Кіріспе

Оңтүстік Америкада пайда болған музыка стилі

Танго – Аргентина мен Уругвайдың еуропалық және африкалық иммигранттар арасында пайда болған музыка стилі (жинап айтқанда, "Риоплатенс"). Ол әдетте жеке гитарада, гитара дуэтінде немесе кем дегенде екі скрипка, флейта, фортепиано, контрабас және кем дегенде екі бандонеоннан тұратын "orquesta típica" деп аталатын ансамбльде орындалады. Кейде ансамбльге гитара мен кларнет қосылады. Танго таза аспаптық немесе әншімен орындалуы мүмкін. Танго музыкасы мен биі бүкіл әлемде кең таралған.

Шығу тегі

Тангоның қазіргі формалары 19 ғасырдың ортасынан бастап Аргентина мен Уругвайда дамығанмен, Куба мен Испанияда 19 және 20 ғасырдың басындағы танго стильдерінің жазбалары сақталған. Сондай-ақ, фламенко тангосы бар, ол еуропалық мәз стиліндегі бимен ортақ түбірге ие болуы мүмкін. Барлық дереккөздер африкалық қауымдардың және олардың ырғақтарының әсерін баса көрсетеді. 20 ғасырда еуропалық иммигранттар әкелген аспаптар мен техникалар стильдің қалыптасуында маңызды рөл атқарды, кейіннен танго салондық музыка стиліне үлес қосты. Анхель Виллольдоның 1903 жылғы «Эль Шокло» тангосы алғаш рет 1906 жылдан кешіктірмей Филадельфияда жазылған. Виллольдо оны Парижде жазды (мүмкін 1908 жылғы сәуірде Orchestre Tzigane du Restaurant du Rat Mort тобымен), себебі Аргентинада сол кезде жазу студиясы болған жоқ. Алғашқы танго Буэнос-Айрес пен Монтевидеодағы еуропалық иммигранттар орындаған. Буэнос-Айрестегі танго ойнаушылардың бірінші буыны «Guardia Vieja» (Ескі гвардия) деп аталды. Оның кеңінен танылуына уақыт кетті; 20 ғасырдың басында бұл музыка 1914 жылы әйелдерден 100 000-ға артық ер адам болған қаладағы бродягалар мен қылмыс жасаушылардың сүйікті музыкасы болды. Мұндай бай музыкадан туған күрделі билер ерлердің топта билеуін, ерлердің сексуалдылығын көрсетуін және эмоция мен агрессияның араласуын бейнелейді. Музыка көшпелі аспаптарда орындалды: флейта, гитара және скрипка триосы, ал бандонеон 19 ғасырдың соңында пайда болды. «Органито» – қолмен тасымалданатын музыкалық аспап, кейбір әндердің танымалдығын арттырды. Эдуардо Аролас бандонеонды танымал етуге үлкен үлес қосты, ал Висенте Греко фортепиано, контрабас, екі скрипка және екі бандонеоннан тұратын танго секстетін стандарттауға көмектесті. Көптеген танымал музыка жанрлары сияқты, танго да төменгі таппен байланысты болды және оның ықпалын шектеу әрекеттері жасалды. Бірақ, жазушы Рикардо Гвиральдес сияқтылар, жеккөрініске қарамастан, оның жанкүйерлері болды. Гвиральдес Бірінші дүниежүзілік соғыстың соңында әлемді жаулап алған тангоның халықаралық танымалдығына үлес қосты; ол «Танго» поэмасын жазды, онда музыканы «қатал тиранның құштар махаббаты, құлшыныспен бағынған әйелдердің билігін ашкере қорғайтын құлшыныс» деп сипаттады. Осы кезеңде «La Cumparsita» әнінің алғашқы екі бөлігін 1916 жылы Уругвайлық жасөспірім Геррадо Матос Родригес аспаптық марш ретінде жазды.

1920-1930 жылдар, Карлос Гардель

Көп ұзамай Францияда басталып, Еуропаға кеңінен таралған танго, жақын арада супержұлдыз Карлос Гардельдің секс-символына айналуымен дамыды. Ол тангоны фильмдердегі құштар бейнелеуі арқылы, әсіресе АҚШ-та жаңа көрермендерге жеткізді. 1920 жылдары танго төменгі топтағы қыздар үйлерінен шығып, музыка мен бидің құрметті түріне айналды. Роберто Фирпо және Франсиско Канаро сияқты оркестр жетекшілері флейтаны алып тастап, оның орнына контрабас қосты. Ән мәтіндері әлі де еркек үстемдігін көрсететін, әйелдерді көптеген жүрек ауруларына кінәлап, би қимылдары бұрынғыдай сезімтал және шабуылшыл болды. Карлос Гардель төменгі топтың "кәсіпкерлік" музыкасынан құрметті орта таптың биіне өтуімен тығыз байланысты болды. Ол 1920 жылдары танго каньонның дамуына көмектесіп, барлық уақыттағы ең танымал танго орындаушыларының біріне айналды. Сонымен қатар, ол "Тангоның алтын ғасырының" алға басушыларының бірі болды. Гарделдің қазасынан кейін тангода бағыттарға бөлініс туды. Анибал Тройло және Карлос ди Сарли сияқты жаңашылдар, Родольфо Биаги және Хуан д'Ариенцо сияқты консерваторларға қарсы болды.

