Кіріспе

Жапониядағы орта білім берудің жалпы шолуы

Жапониядағы орта білім беру жетінші сыныптан тоғызыншы сыныпқа дейінгі негізгі мектептерге (中学校 chūgakkō) және жоғары мектептерге (高等学校 kōtōgakkō, қысқартылған 高校 kōkō) бөлінеді, олар көбінесе ондан он екінші сыныпқа дейін білім береді.

Орта мектеп

Орта мектептер 7, 8 және 9-сыныптарды қамтиды. Оқушылардың жасы 12/13-тен 15/16-ға дейін, академиялық сабақтарға баса назар аударылады. Орта мектепті бітіргеннен кейін ресми білім беру жүйесінен шығып, жұмыс табу мүмкін болғанымен, 1980 жылдардың соңына қарай осылай істегендердің саны 4%-дан аспады. 1980 жылдарығы орта мектептердің көп бөлігі мемлекеттік қаржыландырылатын мектептер еді, ал 5%-ы жекеменшік мектептер болды. Жеке мектептердегі бір оқушыға келетін шығын мемлекеттік мектептерге қарағанда төрт есе жоғары болды. Жапонияда оқу жылындағы кеміндегі күндер саны 210-ды құрайды, ал АҚШ-та – 180. Мектеп күнтізбесінің маңызды бөлігі спорттық жарыстар мен мектеп саяхаттары сияқты академиялық емес шараларға бөлінеді. Мұғалімдер көбінесе өкілетті пәндерінде білім алған. Әр сыныпқа жетекші ұстаз тағайындалады, ол сонымен қатар кеңесшінің қызметін де атқарады. Бастауыш мектеп оқушыларынан өзгеше, орта мектеп оқушылары әртүрлі пәндер бойынша әртүрлі ұстаздардан сабақ алады. Пән ұстаздары әдетте әр 50 минут сайын жаңа кабинетке ауысады. Көбінесе оқушылардың түскі асы мектеп тарапынан ұйымдастырылады.

Нұсқаулық

Оқыту көбінесе дәріс беру әдісіне сүйенеді. Мұғалімдер теледидар мен радио сияқты басқа да медиа құралдарын қолданады, сондай-ақ зертханалық жұмыстар да жүргізіледі. 1989 жылға қарай, барлық мемлекеттік негізгі мектептердің шамамен 45%-ы компьютерлермен жабдықталған, оның ішінде оларды әкімшілік мақсаттарда ғана пайдаланған мектептер де болды. Сыныптардағы ұйымдастыру әлі де шағын топтарға негізделген, бірақ енді бұл тәртіпті сақтау үшін емес. Оқушылар күнделікті амалдарды және қалыпты мінез-құлықты меңгерген болуы тиіс. Барлық оқу мазмұны негізгі мектептерге арналған Оқу жоспарында белгіленген. Жапон тілі және математика сияқты кейбір пәндер бастауыш мектеп оқу бағдарламасымен үйлестіріледі. Оқу бағдарламасына жапон тілі, ағылшын тілі, әлеуметтану, математика, жаратылыстану, музыка, бейнелеу өнері, еңбек оқуы, шаруашылық, денсаулық сақтау және дене шынықтыру кіреді. Әдептік тәрбие және қосымша іс-шараларға көңіл бөлінуде.

Сабақтан тыс іс-шаралар

Көптеген оқушылар сабадан кейінгі үйірмелерге қатысады. Бейсбол сияқты спорттық үйірмелер ұлдардың арасында ерекше танымал, ал желді аспаптар оркестрі қыздар үшін ең танымал үйірмелердің бірі. Оқушылардың 95%-дан астамы оқуды сәтті аяқтады. Қабылдау үшін студенттер әдетте жапон тілі, математика, ғылым, қоғамтану және ағылшын тілінен емтихан тапсырады, бұл емтихан аймақтың барлық мемлекеттік жоғары мектептері үшін бірыңғай стандартта болған жағдайда немесе жекеменшік мектептер өз мектебі үшін ғана жасаған емтихан болуы мүмкін.

Орта мектептің тақырыптары

1980-ші жылдары орта білім деңгейінде мұғалімдер мен азаматтарды қатты алаңдататын екі мәселе пайда болды: зорлық-зомбылық, ол әлі де маңызды проблема болып қалып отыр, және мектепке барудан бас тарту синдромы (токо киохи; тым көп сабақтан қалу арқылы көрінеді), ол күшейіп бара жатқан еді. 2008 жылы үкіметтік сауалнама бойынша жасөспірімдер мектептерінде 42 754 проблемалық мінез-құлық жағдайы тіркелді. Сала мамандары осы құбылыстардың нақты себептері бойынша келіспесе де, жүйе жеке немесе арнайы көмек көрсетуде жеткіліксіз, бұл оның талаптарына сай келмейтін немесе қиындықтарға тап болған оқушылардың наразылығына себеп болады деген жалпы пікірге келді. Тағы бір мәселе – шетелден оралған жапон балаларына қатысты. Бұл оқушылар, әсіресе ұзақ уақыт сыртта болған жағдайда, оқу мен жазуда және қатаң сынып талаптарына бейімделуде көмекке мұқтаж. Тіпті бейімделудің өзі қабылдануға кепілдік бермейді. Олар шетел тілін меңгергеннен өзге, сөйлеу, киім, мінез-құлық сияқты шетелдік әдеттерді де қабылдап, басқалардан ерекшеленеді.

Жоғары деңгейдегі мәселелер

1989 жылы жоғарғы сатыдағы білім беру бағдарламасы жан-жақты қайта қарастырылды. Сол жылы жоғарғы сатыдағы мектептерге арналған жаңа оқу бағдарламасы жарияланды, ол 1994 жылы оныншы сыныптан бастап кезең-кезеңімен енгізіле бастады, одан кейін 1995 жылы он бірінші сынып, ал 1996 жылы он екінші сыныптарға таратылды. Ерекше өзгерістердің бірі – ұлдар мен қыздардың үй шаруашылығы пәнін оқуы міндетті болды. Үкіметтің барлық оқушыларға отбасылық өмірдің маңыздылығын, отбасы мүшелерінің міндеттері мен жауапкершілігін, отбасы ішіндегі ынтымақтастық пен өзара көмекке негізделген қарым-қатынастарды, сондай-ақ отбасының қоғамдағы рөлін түсіндіруге баса назар аударуда. Отбасы әлеуметтік құрылымның маңызды бөлігі болып табылады және министрлік өзгеретін қоғамда отбасылық тұрақтылықты сақтауға мүдделі. Тағы бір маңызды өзгеріс – бұрынғы әлеуметтік-гуманитарлық пәннің тарих, география және азаматтық білім пәндеріне бөлінуі.