында бір маусымдық келісімшарт ұсынылды, онда ол актер Виктор Франсен және жазушы Блез Сендраспен достық қарым-қатынас орнатты.

Үнсіз фильмдер

Брюссельде болғанда Ганс өзінің алғашқы киносценарийлерін жазды, оларды Леонс Перреге сатты. 1909 жылы Парижге оралғанда ол Перренің «Мольер» фильмінде түсірілді. Ол кезде киноны «балалық және ақымақ» деп санады және кедейлігі үшін ғана киноға тартылды, бірақ ол сценарийлер жазуды жалғастырды және оларды жиі Гомонға сатты. Осы кезеңде оған туберкулез диагнозы қойылды, ол кезде көбінесе өлімге алып келді, бірақ Виттельде демалыстан кейін жазылып кетті. Бірнеше достарымен бірге ол Le Film Français өндіріс компаниясын құрды және 1911 жылы Пьер Реноирдің алғашқы экрандық пайда болуын көрсететін тарихи фильм – La Digue (ou Pour sauver la Hollande) фильмінде өзінің фильмдерін түсіре бастады. Ганс театрмен байланысын сақтауға тырысты және ол Сара Бернхардт ойнайды деп үміттенген «Виктори де Самотраки» атты монументалды трагедиясын аяқтады. Оның бес сағаттық ұзақтығы және Ганстың оны қысқартудан бас тартуы қиындық тудырды. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Ганс медициналық себептермен әскерге алынбады. 1915 жылы ол жаңа кинокомпания үшін сценарий жазып, режиссерлік жұмысын бастады. Көп ұзамай ол өзінің және операторы Леонс Анри Бюрельдің айналарды бұрмалап, әсерлі визуалды эффекттер жасаған «La Folie du docteur Tube» фильмімен дау тудырды. Продюсерлер ашуланып, фильмді көрсетуден бас тартты. Ганс 1918 жылға дейін «Фильм д’Арт» компаниясында жұмыс істей берді, ондаған коммерциялық табысқа ие болған фильмдер түсірді. Оның тәжірибелеріне бақылау кадрлары, өте жақын кадрлар, төмен бұрыштан түсірілген кадрлар және екіге бөлінген экрандық бейнелер кірді. Оның тақырыптары қарапайым экшн фильмдерден психологиялық мелодрамаларға қарай бірте-бірте жылжыды, мысалы, Эмми Линн күйеуінің інісімен қарым-қатынаста болған назарсыз қалған әйел рөлінде ойнаған «Mater dolorosa» (1917) сияқты. Фильм үлкен коммерциялық табысқа ие болды, содан кейін Эмми Линннің қатысуымен түсірілген тағы бір отбасылық драма – «Оныншы симфония» фильмі түсірілді. Мұнда Ганстың жарықтандыру, композиция және монтаждау шеберлігі бірқатар әдеби және көркемдік сілтемелермен үйлестірілді, кейбір сыншылар оларды мақтан тұтушылық пен жаттық деп тапты. 1917 жылы Ганс ақыры әскерге шақырылды, оның Кинематографиялық қызметі пайдасыз және қысқа ғасырлық болды, бірақ ол соғыстың әсері және көптеген достарының өлімінен туған депрессиямен айналысуын күшейтті. «Фильм д’Арт» компаниясымен қаржы тапшылығына байланысты қарым-қатынасын үзгенде, Шарль Пате оның келесі «J'accuse» (1919) фильмін қаржыландыруға араласты, онда Ганс соғыс әкелген ысырап пен азапты көрсетті. Ол нағыз майдан даласындағы кейбір көріністерді түсіру үшін Кинематографиялық қызметке қайтадан тіркелді. Фильм күшті әсер етті және халықаралық деңгейде таратылды. 1920 жылы Ганс өзінің келесі жобасын, «Ла Ру» фильмін Ниццада испан тұмауынан жазылып жатқанда әзірледі, оның ілгерілеуіне серігі Ида Данистің туберкулезден қайтыс болғанын білу қатты әсер етті; сонымен қатар, оның басты кейіпкері және досы Северин Марс та ауыр науқастанып (фильм аяқталғаннан кейін көп ұзамай қайтыс болды). Дегенмен, Ганс өзінің әңгімесін техникалық тұрғыдан жүзеге асыру үшін бұрын-соңды болмаған энергия мен қиялға ие болды, алдымен локомотивтер мен теміржол аулаларының қараңғы және лас фондық суретіне, содан кейін Альп тауларының қарлы ландшафтына қарсы. Ол күрделі монтаждау техникасын және жылдам кесуді инновациялық қолданды, бұл фильмді басқа да қазіргі заманғы режиссерлер арасында үлкен ықпал етті. Фильм бастапқыда 32 катушкадан тұрып, 9 сағатқа созылды, бірақ кейін тарату үшін қысқартылды. DVD-де қол жетімді бес түрлі нұсқадан жасалған заманауи реконструкция төрт жарым сағатқа жуық, ал 2019 жылғы Люмьер кинофестивалінде жеті сағатқа жуық қалпына келтірілген нұсқа көрсетілді. 1921 жылы Ганс «J'accuse» фильмін насихаттау үшін Америкаға барды. Бес айлық сапары кезінде ол көптен бері құрметтеп келген Д.У. Гриффитпен кездесті. Ол сондай-ақ Голливудта жұмыс істеу үшін MGM-мен келісімшарт ұсынды, бірақ ол одан бас тартты. «Сезге көмек көрсету!» (1924) бағдарламасының қысқаша өзгерісінен кейін, Макс Линдермен бірге түсірілген комедиялық фильмнен кейін, Ганс өзінің ең үлкен жобасына кірісті, Наполеонның алты бөлімді өмірі. Тек бірінші бөлігі ғана аяқталды, Бонапарттың ерте өмірін, Революция арқылы және Италияға басып кіруіне дейін көрсетеді, бірақ тіпті бұл мұқият қайта құрылған тарихи көріністер мен көптеген кейіпкерлерді қамтитын үлкен кенепті алып жатты. Фильм эксперименталды техникаларға толы болды, жылдам кесуді, қолмен ұсталатын камераларды, бейнелердің үстіне қоюды және кең экранды көріністерде, ол үш камераны (және проекторларды) пайдаланатын Polyvision деп аталатын жүйесін қолданды, бұл керемет панорамалық эффектіге қол жеткізді, соның ішінде Франция туының суреттерін жасау үшін сыртқы екі фильм панелін көк және қызыл түспен бояу. Фильмнің түпнұсқасы шамамен 6 сағатқа созылды. 1927 жылғы сәуір айында Париж Операсында француз және еуропалық тарату үшін ұзақтығы тағы да қысқартылған триумфалды премьерасы болды, онда болашақ генерал де Голль сияқты еңбектің көрермендері болды. Ұзақтығы Америкада көрсетілгенде одан да қысқартылды. Бірақ бұл фильмнің мансабының соңы емес. Ганс одан кейінгі фильмдерінде одан материалдарды қайта пайдаланды, ал 1980 жылдардың басында үнсіз фильмді қалпына келтіру оны ең танымал туындысы ретінде бекітті.