Алтын ғасыр

Танго музыкасы мен биінің "Алтын ғасыры" шамамен 1935 жылдан 1952 жылға дейінгі кезең деп есептеледі, бұл АҚШ-тағы биг-бенд дәуірімен дәл келеді. Тангоны "orquestas típicas" орындады, бұл әдетте оннан астам музыканттан тұратын топтар болатын. Көптеген танымал және ықпалды оркестрлердің қатарында Мариано Морес, Хуан д’Ариенцо, Франсиско Канаро және Анибал Тройло болды. Д’Ариенцоны "Rey del compás" немесе "Ритм патшасы" деп атады, оның көптеген жазбаларында естілетін, күшті және жетелеуші ырғағы үшін. "El flete" – Д’Ариенцоның стилінің көрнекті мысалы. Канароның алғашқы милонгалары көбінесе баяу және билеуге оңай болды, сондықтан олар танго кештерінде (милонгаларда) жиі ойнатылды; "Milonga Sentimental" – классикалық үлгі. Алтын ғасырдан бастап, кейін де Освальдо Пуглиезе және Карлос ди Сарли оркестрлері көптеген жазбалар жасады. Ди Сарлидің дыбысы әсем әрі әсерлі болды, ол "A la gran muñeca" және "Bahía Blanca" (оның туған қаласы) әндерінде естілетіндей, бандеонеонға қарағанда скрипкалар мен фортепианоға басымдық берді. Пуглиезедің алғашқы жазбалары басқа би оркестрлерінен көп ерекшеленбеді, бірақ ол күрделі, бай және кейде диссонанстық дыбысты дамытты, оны оның "Gallo ciego", "Emancipación" және "La yumba" атты ең танымал шығармаларында естіруге болады. Пуглиезедің кейінгі музыкасы көрермендерге арналған, билеу үшін емес, бірақ оның драмалық мүмкіндіктері үшін сахналық хореографияда жиі қолданылады және кейде түнгі милонгаларда ойнатылады. Соңында, танго Латын Америкасының шекарасын асып, еуропалық топтар оны өз би репертуарларына енгізді. Аккордеон (бандонеонның орнына), саксофон, кларнет, укулеле, мандолина, электр орган сияқты дәстүрлі емес аспаптар, сондай-ақ испан тілінен басқа тілдердегі әндер жиі қосылды. Еуропалық танго фокстрот, баяу вальс және румбамен қатар әлемдік деңгейдегі танымал би және музыка стиліне айналды. Ол Аргентиналық бастауларынан сәл өзгешеленіп, еуропалық стильдерге тән ерекшеліктерді дамытты. Тангоны қабылдаған еуропалық дирижерлердің қатарында Марек Вебер, Оскар Юст, Хосе Луккези, Курт Видманн (музыкант), Пол Годвин, Александр Цфасман, сондай-ақ танымал әншілер Лео Моноссон, Зара Леандер, Руди Шурике, Тино Росси, Янус Поплавский [pl], Миечислав Фогг, Петр Лещенко және тағы да басқалар бар. 1950-60 жылдары рок-н-роллдың пайда болуымен еуропалық тангоның танымалдығы күрт төмендеді.

