Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ежелгі Римдегі әлеуметтік таптар Эквиттер (латынша: equites, кейде ағылшын тілінде "рыцарьлар" деп аталады) ежелгі Римдегі мүліктік негіздегі таптардың екіншісін құрады, сенаторлық таптан төмен тұрды. Эквиттер орденінің мүшесі экус деп аталды.
Social class in ancient Rome
The equites ('/ɛ//k//w//ɪ//t//iː//z/; , though sometimes referred to as "knights" in English) constituted the second of the property based classes of ancient Rome, ranking below the senatorial class. A member of the equestrian order was known as an eques .
Сипаттама
Рим империясы мен Рим Республикасының бірінші ғасырында легиондық ат әскері тек патрицистер қатарынан таңдалды. Олар әр консулдық легионға 300 аттан, барлығы алты жүз атты қамтамасыз етуге міндетті болды. Шамамен 400 жылға дейін 12 жүздік ат әскері құрылды, олардың арасында патрициандар емес (плебейлер) де болды. 300 жылға таман Самнит соғыстары Римді жылдық әскери шақыруды екіден төрт легионға дейін екі есеге арттыруға мәжбүр етті, соның салдарынан атты әскер шақыруы 600-дан 1200 атқа дейін екі есеге өсті. Легиондық ат әскері 18 жүздіктен тыс, бай азаматтарды да қабылдай бастады. Бұл жаңа сарбаздар Орталық Ассамблея ұйымының бірінші сыныптағы қарапайым азаматтарынан шықты, бірақ оларға сол артықшылықтар берілмеді. Екінші Пуни соғысы кезінде (б.з.д. 218–202 жж.) қарапайым азаматтардың бірінші сыныбының барлық мүшелері атты әскер ретінде қызмет етуге міндетті болды. Рим атты әскеріндегі эквиттердің саны б.з.д. 200–88 жылдар аралығында тұрақты түрде азайды, себебі тек эквиттер ғана армияның жоғары офицерлері болып тағайындала алатын. Легиондардың саны артқан сайын, қарапайым атты әскерге қаражат жетпейтін болды. 88 жылдан кейін эквиттер енді легиондық атты әскерге шақырылмайтын болды, бірақ Принципат дәуірінде (284 жылға дейін) олар осындай қызметке формалды түрде жауапты болды. Олар Принципаттың барлық кезеңінде жоғары офицерлерді қамтамасыз етуді жалғастырды. Мұрагерлік патрицистерден басқа, эквиттер бастапқыда мүлік талабымен анықталды. Олардың мәртебесі әкеден балаға беріліп отырды, бірақ бес жылдық халық санағында мүлік талабына сай келмейтін орден мүшелері Рим цензорларының шешімімен орден тізімінен шығарылатын. Республиканың соңғы кезеңінде мүлік шегі 50 000 динарийді құрады, ал император Август (б.з.д. 30–14 жж.) оны 100 000 динарийге дейін екі есеге арттырды – бұл шамамен 450 заманауи легионердің жылдық жалақысына тең болатын. Республикалық кезеңнің соңында Рим сенаторлары мен олардың ұрпақтары эквиттер ордасының ресми емес элитасына айналды. Август тұсында сенаторлық элитаға жоғары мүлік шегі (250 000 динарий немесе 1100 легионердің жалақысы) және қарапайым эквиттерге қарағанда жоғары мәртебе мен артықшылықтар берілді (ордо сенаториус ретінде). Принципат кезеңінде эквиттер императорлық үкіметтегі жоғары әкімшілік және әскери лауазымдарды иеленді. Сенаторларға (ең жоғары лауазымды) және сенатор емес эквиттерге арналған лауазымдар арасында нақты айырма жасалды. Алайда, екі топтың мансаптық жолы да ұқсас болды: Римде немесе Рим Италиясында кіші әкімшілік лауазымдарда жұмыс істеу, содан кейін жоғары әскери офицер ретінде әскери қызметке қатысу (әдетте он жыл), содан кейін провинцияларда жоғары әкімшілік немесе әскери лауазымдарда жұмыс істеу. Сенаторлар мен эквиттер 10 мыңнан аз мүшелі шағын элитаны құрады, олар шамамен 60 миллион халқы бар империяда саяси, әскери және экономикалық билікті монополиялады. 3-ші ғасырда билік итальяндық аристократиядан әскери қызметте өзгеше көзге түскен, көбінесе қатардан көтерілген эквиттер класына ауысты: провинциялардан (әсіресе Балқан провинцияларынан) шыққан, итальяндық аристократтарды жоғары әскери лауазымдардан ығыстырған мансапты әскери офицерлер, ал Диоклетиан (284–305 жж.) тұсында жоғары азаматтық лауазымдардан да ығыстырды. Бұл итальяндық аристократияны еңбек етпейтін, бірақ өте бай жер иелері тобына дейін төмендетті. 4-ші ғасырда эквиттердің мәртебесі осы мәртебенің шектен тыс берілуінен маңызсыз болып қалды. Сонымен қатар, Византия Сенатының (Константинопольдегі екінші сенаттың) құрылуымен және екі сенаттың мүшелерінің үш есеге көбеюімен сенаторлардың қатары 4000-нан асып кетті. 4-ші ғасырдың сенаторлық тәртібі Принципаттың эквиттер тәртібіне тең болды.
