Кіріспе
Рим императоры Александр Севердің анасы (235 жылы қайтыс болды) – Емесалық аристократ, Рим императоры Александр Севердің анасы Юлия Авита Мамея немесе Юлия Мамея (14 немесе 29 тамыз, шамамен 182 жылы – 21/22 наурыз 235) – христиан дінінде болған сириялық ақсүйек әйел және Северан әулетінің мүшесі. Ол Рим императоры Александр Севердің анасы болды және оның билігі тұсындағы басты кеңесшілерінің бірі болды. 235 жылы көтерілісшіл әскерлер оны ұлымен бірге өлтірді.
the Emesene aristocrat who was the mother of the Roman emperor Alexander Severus
Julia Avita Mamaea or Julia Mamaea (14 or 29 August around 182 – March 21/22 235) was a Christian Syrian noble woman and member of the Severan dynasty. She was the mother of Roman emperor Alexander Severus and remained one of his chief advisors throughout his reign. She was killed in 235 by rebel soldiers alongside her son.
Отбасы
Юлия Авита Мамея – сириялық тегі бар, қуатты римдік әйел Юлия Маэсаның және сириялық ақсүйек Гай Юлий Авитус Алексианның екінші қызы. Ол император Луций Септимий Севердің немере қызы және Юлия Соаемиас Бассиананың әпкесі болды. Ол Эмесада (қазіргі Хомс, Сирия) дүниеге келіп өсті, онда оның отбасы өте беделді болған. Юлияның бірінші күйеуі – бұрынғы консул, бірақ қайтыс болған. Оның жалғыз даусыз баласы, Северус Александр, 208 жылдың 1 қазанында Арка Кесарияда дүниеге келді, және Дио айтуынша, оның екінші емес, осы некеден туған болуы мүмкін. Кейін ол Арка Кесариядан (Ливанның Арқасы) шыққан сириялық промагистрат Маркус Юлий Гессий Маркианға үйленді. Ол одан Маркус Юлий Гессий Бассиан есімді ұлы мен Теоклия есімді қызы болған болуы мүмкін. Оның туысы, император Каракалла Каррэ маңында қаза тапқанда, Макрин өзін император деп жариялады. Мамеяның анасы Маэса мен әпкесі Соаемиас Макринге қарсы көтеріліс ұйымдастырып, Соаемиас ұлы Варий Авитус Бассианды (Элагабал) император етіп жариялады. Жауап ретінде Макриннің әскері Элагабалмен байланысы бар бірнеше адамды, соның ішінде Мамеяның күйеуі Гессийді 218 жыл шамасында өлтірді. Юлия ұлы Александрдың Рим императоры болғанға дейін біліміне тәрбие берді. Александр анасының кеңесін өте бағалап, оның айтқанын орындады.
Элагабалдың билігі (218-222)
Рим императорлық отбасының мүшесі ретінде, әйелі Юлия Домнаның билігімен, ол туысы Каракалланың өлімін және жүрегіндегі немересі Элагабалустың таққа отыруын жақыннан бақылады: Юлия Мейсаның ең үлкен немересі және бастапқыда оның сүйіктісі. Элагабал Макринды жеңіп, император болғанда, Мамея мен оның ұлы императорлық сарайда болды, онда анасы Юлия Маэса және Элагабалдың анасы Юлия Соаемияс та тұрды. Элагабалдың ерекше мінез-құлқынан және Юлия Соаемияс-тан преториандық гвардия көңілі қалды, ал олардың құрметі Мамеяның ұлы Александрға ауды. Мамея ұлына қолдау көрсету үшін преториандарға алтын үлестірді және оны Элагабалдың күшейіп бара жатқан қастандықтарынан қорғады. Элагабалдың Александрға қарсы жалғасқан әрекеттері преториандарды оны өлтіруге жетеледі, және 222 жылы Александр император атанды.
