Кіріспе

Британдық суретші (1793–1867)

Кларксон Фредерик Стэнфилд (3 желтоқсан 1793 – 18 мамыр 1867) – көрнекті ағылшын суретшісі (көбінесе қате түрде Уильям Кларксон Стэнфилд деп есептеледі), ол әсерлі теңіз көріністері мен пейзаждарымен танымал болған. Ол суретші Джордж Кларксон Стэнфилд пен композитор Фрэнсис Стэнфилдтің әкесі болды.

Ерте өмір

Стенфилд Сандерленд қаласында Джеймс Филд Стенфилдтің (1749–1824) – Ирландияда туған жазушы, актер және бұрынғы теңізші, және Мэри Хоадтың – суретші және актрисаның ұлы болып дүниеге келді. Стенфилд өнер талантын анасынан мұра еткен болуы мүмкін, ол шебер суретші болған деседі, бірақ 1801 жылы қайтыс болды. Оның әкесі бір жылдан кейін Мария Келлге қайта үйленді. Стенфилдтің аты әкесі таныс болған құл саудасын жойған Томас Кларксонның құрметіне қойылған, және ол тек осы есімді ғана қолданды, бірақ Фредерик екінші есімі болған деген де болжам бар. 1806 жылы ол қысқа мерзімге дилижанс безендетушісінің шәкірті болды, бірақ шеберінің әйелінің мастығына байланысты келіп кетті және теңізші болу үшін Оңтүстік Шилдс көміршісіне қосылды. 1808 жылы ол Корольдік теңіз күштеріне алынды, Ширнессте HMS Namur күзет кемесінде қызмет етті. 1814 жылы денсаулығына байланысты босатылып, 1815 жылы Шығыс Үндістан компаниясының Warley кемесімен Қытайға сапар жасап, көптеген эскиздермен оралды.

Көрінісі

Стенфилд апат салдарынан әскери қызметтен кетуге мәжбүр болды, бірақ саяхаттары барысында ол суретші ретінде мол тәжірибе жинады. 1816 жылдың тамызында Стэнфилд Лондонның Велклоз алаңындағы Роялти театрында декоратор және сахна суретшісі болып жұмысқа тұрды. Кейін Дэвид Робертспен бірге Ламбеттегі Кобург театрында жұмыс істеді, ал 1823 жылы Дрюри-Лейндегі Корольдік театрдың тұрақты сахна суретшісі болды. Ол 1834 жылға дейін театр үшін салған көптеген әсем декорациялар мен (қозғалмалы) диорамалар арқылы жылдам даңққа ие болды. Стенфилд 1834 жылғы Рождестводан кейін сахна суреттеуден бас тартты, алайда екі жақын досы үшін ерекше жағдай жасады: ол Уильям Чарльз Макредидің қойылымдары мен Чарльз Диккенстің әуесқойлық театрлық қойылымдары үшін декорациялар жасады.

Көзілдірмелер

Стенфилд 1820 және 1830 жылдары Дэвид Робертспен бірнеше ірі масштабтағы диорама және панорама жобаларында серіктес болды. Бұл танымал ойын-сауық түрлерінің ең жаңасы – "қозғалмалы диорама" немесе "қозғалмалы панорама" болды. Бұл үлкен суреттерден тұратын, олар алып орама сияқты дөңгелектерге ашылатын; олар 19 ғасырдағы киноға ұқсас сезім тудыру үшін дыбыс және жарық эффектілерімен толықтырылды. Стенфилд пен Робертс мұндай ойын-сауықтың сегіз түрін жасады; теңіз суретшілері ретіндегі кейінгі жетістіктерін ескере отырып, екі маңызды теңіз шайқасы – Алжирді бомбалау және Наварино шайқасы туралы панорамалары ерекше назар аударуға лайық. 1830 жылы Германия мен Италияға жасаған саяхаты Стенфилдке тағы екі қозғалмалы панорама – Симплонның әскери жолы (1830) және Венеция және оның жақын аралдары (1831) үшін материал берді. Стенфилд біріншісін он бір күнде аяқтады; ол оған 300 фунт стерлинг гонорар алды. Келесі жылғы Венеция панорамасының ұзындығы 300 фут, биіктігі 20 фут болды; газбен жарықтандырылып, 15-20 минут бойы ашылатын. Көрсетілімде сахналық жабдықтар және тіпті ән салайтын гондолашылар да болды. Көрсетілім аяқталғаннан кейін, шығарманың бір бөлігі Шекспирдің «Венеция саудагері» және Отуэйдің «Венеция сақталды» пьесаларында қайта пайдаланылды. Стенфилд пен басқа суретшілердің қозғалмалы панорамалары дәстүрлі Рождестволық пантомималардың ең жарқын бөлігіне айналды.