During the Roman Kingdom and the first century of the Roman Republic, legionary cavalry was recruited exclusively from the ranks of the patricians, who were expected to provide six centuriae of cavalry (300 horses for each consular legion). Around 400BC, 12 more centuriae of cavalry were established and these included non patricians (plebeians). Around 300 BC the Samnite Wars obliged Rome to double the normal annual military levy from two to four legions, doubling the cavalry levy from 600 to 1,200 horses. Legionary cavalry started to recruit wealthier citizens from outside the 18 centuriae. These new recruits came from the first class of commoners in the Centuriate Assembly organisation, and were not granted the same privileges. By the time of the Second Punic War (218–202 BC), all the members of the first class of commoners were required to serve as cavalrymen. The presence of equites in the Roman cavalry diminished steadily in the period 200–88 BC as only equites could serve as the army's senior officers; as the number of legions proliferated fewer were available for ordinary cavalry service. After 88 BC, equites were no longer drafted into the legionary cavalry, although they remained technically liable to such service throughout the Principate era (to 284 AD). They continued to supply the senior officers of the army throughout the Principate. With the exception of the purely hereditary patricians, the equites were originally defined by a property threshold. The rank was passed from father to son, although members of the order who at the regular quinquennial (every five years) census no longer met the property requirement were usually removed from the order's rolls by the Roman censors. In the late republic, the property threshold stood at 50,000 denarii and was doubled to 100,000 by the emperor Augustus (sole rule 30 BC – 14 AD) – roughly the equivalent to the annual salaries of 450 contemporary legionaries. In the later republican period, Roman senators and their offspring became an unofficial elite within the equestrian order. Under Augustus, the senatorial elite was given formal status (as the ordo senatorius) with a higher wealth threshold (250,000 denarii, or the pay of 1,100 legionaries) and superior rank and privileges to ordinary equites. During the Principate, equites filled the senior administrative and military posts of the imperial government. There was a clear division between jobs reserved for senators (the most senior) and those reserved for non senatorial equites. But the career structure of both groups was broadly similar: a period of junior administrative posts in Rome or Roman Italy, followed by a period (normally a decade) of military service as a senior army officer, followed by senior administrative or military posts in the provinces. Senators and equites formed a tiny elite of under 10,000 members who monopolised political, military and economic power in an empire of about 60 million inhabitants. During the 3rd century AD, power shifted from the Italian aristocracy to a class of equites who had earned their membership by distinguished military service, often rising from the ranks: career military officers from the provinces (especially the Balkan provinces) who displaced the Italian aristocrats in the top military posts, and under Diocletian (ruled 284–305) from the top civilian positions also. This effectively reduced the Italian aristocracy to an idle, but immensely wealthy, group of landowners. During the 4th century, the status of equites was debased to insignificance by excessive grants of the rank. At the same time the ranks of senators were swollen to over 4,000 by the establishment of the Byzantine Senate (a second senate in Constantinople) and the tripling of the membership of both senates. The senatorial order of the 4th century was thus the equivalent of the equestrian order of the Principate.
