Кіріспе

Săliștea (Tschorren; Alsócsóra), 1965 жылға дейін Cioara деп аталған, Румынияның Трансильвания аймағындағы Алба округінде орналасқан коммуна. Cioara-ның бұрынғы аты әлі де жиі қолданылады, әсіресе жергілікті тұрғындар арасында. Ол төрт ауылдан құралған: Мәргинені, Săliștea, Săliștea Deal және Tărtăria (Alsótatárlaka).

География

Săliștea Алба облысының оңтүстік-батыс бөлігінде, Мюреш өзенінің жанында орналасқан. Коммуна орталығы Румынияның басты ұлттық тас жолының, атап айтқанда DN7-нің солтүстігінде жатыр, және ол DJ705E облыстық тас жолы арқылы оған қосылады. Ең жақын қалалар – Себеш (21 км), Кугир (25 км) және облыс орталығы Альба-Юлия (27 км). Іргелес коммуналар: солтүстікте Бландиана, солтүстік-шығыста Винцу-де-Жос, шығыста Пиану, батыста Кугир қаласы және оңтүстікте Шибот. Жер бедерінің басым бөлігін солтүстікте Мюреш өзенінің төменгі жазықтары, ал оңтүстікте биік плато және бірнеше төбелер құрайды. Ең биік төбелер – Глобул, Халмул және Коста Рачити. Басқа төбелер: Варатекул (630 м), Диалул Маре (452 м), Диалул Чиори (424 м), Диалул Калулуи (389 м) және Мунчеи Ротунзи (341 м). Жылдық орташа температуралар аралығы ... градусқа жетеді.

Тарих

Săliștea-да адам қызметінің ең көне іздері Орта неолиттің Винча мәдениетіне жатады. 5300 жылға жатқызылатын Тартария тақташалары 1961 жылы Сэлиштеа коммунасының бөлігі болған Тартария ауылында Николае Власса басқаратын румын археологтар тобы тапқан. Басқа археологиялық жағдайлар осы аймақта дактардың қонысы болғанын көрсетеді. Басты жағдай – 1820 жылы Săliștea ауылының тұрғыны Матей Молодец тапқан 62 күміс бұйымнан тұратын жиын. Археологтар римдік Дакия дәуірінен қалған бірнеше монетаны да тапты. Бүгінгі Săliștea орналасқан жердегі ауыл туралы алғашқы мәлімет 1310 жылғы 4 қарашадағы, Венгрия королі Карл I-нің бұйрығымен Archișul Românesc (румынша Archiș) ауылын Винцу де Джостың графы Ренериуге сыйға бергенде тіркелген. Екінші ауыл, Дрейман, 1375 жылғы 29 маусымдағы құжатта расталды, онда Венгрия королі Людовик I-нің бұйрығымен Вилла Драсман Ренерудің немерелеріне мұра болып өтті. 1458 жылғы 23 мамырда Арчишул Романеск және Дрейман бірігіп, Cioara ауылын құрды. Cioara атауы Арчишул Романеск және Дрейман ауылдарының жанында орналасқан әйгілі қонақүйдің атынан шыққан болуы мүмкін, оның эмблемасы қара қарас (румын тілінде: cioară немесе corb) болған. Қонақүйдің эмблемасы сонымен қатар Бярча Маре, Хунедоарадан шыққан Барксай ақсүйектер отбасының эмблемасы болды, олар 1458 және 1462 жылдардағы бірнеше құжаттарда осы аймақта тіркелген және 1508 жылдан бастап Săliștea-дағы басты ақсүйектер отбасы болды. Cioara ауылы Шығыс православиелік монах және Румын православиелік шіркеуінің әулиесі Софронийге байланысты, ол 1759 жылдың күзінен 1761 жылдың көктеміне дейін румын православиелік халқының бейбіт көтерілісін басқарды, Габсбургтердің барлық румындарды грек-католик шіркеуіне қосылуға шақыру саясатына қарсы. 1701 жылы император Леопольд I Трансильванияның православиелік шіркеуін Рим-католик шіркеуімен біріктіру туралы жарлық шығарды. Софронийдің бейбіт көтерілісі дін бостандығын және Трансильваниядағы румын халқының румын православиелік епископқа ие болу құқығын қорғады. Софронийдің қозғалысына жауап ретінде Австрияның әскери қолбасшысы Трансильваниядағы көтерілістің орталығы болған монастырларды, соның ішінде Чиоарадағы монастырды жүйелі түрде жойды. Ақырында православиеліктер маңызды жеңіске жетті: Вена соты олардың шіркеуінің заңды екенін мойындады және Дионисие Новаковичті епископ етіп тағайындады. Бірнеше тарихшылар Хорея, Клошка және Кришан көтерілісіне және Трансильвания меморандумы қозғалысына Cioara-дан бірнеше ауыл тұрғындарының қатысқанын көрсетті. Чиоараның 550 тұрғыны Бірінші дүниежүзілік соғыста Австрия-Мажар армиясында, ал соғыстың екінші бөлігінде Румыния армиясында еріктілер ретінде шайқасты. Олардың 65-і жауынгерлік қақтығыстарда қаза тапты. 1918 жылғы 1 желтоқсанда Алба-Юлияның Ұлы ұлттық жиналысы Трансильванияның Румыниямен бірігуін жариялады. Cioara-дан бірнеше адам жиналысқа қатысты, оның ішінде жергілікті діни қызметкер Константин Оансеа, ол жиналыста сөз сөйлегендердің бірі болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 250-ден астам адам Cioara-дан Румыния армиясында соғысты, оның 45-і соғыста қаза тапты. Соғыстан кейін Бессарабиядан келген 65 бала, олардың мұғалімі коммунада баспана тапты. 1965 жылы коммунаның атауы Cioara-дан Săliștea-ға өзгертілді.

Халық саны

2002 жылғы халық санауы бойынша Săliștea-да 2374 адам (100% румын) тұрды, оның ішінде 1252 адам коммуна орталығында, 745 адам Тартарияда, 309 адам Săliștea Deal-да және 77 адам Мәргиненйде мекен етті. 2011 жылғы халық санауы бойынша халық саны 2197 адамға азайды. 2021 жылғы халық санауы бойынша коммунада 2155 тұрғын болды, оның 2039-ы румын.