Бағалау

Стенфилдтің өнеріне оның сахна суретшісі ретіндегі ерте тәжірибесі зор әсер етті. Бірақ, оның туындыларында әрқашан тамашалық пен көріктілік сезімі болады, түстері құрғақ және қатаң болғанымен, олардың өңделуі зор әсерлі, кең атмосфералық эффектілерді беруде және композициялық шешімдерде күшті, сондай-ақ суретшінің қолданатын көркемдік материалдарды толыққанды меңгергенін көрсетеді. Көркемсурет сыншысы Джон Раскин оның теңіз және бұлттарды бейнелеуін жоғары бағалап, оны "біздің ағылшын реалистерінің жетекшісі" деп атады. Раскин кейде оның "көбірек қорқынышты және әдемі емес" болуын тіледі, сонымен қатар оның эскиздерінің, әсіресе акварельдегі жұмыстарының, көптеген көрмедегі майлы бояулардың және жарияланған гравюраларға негізделген акварельдердің жиынтық көркемдік сапасынан артық екенін атап көрсетті.

Өлім және мұра

Соңғы 10 жылы Стенфилдтің денсаулығы нашарлады. Ол 1867 жылдың 18 мамырында Лондонның Хэмпстед қаласында қайтыс болды; оның эстакадасында аяқталмаған картинасы болды, ал бұрынғы жұмысы – «Хелиголанд түбіндегі шайқас» Корольдік академия көрмесінде ілінген еді. Ол Кенсал Грин католик зиратында жерленді. Стенфилдтің өмір бойы досы болған жазушы Чарльз Диккенс, Стенфилдтің қайтыс болған күні соңғы болып көріп қалған достарының бірі болды. Стенфилдтің қайтысынан кейін Диккенс былай деп жазды: «Ол шыншылдық, жомарттық және қарапайымдылықтың өзі болды. Ең жақсы мінезді, ең мейірімді, ең сүйкімді және сүйікті адам. Оның жетістігі оны ешқашан бұзбады. Бұрын теңізші болған, және теңізшілерге тән барлық жақсы қасиеттері оның ішінде болды, оның өнерінің ықпалымен олар одан да жақсартылып, сирек кездесетін тұтас образды құрады». 1870 жылы, оның қайтысынан үш жыл өткен соң, Стенфилдтің туындыларының ірі ретроспективтік көрмесі Корольдік академияның алғашқы қысқы көрмесінде ұйымдастырылды. «Таймс» газеті көрмеге жасаған бағасында былай деп жазды: «Ағылшын суретшілерінің ешқайсысының туындылары көркемдік шеңберден тыс жерде осыншалық кең және жылы қолдауға ие болған емес. Стенфилдтің композицияны шебер меңгеруі, тақырып пен әсердегі жағымды және көркемділік сезімінің қатесіздігі, оның жағымды және көтеріңкі түстері және, соңғысы ретінде, теңіз және кемелер туралы білімі мен сүйіспеншілігін толыққанды пайдалануы (барлығы) оның шеберлігімен алған кеңінен таралған құрметіне қосылды, (және) оны пейзаж суретшілерінің ең танымал, ең танымал болмаса, біріне айналдырды».

Жеке өмір

Стенфилд өнерімен ғана емес, сонымен қатар жеке қарапайымдылығы мен төмендігі үшін де сыйға батылды. Ол католик дінінде туды және 1838 жылы екінші әйелінен (Ребекка Адкоктан) аға ұлын жоғалтқаннан кейін, ал 1850 жылдары бірінші әйелінен (Мэри Хатчинсоннан, ол босанғанда қайтыс болған) екі баласын жоғалтқаннан кейін орта жасында дінге одан да берілді. Оның ең үлкен баласы, Джордж Кларксон Стенфилд (1828–78) де сол сияқты суреттер салатын суретші болды, негізінен әкесінен тәлім алған. Тағы бір ұлы, Фрэнсис Стенфилд (1835–1914) – ағылшын католик священнигі, ол бірнеше танымал әндердің авторы ретінде белгілі. Оның қызы Гарриет Генри Багшвейдің ұлы В. Г. Г. Багшвейге тұрмысқа шықты және теңіз суретшісі Джозеф Ридгард Багшвейдің анасы болды.