Корольдік дәуір (753509 б.з.д.)
Римдік аңыз бойынша, Римді оның алғашқы патшасы Ромул б.з.д. 753 жылы құрған. Алайда, археологиялық дәлелдер Рим б.з.д. 625 жылға дейін біріккен қала-мемлекет сипатына ие болмағанын көрсетеді (жеке төбедегі елді мекендерден өзгеше). Римдік дәстүрге сәйкес, атты әскерлер орнын Ромул құрған, ол өзінің жеке күзеті ретінде "Жылдам эскадрилья" деп аталған 300 сарбаздан тұратын атты әскер полкін құрды, онда үш римдік "тайпа" (іс жүзінде дауыс беру округтері) әрқайсысы 100 жылқыдан берді. Бұл атты әскер полкінің саны патша Люций Тарквиний Приск (дәстүрлі жылдар 616–578 б.з.д.) кезінде 600 адамға дейін екі есеге артты. Атты әскердің саны патшалық дәуірде 600-ға дейін өскені мүмкін, өйткені ерте республика кезеңінде атты әскер құрамы 600 сарбазды құрады (әрқайсысы 300 жылқыдан екі легион). Алайда, Ливийдің сөзіне сүйенсек, патша Сервий Туллий (дәстүрлі билік мерзімі 578–535 б.з.д.) атты әскерге тағы 12 центурия қосты, бұл атты әскердің үш есеге өсуіне әкелді. Көрініп тұрғанындай, бастапқыда атты әскерлерге мемлекет жылқы сатып алу және оны азықтандыру үшін ақшалай жәрдем берді. Бұл "equus publicus" деп аталды. Теодор Моммсеннің пікірінше, патшалық атты әскер тек патрицийлердің (patricii) қатарынан таңдалған, ертедегі Римнің аристократиясы, олардың тегі таза болған. Аристократияның атпен жүрумен байланысты дәстүрлі байланысынан басқа, бұл көзқарасты қолдайтын дәлел – республика кезінде комиция центуриатадағы (сайлау жиналысы) атты әскерлердің алты центуриясы алғашқы алты патшалық атты әскер центуриясының аттарын сақтап қалды.
According to Roman legend, Rome was founded by its first king, Romulus, in 753 BC. However, archaeological evidence suggests that Rome did not acquire the character of a unified city state (as opposed to a number of separate hilltop settlements) until 625BC. Roman tradition relates that the Order of Knights was founded by Romulus, who supposedly established a cavalry regiment of 300 men called the Celeres ("Swift Squadron") to act as his personal escort, with each of the three Roman "tribes" (actually voting constituencies) supplying 100 horses. This cavalry regiment was supposedly doubled in size to 600 men by King Lucius Tarquinius Priscus (traditional dates 616–578 BC). That the cavalry was increased to 600 during the regal era is plausible, as in the early republic the cavalry fielded remained 600 strong (two legions with 300 horses each). However, according to Livy, King Servius Tullius (traditional reign dates 578–535 BC) established a further 12 centuriae of equites, a further tripling of the cavalry. Apparently, equites were originally provided with a sum of money by the state to purchase a horse for military service and for its fodder. This was known as an equus publicus. Theodor Mommsen argues that the royal cavalry was drawn exclusively from the ranks of the patricians (patricii), the aristocracy of early Rome, which was purely hereditary. Apart from the traditional association of the aristocracy with horsemanship, the evidence for this view is the fact that, during the republic, six centuriae (voting constituencies) of equites in the comitia centuriata (electoral assembly) retained the names of the original six royal cavalry centuriae.