Дыбысты фильмдер

Ганс дыбыстың пайда болуын ынтамен қабылдады, ал оның алғашқы туындысы – La Fin du monde (1931) фильмі, қымбат ғылыми фантастикалық фильм (1913/14 жылдары жоспарланған), кометаның Жермен соқтығысуы туралы. Ганс өзі басты рөлді ойнады. Фильм сыншылар тарапынан да, коммерциялық тұрғыдан да сәтсіз аяқталды, содан кейін Ганс бұрынғы онжылдықта иеленген шығармашылық тәуелсіздігі күрт шектелді. Ганс 1930 жылдар бойына кино түсірумен айналысып жүрді, бірақ ол осы кезеңде түсірілген фильмдердің көпшілігін «өмір сүру үшін емес, өлмеу үшін» жасаған деп сипаттады. 1932 жылы ол өзін сенімді және тиімді режиссер ретінде көрсетуге тырысты. Ол Mater dolorosa фильмінің қайта түсірілімін 18 күн ішінде және бюджет шегінде аяқтады. Одан кейін шыққан басқа да «коммерциялық» туындылардың қатарында Люкреция Борджия (1935), Эдвига Фойлермен және Гарри Баурмен бірге Бетховеннің ұлы махаббаты (1937) фильмдері бар. Оның жеке жобаларының бірі – J'accuse! (1938) фильмінің жаңа нұсқасы болды, ол 1919 жылғы фильмнің қайта түсірілімі емес, оның жалғасы ретінде қарастырылды және жақындап келе жатқан жаңа соғысқа қарсы ескерту ретінде жасалды. 1940 жылы Францияның құлауынан кейін Ганс Vénus aveugle деп аталатын танымал мелодраманы түсірді, оны Францияның қазіргі ахуалының аллегориясы және қарапайым француз халқына қиындықтар кезіндегі үміт сыйлау ретінде қарады. Сол жылы Ганс еврей деп айыпталып, мамандығын жүзеге асыруға тыйым салынған «арий емес» тізімінен атын алып тастауға тырысты. Өзінің жұмысын жалғастыру үшін Ганс Виши үкіметінің талаптарына бағынды және Филипп Петенді елдің құтқарушысы деп санағандардың бірі болды. 1941 жылдың қыркүйегінде Vénus aveugle фильмінің Вишиде тұңғыш көрсетілімі өтті, ал оған дейін Ганс Петенге құрмет көрсеткен сөз сөйледі. Тағы бір фильм – Le Capitaine Fracasse аяқталғаннан кейін, Ганс 1943 жылдың тамызында Франциядағы неміс билігінің күшейіп бара жатқан жаушылығына байланысты Испанияға қашып кетті және 1945 жылдың қазанына дейін сонда болды. Соғыстан кейін оның жобаларына қолдау табу қиындықтары артып, нәтижесінде ол аз фильм түсірді. Тарихи мелодрама La Tour de Nesle (1954) – оның алғашқы түсті фильмі болды және оның туындыларына қызығушылықты қайта жақтандырып, Франсуа Трюффо сияқты сыншылар Гансты ұмытылған гений автор деп жариялады. Ганс Наполеон тақырыбына оралды және Austerlitz (1960) фильмін түсірді, содан кейін Cyrano et d'Artagnan (1963) тарихи қойылымын жасады, ал кейін теледидарға көшіп, тарихи тақырыптардағы соңғы туындыларын жасады. Өмірі бойы Ганс Наполеонға қайта оралып, көбінесе өзінің түсірген кадрларын қысқа нұсқаларға өңдеп, саундтрек қосып, кейде жаңа материал түсіріп, нәтижесінде 1927 жылғы түпнұсқа фильм ондаған жылдар бойы көзден жоғалды. Әр түрлі қайта құру әрекеттерінен кейін кинотарихшы Кевин Браунлоудың арнайы жұмысы фильмнің бес сағаттық нұсқасын жасады, ол толық емес болғанымен, 1920 жылдардан бері көрілген нұсқадан гөрі толық болды. Бұл нұсқа 1979 жылдың тамызында Телурайд кинофестивалінде 89 жастағы әлсіз режиссердің қатысуымен көрсетілді. Бұл оқиға Ганс мансабына кешіктірілген жеңіс сыйлады, ал кейінгі көрсетілімдер мен одан әрі қалпына келтіру оның есімін бүкіл әлемге таныстырды. Абель Ганс үш рет үйленді: 1912 жылы Матильда Тизоға, 1922 жылы Маргарита Даниске (Иданың қарындасы), және 1933 жылы Мари Одет Веритке (Сильви Гренада), ол 1978 жылы қайтыс болды. Ганс 1981 жылы 92 жасында Парижде туберкулезден қайтыс болды. Абель Ганс Париждегі Отейл зиратына жерленді.

