Кіріспе
Құс түрі Үй шаяншағы (Apus nipalensis) – шаяншақтар тұқымдасына жататын құс. Ол Жапонияда, Непалда және Оңтүстік-Шығыс Азияда таралған. Ұшқанда миының екі жартысын кезекпен демалдырып, ұзақ қашықтыққа ұша алады. Бұрын кішкентай шапшаңның (Apus affinis) бір түрі – Apus affinis subfurcatus деп есептелген.
The house swift (Apus nipalensis) is a species of swift in the family Apodidae. It is found in Japan, Nepal, and Southeast Asia. It is capable of flying long distances by alternately shutting off hemispheres of its brain in flight. It was formerly considered a subspecies of the little swift, under the name Apus affinis subfurcatus.
Сипаттама
Үй шаяны кішкентай шаянға өте ұқсас. Ол кішкентай құс, бірақ орташа өлшемді шаян, қанаттарының ені 12,5 – 14,5 см. Денесінің ұзындығы 14 – 16 см, салмағы шамамен 20 – 35 грамм. Бұл түрдің қара, сәл тілімделген құйрығы бар. Ақ түсті қыры және ақ түсті мойын бөлігінен басқа, үй шаянының қауырсыны қара, кішкентай шаянға қарағанда қараңғырақ.
Таксономия
Апус нипаленсис деген атау екі бөліктен тұрады. Апус – шақшықтар туысы, және латын тілінде шақшық немесе аяқтары жоқ қарлығаш деген мағынаны білдіреді. Нипаленсис – Непалдан шыққан дегенді білдіреді. Қазіргі уақытта үй шаянының төрт түршесі бар: Apus nipalensis nipalensis, Apus nipalensis subfurcatus, Apus nipalensis furcatus және Apus nipalensis kuntzi.
Тіршілік ету ортасы және таралуы
Үй құсқұйрығы көбінесе ауада ұшып жүреді, көп уақытын ауада қоректенуге жұмсайды. Үй құсқұйрықтары әдетте Азия құрлығында кездеседі. Әрбір түрше континент бойынша сәл өзгеше таралымға ие.
Мінез-құлық
Үй құсқұйрықтары екі негізгі ұя салатын жерге ие: жартастарда немесе қалалық аймақтарда. Қалаларда ұя салғанда, бұл түр ғимараттардың шатыр астындағы кеңістіктерді немесе туннельдерді ұнатады. Көптеген құстар Вьетнамға жақын орналасқан аралдардағы жартастарда ұялайды. Үй құсқұйрықтары ұяларын өз сілекейлерімен жапырақтарды, бұтақтарды және қауырсындарды шалап жабыстырып салады.
Көбею
Үй шаянының бір көбейту маусымы болады, әдетте жылына екі балапан шығарады. Бірінші жұмыртқа салу кезеңі үш аптаға созылады. Маусымның басында бірінші ұядағы барлық жас құстар ұшып кетеді. Бірнеше аптадан кейін екінші ұядан балапандар шығады. Соңғы балапандар қыркүйек айының ортасына қарай ұядан ұшып кетеді. Ұядағы жұмыртқалардың саны бірден бесе дейін болуы мүмкін. Жұмыртқадан жарып шығу кезеңі 20-30 күнге дейін созуы мүмкін.
Диета
Көптеген қарлығаштар мен шалшықтар сияқты, үй шалшықтары да ауада тамақтанады. Олар негізінен ауада тараған ұсақ организмдермен қоректенеді. Зәр талдауы үй шалшықтарының диетасының көбінесе бунақденелілер классынан тұратынын көрсетті. Бұл, ең алдымен, құмырсқалар, кенелер, масалар және шыбызбақтарды қамтиды, бірақ олармен шектелмейді.
Әндіктер
Үй құсқыштары әртүрлі дауыстардың арасында "ти ти ти тититрррр" деген дыбысты да өз дауыстық тізіміне қосады.
Көші-қон
Үй шаянының көші туралы көп зерттеу жасалмаған. Олар Солтүстік Австралия мен Үндістанда кездескен, бұл қыс айларында олардың қозғалысын көрсетеді.