Ертедегі республика (509338 б.з.д.)
Рим монархиясы патрициандық төңкеріспен құлатылған, бұл Таркин әулетінің плебейлер класына жасаған популистік саясатының нәтижесі болуы мүмкін. Алфолдидің пікірінше, төңкерістің өзі "целерлер" жүзеге асырған. Фракароның түсіндіруіне сәйкес, Рим монархиясы жыл сайын сайланатын екі претормен (кейін "консулдар" деп аталды) алмастырылғанда, патша әскері наурыздық мақсаттар үшін олардың арасында тең бөлінген. Егер бұл рас болса, онда Полибий кейіннен легионның атты әскері 300 адамнан тұратынын неліктен айтқанын түсінуге болады. Ливий Сервий Туллийге жатқызған қосымша 12 ғасырдың ішкі мағынасы, шындығында, б.з.д. 400 жыл шамасында құрылған болуы мүмкін. Б.з.д. 403 жылы, Ливийдің мәлімдемесіне сәйкес, Вей қаласын қоршау кезіндегі дағдарыста әскерге жедел түрде көбірек атты әскер қажет болды, сонда "аттық санаты бар, бірақ әлі мемлекеттік аттарға ие болмағандар" өздерінің қаржысынан ат сатып алуға ерікті болып келісті. Қарсылық ретінде, атты әскерге де жалақы тағайындалды, бұл бұрыннан пехотаға (б.з.д. 406 жылы) беріліп келген еді. Осы мәтінде айтылған адамдар, әлдебір 12 жаңа ғасырдың мүшелері болған, олар мемлекеттік аттарға құқылы болған, бірақ уақытша осы құқықтан бас тартқан. Дегенмен, Моммсен бұл мәтін бірінші сыныптың қарапайым азаматтарының мүшелерінің б.з.д. 403 жылы төтенше жағдайға байланысты алғаш рет атты әскерге қабылдануын көрсетеді деп санайды. Егер осылай болса, бұл топ республика тарихында белгілі болған бастапқы эквитес экво привато болуы мүмкін (эквитес экво публикодан өзгеше). Алайда, дәлелдердің жетіспеуіне байланысты, экво привато эквитестерінің шығу тегі мен анықтамасы әлі де түсініксіз болып қалады. Барлық 12 жаңа ғасыр патрициандарға ашық болғандығы белгілі. Осылайша, осы уақыттан бастап, егер бұрын болмаса, барлық эквитестер патрициандар емес еді. Патрициандар, жабық мұрагерлік каста ретінде, ғасырлар бойы отбасылардың жоғалуына байланысты саны азайып келеді. Шамамен б.з.д. 450 жылы 50-ге жуық патрициандық гент (клан) тіркелген, ал Юлий Цезарь (Рим диктаторы, б.з.д. 48-44 жылдары), өзінің Юлий кланы патрициан болған кезде, тек 14-і ғана қалды. Керісінше, эквитестер қатары, сонымен қатар мұрагерлік болып табылатын (еркек желісі бойынша), мүліктік талаптарға сай келетін және Рим цензорларының мүшелікке лайықты екеніне көз жеткізген жаңа мүшелерге ашық болды. Нәтижесінде, патрициандар тез арада атты әскер қатарының аз бөлігіне айналды. Алайда, патрициандар өздерінің санына пропорционал емес саяси ықпалды сақтап қалды. Б.з.д. 172 жылға дейін, жыл сайын сайланатын екі консулдың бірі патрициан болуы керек еді.