Жаңа танго

Тангоның кейінгі дәуірі Астор Пьяццолламен ерекшеленді, оның "Adiós nonino" шығармасы 1935 жылы Карлос Гарделдің "El día que me quieras" жарық көргеннен бері танго музыкасының ең ықпалды туындысына айналды. 1950 жылдары Пьяццолла тангоның классикалық формаларын бұзатын жаңа үнді құра отырып, академиялық стильдегі туынды жасауға тырысты, бұл тангоның таза сақтаушылары мен ескі орындаушылардың наразылығын тудырды. 1970 жылдары Буэнос-Айресте джаз бен тангоның қосылысы қалыптасты. Литто Неббия және Siglo XX тобы осы бағытта ерекше танымал болды. 1970 және 1980 жылдары Buenos Aires 8 вокалдық октоеті күрделі гармониялармен және джаз әсерімен классикалық танголарды жаңаша өңдеп жазды, сондай-ақ Пьяццолланың шығармаларынан тұратын альбомды жариялады. Пьяццолладан кейінгі буынға (1980 жылдан бастап) Дино Салуцци, Родольфо Медерос, Густаво Бейтельманн және Хуан Хосе Мозалини сияқты музыканттар кіреді. Пьяццолла және оның ізбасарлары жаңа тангоны – джаз және классикалық музыка элементтерін қамтитын, тәжірибелік стильдегі музыка жанрын жасады. 1990 жылдардың соңында композитор және пианист Фернандо Отеро ондаған жылдар бұрын басталған жаңару процесіне жаңа элементтер қосып, оркестрлеу мен форманы кеңейтіп, импровизация мен атоналды элементтерді шығармаларына енгізді.

1990-2000 жылдардағы танго

1990 жылдардың екінші жартысында Буэнос-Айресте жаңа әндер орындайтын танго композиторлары мен танго оркестрлерінің жаңа қозғалысы туды. Бұл қозғалысқа Пиаццолланың жаңаруы мен электронды музыкамен тәжірибе жасауынан гөрі, көбінесе ескі оркестр стилі әсер етті. 21-шы ғасырдың алғашқы екі онжылдығында жаңа танго орындайтын көптеген топтар құрылып, қозғалыс өрістеді. Бұл құбылыстың ең көрнекті тұлғалары – Orquesta Típica Fernandez Fierro және оның негізін қалаушы Джулиан Пералта, кейіннен Astillero және Orquesta Típica Julián Peralta ұйымдастырды. Orquesta Rascacielos, Altertango, Ciudad Baigón сияқты басқа да топтар, сондай-ақ әнші-күйші Альфредо "Тейп" Рубин, Виктория ди Раймондо, Хуан Серен, Натали де Висенцо да осы қозғалыстың бір бөлігіне айналды. Кантерос 1970 жылы Нью-Йорк қаласына қоныстанды, онда 1989 жылы 78 жасында "Тангос" альбомын жазды. Кантерос үлгісімен, тағы бір аргентиналық пианист Сесилия Пилладо танго музыкасын концерт залдарына әкелді: ол 1997 жылы Берлин филармониясында толық танго концертін орындады және осы бағдарламаны "Сесилияның танголары" атты CD-сіне жаздырды. Содан бері танго классикалық музыканттардың репертуарына енді. Мысалы, бартон Jorge Chaminé өзінің "Tangos" атты альбомын, бандонеонист Olivier Manoury-мен бірге жазды. Сонымен қатар, Yo Yo Ma, Martha Argerich, Daniel Barenboim, Gidon Kremer, Plácido Domingo және Marcelo Álvarez да танго орындап, жаздырды. Кейбір классикалық композиторлар да танго жазды, мысалы, Исаак Альбенис "España" (1890), Эрик Сати "Le Tango perpétuel" (1914), Игорь Стравинский "Histoire du Soldat" (1918). Николай Мясковский "Соғыс және бейбітшілік" поэмасы үшін аргентиналық қайтыс тангосын жазды. Курт Вейл "The Threepenny Opera" (1928) (Die Dreigroschenoper) операсында "Tango Ballade" немесе "Zuhälterballade" арқылы осы стильді жалғастырды, бұл ән қылмыстық әлем туралы трагикалық ән (Отто Клемперер тапсырысымен жазылған симфониялық нұсқа); сәл кейінірек ол француз тіліндегі мәтіні бар "Youkali" (Tango Habanera) күйін жазды. Аккордеоншы Джон Серри С. 1955 жылы аккордеон квартеті үшін "Tango of Love" және "Petite Tango" жазды. Танго музыкасынан шабыт алған композиторлардың тізіміне Джон Кейдж "Perpetual Tango" (1984), Джон Харбисон "Tango Seen from Ground Level" (1991) және Милтон Бэббит "It Takes Twelve to Tango" (1984) кіреді. Пьяццолланың ықпалы заманауи композиторларға да тиді. Мысалы, Томас Адестің "Tango Mortale" (Arcadiana) әні. Америка Құрама Штаттарында көптеген танымал әндер тангодан мелодиялар алды: ең ерте жарияланған танго "El Choclo" өзінің мелодиясын 1950-ші жылдардың "Kiss of Fire" хитіне берді. Сол сияқты "Adiós Muchachos" "I Get Ideas" болды, ал "Strange Sensation" "La Cumparsita" негізінде жазылды. Танго музыкасының үздіксіз танымалдылығын көрсете отырып, бүгінде көптеген халықаралық радиостанциялар үздіксіз танго музыкасын таратады.