Беделі

Ганс өзін "экранның Виктор Гюгосы" ретінде танылғысы келді, және көптеген сарапшылар оның фильмдерінің амбициясын, тапқырлығын және кең ауқымды романтизмін мойындады. 1920-ші жылдардағы Леон Муссинак сияқтылар оның туындыларындағы шығармашылық пен клише арасындағы қайшылықтарға, "түпнұсқа қазыналардың көптігіне, қарапайым өрескелдік пен жаман талғамға" назар аударды. Ганстің кино техникасындағы инновациялары әрқашан мойындалып келді. Polyvision жүйесімен көп экранды эксперименттер жасағаннан бөлек, ол суреттерді біріктіруді, ең жоғары дәлдікте түсіруді және жылдам ритмді монтаж жасауды зерттеді, сондай-ақ камераны қолмен ұстау, сымдарға немесе маятникке орнату, тіпті атқа байлау сияқты әдеттен тыс тәсілдермен жылжымалы етіп жасады. Ол сонымен қатар фильмге дыбыс қосумен, түсті және 3D форматында түсірумен алғашқы тәжірибелер жүргізді. Фильм жасау техникасының көптеген аспектілерін оның жұмысына енгізуге тырысты, ал оның ықпалын замандастары Жан Эпштейн және кейін француз жаңа толқынының режиссерлері мойындады. Кевин Браунлоутың пікірінше, "өз үнсіз туындыларымен – «Жаккуз», «Дөңгелек» және «Наполеон» фильмдері арқылы [Абель Ганс] бұрынғылар мен кейінгілерге тең келмейтіндей осы өнер саласын толыққанды пайдаланды". Ганс туындыларының сыншылардың назарын аударған тағы бір жағы – оның өмірі мен фильмдерінің саяси ұстанымы және маңызы, әсіресе оның күшті әскери лидерлермен байланысты болуы. 1919 жылғы «Жаккуз» Ганстің бейбітшілдікке және билікке қарсы көзқарасын көрсетсе, 1927 жылғы «Наполеон» фильміне реакциялар көбірек екіұштылықты көрсетті, ал кейбір сарапшылар оны тіпті диктатураны ақтау деп бағалады. Ганстің реакциялық саясатын сынау тенденциясы оның кейінгі талдауларында да жалғасты; сонымен қатар, ол Екінші дүниежүзілік соғыстың басында Петенді, ал 1960-шы жылдары Шарль де Гольді ынталы түрде қолдағанын атап өтті. Басқалар бұл саяси интерпретацияларды Ганстің ұлтшылдыққа бағытталған, керемет көріністер жасау шеберлігіне қарағанда екінші деңгейлі деп есептеді. Бір некрологта айтылғандай: "Әбел Ганс, шынымен, экрандағы ең ұлы романтик болды".

Қазылар алқасы

Абель Ганс 1938 жылы «Франция мисс» сайысының қазылар алқасының мүшесі болды. Ол сондай-ақ 1953 жылғы Канн кинофестивалінің қазылар алқасының мүшесі болды, онда Жан Кокто төрағалық етті.