It is widely accepted that the Roman monarchy was overthrown by a patrician coup, probably provoked by the Tarquin dynasty's populist policies in favour of the plebeian class. Alfoldi suggests that the coup was carried out by the celeres themselves. According to the Fraccaro interpretation, when the Roman monarchy was replaced with two annually elected praetores (later called "consuls"), the royal army was divided equally between them for campaigning purposes, which, if true, explains why Polybius later said that a legion's cavalry contingent was 300 strong. The 12 additional centuriae ascribed by Livy to Servius Tullius were, in reality, probably formed around 400 BC. In 403 BC, according to Livy, in a crisis during the siege of Veii, the army urgently needed to deploy more cavalry, and "those who possessed equestrian rating but had not yet been assigned public horses" volunteered to pay for their horses out of their own pockets. By way of compensation, pay was introduced for cavalry service, as it had already been for the infantry (in 406 BC). The persons referred to in this passage were probably members of the 12 new centuriae who were entitled to public horses, but temporarily waived that privilege. Mommsen, however, argues that the passage refers to members of the first class of commoners being admitted to cavalry service in 403 BC for the first time as an emergency measure. If so, this group may be the original so called equites equo privato, a rank that is attested throughout the history of the republic (in contrast to equites equo publico). However, due to a lack of evidence, the origins and definition of equo privato equites remain obscure. It is widely agreed that the 12 new centuriae were open to non patricians. Thus, from this date if not earlier, not all equites were patricians. The patricians, as a closed hereditary caste, steadily diminished in numbers over the centuries, as families died out. Around 450 BC, there are some 50 patrician gentes (clans) recorded, whereas just 14 remained at the time of Julius Caesar (dictator of Rome 48–44 BC), whose own Iulii clan was patrician. In contrast, the ranks of equites, although also hereditary (in the male line), were open to new entrants who met the property requirement and who satisfied the Roman censors that they were suitable for membership. As a consequence, patricians rapidly became only a small minority of the equestrian order. However, patricians retained political influence greatly out of proportion with their numbers. Until 172 BC, one of the two consuls elected each year had to be a patrician.
Мемлекет пен әскердің трансформациясы (338290)
Латын соғысының (340–338 ж.б.д.) және Самнит соғыстарының (343–290 ж.б.д.) аяқталуынан кейінгі кезеңде Рим Республикасы күшті, бірақ осал қала-мемлекеттен Италия түбегінің гегемониялық күшіне айналды. Бұл оның конституциясы мен әскерінде терең өзгерістерге ұласты. Ішкі саясаттағы ең маңызды өзгеріс – Сенаттың мемлекеттік биліктің толық құзыретті органы ретінде қалыптасуы болды. 280 ж.б.д. жылға қарай Сенат мемлекеттік салық салу, шығындарды бақылау, соғыс жариялау, шарттасу, легиондар құру, колониялар ашу және діни мәселелерді шешуді, яғни барлық саяси билікті өз қолына алды. Консулдар тағайындаған кеңесшілердің уақытша тобынан Сенат 300-ге жуық өмірлік мәртебеге ие адамдардан тұратын тұрақты органға айналды. Олардың көпшілігі бұрынғы римдік магистраттар болғандықтан, зор тәжірибе мен беделіне ие болды. Римнің Самнит лигасына қарсы итальяндық гегемония үшін күресі Рим армиясын грек стиліндегі гоплит фалангасынан, ол ерте кезеңде болған, Полибий сипаттаған итальян стиліндегі манипулалық армияға айналдыруға әкелді. Римдіктер манипулалық құрылымды өз жаулары – самниттерден алған деп саналады, және олардың орталық Италияның таулы аймағындағы артық икемділігі мен тиімділігін қиын тәжірибе арқылы үйренді. Осы кезеңнен бастап, Рим армиясымен бірге әрқашан социо (Римнің итальяндық әскери одақтастары, көбінесе «латын одақтастары» деп аталатын) тарапынан жеткізілген, кемінде сондай көп санды әскерлер де бірге жүретін болды. Әрбір легионға конфедерациялық ала (сөзбе-сөз: «қанат») теңдес келетін, құрамында легионмен шамалас пехота саны, бірақ үш есе көп жылқы (900) болатын бөлім қосылатын. Легиондық атты әскер де осы кезеңде, ертедегі жеңіл, қарусыз салт аттылардан Полибий сипаттаған грек стиліндегі қарулы курассирлерге айналды. Самнит соғысының қажеттіліктеріне байланысты, әдеттегі консулдық армия екі есеге ұлғайтылып, екі легионға жеткізілді, яғни жылына барлығы төрт легион жиналатын болды. Осылайша, Римнің жауынгерлік атты әскері шамамен 1200 жылқыға дейін өсті.
