Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық этолог және психолог Конви Ллойд Морган, FRS (6 ақпан 1852 – 6 наурыз 1936) – британдық этолог және психолог. Ол пайда болатын эволюция теориясымен және қазір Морганның каноны деп аталатын, жануарлар психологиясына тәжірибелік көзқараспен есте қалады. Бұл принцип мінез-құлықты түсіндіруде маңызды рөл атқарды, егер жабайырақ қабілеттер мінез-құлықты түсіндіре алмаса, ғана жоғарырақ ақыл-ой қабілеттерін түсіндірме ретінде қарастыру қажет екенін қатаң талап етеді.
British ethologist and psychologist
Conwy Lloyd Morgan, FRS (6 February 1852 – 6 March 1936) was a British ethologist and psychologist. He is remembered for his theory of emergent evolution, and for the experimental approach to animal psychology now known as Morgan's Canon, a principle that played a major role in behaviourism, insisting that higher mental faculties should only be considered as explanations if lower faculties could not explain a behaviour.
Өмір
Конви Ллойд Морган Лондонда дүниеге келді және Корольдік тау-кен мектебінде, содан кейін Т. Х. Хакслиден оқыды. Кейптаунда сабақ берді, бірақ 1884 жылы Бристольдегі университет колледжінің геология және зоология профессоры болып жұмысқа орналасты. Ол бұл салаларда жергілікті маңызы бар зерттеулер жүргізді. Алайда, ол тез арада "ақыл-ой эволюциясы" деп атаған, интеллект пен инстинкт арасындағы шекаралық салада қызығушылық танытты және 1901 жылы колледждің психология және білім беру саласының алғашқы профессоры болды. 1899 жылы Корольдік қоғамның мүшесі болып сайланды және 1901 жылы "Визуалды сезімді зерттеулер" тақырыбында Круниан лекциясын оқыды. Ғылыми жұмысынан өзге, Ллойд Морган академиялық басқаруда да белсенділік танытты. 1891 жылы Бристоль университетінің директоры болды және университетке толық мәртебе беру науқанында маңызды рөл атқарды. 1909 жылы, Корольдік жарлық арқылы колледж Бристоль университетіне айналғанда, ол бірінші вице-канцлер болып тағайындалды және 1919 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін психология және этика профессоры болуға шешім қабылдамас бұрын бір жыл бойы осы лауазымды атқарды. 1926-1927 жылдары Аристотель қоғамының президенті болды. Зейнеткерлікке шыққаннан кейін Морган 1921 және 1922 жылдары Сент-Эндрюсте Гиффорд лекцияларын оқыды, онда ол пайда болатын эволюция тұжырымын талқылады. Ол Хастингсте қайтыс болды.
Conwy Lloyd Morgan was born in London and studied at the Royal School of Mines and subsequently under T. H. Huxley. He taught in Cape Town, but in 1884 joined the staff of the then University College, Bristol as Professor of Geology and Zoology, and carried out some research of local interest in those fields. However, he quickly became interested in the field he called "mental evolution", the borderland between intelligence and instinct, and in 1901 moved to become the college's first Professor of Psychology and Education. He was elected a Fellow of the Royal Society in 1899, and gave the Croonian Lecture in 1901, titled Studies in visual sensation. In addition to his scientific work, Lloyd Morgan was active in academic administration. He became Principal of the University College, Bristol, in 1891 and played a central role in the campaign to secure it full university status. In 1909, when, with the award of a Royal Charter, the college became the University of Bristol, he was appointed as its first Vice Chancellor, an office he held for a year before deciding to become Professor of Psychology and Ethics until his retirement in 1919. He was president of the Aristotelian Society from 1926 to 1927. Following his retirement, Morgan delivered a series of Gifford Lectures at St. Andrews in 1921 and 1922 in which he discussed the concept of emergent evolution. He died in Hastings.
Морганның каноны
Морганның каноны ХХ ғасырдағы академиялық психологияда мінез-құлықты зерттеудің дамуында маңызды рөл атқарды. Канон былай тұжырымдайды: Егер психологиялық сатыда төмен тұрған қызмет арқылы түсіндірілсе, ешбір жағдайда әрекетті жоғары психикалық қабілеттің нәтижесі деп қарастыруға болмайды. Мысалы, Морган, егер мінез-құлқына басқаша түсінік болмаса ғана, бір нәрсені саналы деп санау керек деп есептеді. В. Х. Торп былай деп мәлімдеді:
Morgan's Canon played a critical role in the growth of behaviourism in twentieth century academic psychology. The canon states: In no case may we interpret an action as the outcome of the exercise of a higher mental faculty, if it can be interpreted as the exercise of one which stands lower in the psychological scale. For example, Morgan considered that an entity should only be considered conscious if there is no other explanation for its behaviour. W. H. Thorpe commented as follows:
Морганның канонының қалыптасуының бір бөлігі оның мінез-құлықты бақылауларынан туындады. Бұл, жоғары психикалық процестерге сіңістірілгендей көрінетін мінез-құлықты қарапайым тәжірибе және қателік арқылы үйрену арқылы түсіндіруге болатын жағдайларды көрсетті (қазіргі кезде бұл оперативтік шарттау деп аталады). Мысалы, оның терьеры Тони бақтың қақпасын өте шебер ашқан, осы әрекетті көрген адам бұл көрегендікпен жасалған деп ойлауы мүмкін. Алайда, Ллойд Морган иттің жауап беруге біртіндеп үйрену жолын бақылап, жазып алды және оны түсіндіру үшін ешқандай көрегендік қажет емес екенін көрсетті.
The development of Morgan's Canon derived partly from his observations of behaviour. This provided cases where behaviour that seemed to imply higher mental processes could be explained by simple trial and error learning (what we would now call operant conditioning). An example is the skilful way in which his terrier Tony opened the garden gate, easily imagined as an insightful act by someone seeing the final behaviour. Lloyd Morgan, however, had watched and recorded the series of approximations by which the dog had gradually learned the response, and could demonstrate that no insight was required to explain it.
Инстинкт пен оқыту
Морган мұрагерлік мінез-құлықты үйренген мінез-құлықтан барынша ажырату мақсатында кең ауқымды зерттеулер жүргізді. Тауықтардың, үйректердің және су қаздарының жұмыртқалары инкубаторда өсірілді, ал жас қозылар ересектерден бөлек ұсталды. Ол 1877 жылы ерте қайтыс болғандықтан, оның еңбегі 1950 жылдарға дейін ұмытылып, бірақ Морган өзінің жұмысында Сполдингтің байқауларын пайдаланды.
Morgan carried out extensive research to separate, as far as possible, inherited behaviour from learnt behaviour. Eggs of chicks, ducklings and moorhens were raised in an incubator, and the hatchlings kept from adult birds. His early death in 1877 led to his work being largely forgotten until the 1950s, but Morgan cited Spalding's observations in his own work.