Александр билігі
Юлия Мамея мен оның анасы Мейса 13 жасар Александрдың императорлық таққа отыруына зор үлес қосып, преториандық гвардияның оған адалдығын қамтамасыз етті. Олар оның билік кезінде де ықпалды болды. Юлия Мамея таққа отырғаннан кейін бірден Августа титулын алды. 224 жылы Мейса қайтыс болғаннан кейін Мамея кеңесшілер кеңесімен бірге мемлекеттік істерді басқарды. Екі әйел осы кеңесшілер кеңесін құру үшін 16 беделді сенаторды таңдады және Сириялық юрист Ульпианға көп сенді. Бұл Рим империясын кеңесшілер кеңесі басқаратын, ал Александр тек номиналды басшы болған ортаны құрды. Жаңа тәртіп Елагабалдың шараларын жою және дәстүрлі үкімет формасын қайта орнату үшін сақталған тарихи дереккөздердің мақұлдауын алды. Ульпиан преториандық гвардияның бастығы болып тағайындалды. Алайда ол преториандықтарды бақылай алмады, олар ақырында көтеріліс жасады. Юлия Мамея мен Александр Северус қорғауында сарайға асығыс қашқандарына қарамастан, Ульпиан 223 немесе 228 жылдары өлтірілді. Есейгеннен кейін Александр анасына деген құрметін білдіріп, оның кеңесін тыңдады. Ол анасын жорықтарына алып жүрді, және әпкесі Юлия Домна сияқты, ол да Августадан басқа көптеген лауазымдарға ие болды: mater augusti nostri et castrorum et senatus et patriae ("біздің императордың, әскердің, сенаттың және елдің анасы") және mater universi generis humani ("барлық адамзаттың анасы"). Тарихшы Геродиан және "Historia Augusta" еңбегі Александрды анасының билігінен ешқашан құтыла алмаған, бірақ оның ақшаға құмарлығын жек көретін анасының баласы деп сипаттайды. Мамеяның оған тигізген ықпалы салдарынан кейбір дереккөздер оны Александр Мамея деп атады. Оның ұлының қағидалы тәрбиесімен және оның билігінің алғашқы кезеңіндегі тұрақтылықпен қатар, Александрдың әскери кемшіліктері әскер мен ежелгі тарихшылардың пікірінше Мамеяға байланысты болды. Оны соғысқа қатыстырудан сақтап, Мамея әскерилермен оның қарым-қатынасын нашарлатқан болуы мүмкін. Геродианның айтуынша, Юлия 225 жылы Александрға үйленген Салустия Орбианаға қызғанышпен қарады, ал оның әкесі Сей Салустийдің цезар болуы мүмкін еді, өйткені ол тағы бір Августаның болуын қабылдамады. Юлия Мамея Барбияны сарайдан қуды, ал оның әкесі Александр Северусқа қарсы оның анасының тым көп ықпалы бар және ол оның барлық бұйрықтарын орындады деген себеппен өлім жазасына кесті. Алайда, сол тарихшы Юлияның Салустия Орбиананы Августа ретінде таңдағанын да айтады. Орбиананың әкесінің Мамеямен болған жауыстығы және Ульпианның өлімі Александрдың билігінің алғашқы кезеңіндегі саяси интригалардың кең таралғанын көрсететін екі оқиға. Юлия Александриялық христиандық көшбасшысы Оригенге христиан дінінің негіздерін үйрену үшін жүгінді. Дінді қабылдағандықтан Александр христиандарды қуғыннан сақтады.
Өлім
232 жылы парсы шабуылын тойтаруға жасалған сәтсіз экспедициядан кейін Юлия Мамея мен Александр солтүстікке қарай неміс шабуылына қарсы күреске аттанды. Александр Рейн легиондарын өзінің әскери шеберлігінің жетіспеуімен және жалақы талаптарына қатысты кешірімсіздігімен ренжітті, нәтижесінде әскерлер 235 жылы Максимин Траксты император деп жариялады. Әскер Мамеяны да Александрдың белсенсіздігі мен қисық мінезі үшін кінәлады. 21 наурызда Александрды өлтіруге жіберілген сарбаздар оны шатырда Мамеяға жабысып отырған күйде тапты, ол өзінің жақын арадағы өлімі үшін оны айыптаған екен. Анасы мен ұлы бірге өлтіріліп, Северан әулетінің тарихы аяқталды. Келесі билік оларды damnatio memoriae жариялады. Бірге жерленген Мамея мен Александрдың саркофагы Монте-дель-Грано тауынан қазба жұмыстары кезінде табылған, ал кейіннен 1590 жылы Палаццо-Деи Консерваторидің ауласына қойылды. Бүгінде саркофагты Римдегі Капитолий мұражайларында көруге болады.