The period following the end of the Latin War (340–338 BC) and of the Samnite Wars (343–290) saw the transformation of the Roman Republic from a powerful but beleaguered city state into the hegemonic power of the Italian peninsula. This was accompanied by profound changes in its constitution and army. Internally, the critical development was the emergence of the Senate as the all powerful organ of state. By 280 BC, the Senate had assumed total control of state taxation, expenditure, declarations of war, treaties, raising of legions, establishing colonies and religious affairs, in other words, of virtually all political power. From an ad hoc group of advisors appointed by the consuls, the Senate had become a permanent body of around 300 life peers who, as largely former Roman magistrates, boasted enormous experience and influence. The gruelling contest for Italian hegemony that Rome fought against the Samnite League led to the transformation of the Roman army from the Greek style hoplite phalanx that it was in the early period, to the Italian style manipular army described by Polybius. It is believed that the Romans copied the manipular structure from their enemies the Samnites, learning through hard experience its greater flexibility and effectiveness in the mountainous terrain of central Italy. It is also from this period that every Roman army that took the field was regularly accompanied by at least as many troops supplied by the socii (Rome's Italian military confederates, often referred to as "Latin allies"). Each legion would be matched by a confederate ala (literally: "wing"), a formation that contained roughly the same number of infantry as a legion, but three times the number of horses (900). Legionary cavalry also probably underwent a transformation during this period, from the light, unarmoured horsemen of the early period to the Greek style armoured cuirassiers described by Polybius. As a result of the demands of the Samnite hostilities, a normal consular army was doubled in size to two legions, making four legions raised annually overall. Roman cavalry in the field thus increased to approximately 1,200 horses.
Әскери офицердің рөлі
Орта республиканың "полибий" армиясында (б.з.д. 338 – 88 жж.) эквиттер армияның жоғары офицерлік шеніне ие болудың эксклюзивті құқығына ие болды. Бұл әр легиондағы алты трибун митиум, олар әр науқан маусымының басында комициялармен сайланды және легионды кезегімен жұптармен басқарды; итальяндық конфедерациялық әскерлердің (ала) командирлері – префекти социорум, оларды консулдар тағайындады; және легиондық атты әскердің эскадрильясын (турма) басқаратын үш декурион (әр легионға барлығы 30 декурион).
In the "polybian" army of the mid republic (338 – 88 BC), equites held the exclusive right to serve as senior officers of the army. These were the six tribuni militum in each legion who were elected by the comitia at the start of each campaigning season and took turns to command the legion in pairs; the praefecti sociorum, commanders of the Italian confederate alae, who were appointed by the consuls; and the three decurions that led each squadron (turma) of legionary cavalry (a total of 30 decurions per legion).
Кавалерияның рөлі
Олардың атынан көрініп тұрғандай, эквиттер орта республика легионында атты әскерге қызмет етуге міндетті болды. Бастапқыда олар легионның барлық атты әскерін ұстаған, бірақ ерте кезеңнен бастап (шамамен б.з.б. 400 жылдан, ең кеш б.з.б. 300 жылға дейін), эквиттердің саны жеткіліксіз болғанда, қара халықтың бірінші класынан көптеген жас жігіттер оқыс әскерге қызмет етуге белсенді түрде ерікті болып келеді, бұл қызмет жаяу әскерге қарағанда көріктірек саналды. Екінші Пуникалық соғыстан (б.з.б. 218–201 жж.) кейін эквиттердің атты әскердегі ролі азайды, себебі эквиттердің саны әскердің жоғары шенді офицерлерін де, жалпы атты әскерді де қамтамасыз етуге жеткіліксіз болды. Эквиттер енді тек офицерлер класына айналды, ал қара халықтың бірінші класы легиондық атты әскерді ұстады.
As their name implies, equites were liable to cavalry service in the legion of the mid republic. They originally provided a legion's entire cavalry contingent, although from an early stage (probably from c. 400 and not later than c. 300 BC), when equestrian numbers had become insufficient, large numbers of young men from the first class of commoners were regularly volunteering for the service, which was considered more glamorous than the infantry. The cavalry role of equites dwindled after the Second Punic War (218–201 BC), as the number of equestrians became insufficient to provide the senior officers of the army and general cavalrymen as well. Equites became exclusively an officer class, with the first class of commoners providing the legionary cavalry.
Этос
Ерте заманнан бастап және Республика кезеңінің барлық мерзімінде римдік атты әскер, римдік атты әскер ретінде, жеке ерлік пен даңққа ұмтылуды қағида етті. Бұл олардың артықшылықты мәртебесін, жаяу әскер қатарын құраған төменгі таптарға ақтау, отбасы атының беделін арттыру және әскери қоғамдағы саяси жетістіктерге жету мүмкіндігін арттыру ниетімен туды. Эквиттер үшін батырлық этиканың негізгі ұғымы – spolia opima, яғни жеке шайқаста өлтірген жаудың қару-жарағы мен зәргерлік бұйымдарын алу болды. Мұндай оқиғалар көп тіркелген. Мысалы, б.з.б. 202 жылы консул болған Сервилий Гемин Пулекс 23 рет spolia алғандығы айтылады. Шайқаста өлтірілген қарсыластың шені неғұрлым жоғары болса, олжа да соғұрлым құнды болады, ал жау басшысынан алынған олжадан артық емес. Көптеген эквиттер осындай құрметке қол жеткізуге тырысты, бірақ өте аздары ғана сәтті болды, себебі жау басшылары әрқашан көптеген элиталық қауіпсіздік қызметкерлерімен қоршалған. Бір сәттік әрекет, бірақ трагикалық аяқталған жағдай – б.з.б. 340 жылы Латын соғысы кезінде декурион Тит Манлий Торкваттың ісі. Консулдардың (олардың бірі оның әкесі болды) қатаң бұйрықтарына қарамастан, Манлий өзінің эскадрильясы барлау кезінде кездескен Тоскулан атты әскерінің командирінен жеке күреске шақырудан бас тарта алмады. Көрермендер ретінде қарсыластардың эскадрильялары болған қатыгез бәсекелес айқас өтті. Манлий жеңіске жетіп, қарсыласын аттан құлатып, содан кейін найзамен қадалады. Бірақ жеңімпаз жас жігіт олжаны әкесіне ұсынғанда, ол ұлын бұйрыққа бағынбағаны үшін дереу өлім жазасына кесуді бұйырды. "Манлийдің бұйрықтары" (Manliana imperia) – ешбір жағдайда елемеуге тиіс бұйрықтарды білдіретін әскердегі мақалға айналды.
From the earliest times and throughout the Republican period, Roman equites subscribed, in their role as Roman cavalrymen, to an ethos of personal heroism and glory. This was motivated by the desire to justify their privileged status to the lower classes that provided the infantry ranks, to enhance the renown of their family name, and to augment their chances of subsequent political advancement in a martial society. For equites, a focus of the heroic ethos was the quest for spolia opima, the stripped armour and weapons of a foe whom they had killed in single combat. There are many recorded instances. For example, Servilius Geminus Pulex, who went on to become Consul in 202 BC, was reputed to have gained spolia 23 times. The higher the rank of the opponent killed in combat, the more prestigious the spolia, and none more so than spolia duci hostium detracta, spoils taken from an enemy leader himself. Many equites attempted to gain such an honour, but very few succeeded for the reason that enemy leaders were always surrounded by large numbers of elite bodyguards. One successful attempt, but with a tragic twist, was that of the decurion Titus Manlius Torquatus in 340 BC during the Latin War. Despite strict orders from the consuls (one of whom was his own father) not to engage the enemy, Manlius could not resist accepting a personal challenge from the commander of the Tusculan cavalry, which his squadron encountered while on reconnaissance. There ensued a fiercely contested joust with the opposing squadrons as spectators. Manlius won, spearing his adversary after the latter was thrown by his horse. But when the triumphant young man presented the spoils to his father, the latter ordered his son's immediate execution for disobeying orders. "Orders of Manlius" (Manliana imperia) became a proverbial army term for orders that must on no account be disregarded.
Кәсіпкерлік қызмет
218 ж.б.д. lex Claudia сенаторлар мен олардың ұлдарының коммерциялық қызметін шектеді, бұл олардың мәртебесіне қайшы келеді деген негіздемемен. Сенаторларға 300 амфорадан (шамамен жеті тонна) асатын сыйымдылықтағы кемелерге ие болуға тыйым салынды – мұның олардың өз жерлерінен өнімді тасымалдауға жеткілікті, бірақ ірі көлемде теңіз тасымалын жүзеге асыруға тым кішкентай деп есептелді. Осы кезден бастап сенаторлардың отбасылары көбінесе капиталын жерге инвестициялады. Екінші Пуникалық соғыстан кейін Римнің теңіз арқылы империясының өсуімен байлықтары артып, қалған барлық аттылар (equestrians) ірі сауда кәсіпорындарына, соның ішінде кен өндіруге, өнеркәсіпке, сондай-ақ жерге инвестициялауға еркін болды. Аттылар салық жинау ісінде ерекше көзге түсті және б.з.д. Республика дәуірінің соңында, салықтардың көп бөлігі жеке тұлғаларға немесе компанияларға конкурстық тендер арқылы тапсырылды, әр провинция бойынша келісімшартты провинцияның күтілетін салық түсіміне ең жоғары аванс ұсынған публиканға (publicanus) берді. Публикан содан кейін авансын қайтаруға тырысты, ал жиналған артық соманы пайдасы ретінде қалдыруға құқылы болды. Бұл жүйе жиі провинциялардың қарапайым халқынан зорлықпен ақша алуға әкелді, себебі адал емес публикандар үкімет белгілеген салық ставкаларынан әлдеқайда жоғары салық талап ету арқылы пайдасын барынша арттыруға тырысты. Заңсыз талаптарды тоқтатуға міндетті провинциялық губернаторлар көбінесе публикандардан пара алып, оларға келісім берді. Бұл жүйе equites publicani және олардың көпшілігі, әсіресе сенаторлар арасында саяси қақтығысқа әкелді, олар ірі жер иелері ретінде мемлекеттік кірістің негізгі көзі болған Италиядан тыс жерлерге салынатын салықты (tributum solis) азайтуға ұмтылды. Бұл жүйе алғашқы Рим императоры Август (б.з.д. 30 – б.з. 14 ж.) тарапынан жойылды, ол салық жинауды публикандардан провинциялық жергілікті билік органдарына (civitates peregrinae) жүктеді. Соңғылары да салық квоталарын жинау үшін жеке компанияларды жиі пайдаланғанымен, олардың өз мүдделеріне қарсы зорлықпен ақша алуды шектеу қажет болды. Императорлық дәуірде салық жинаушылар әдетте жиналған соманың келісілген пайызын алатын. Equites publicani ақша беру және ақша айырбастау сияқты банк қызметтерінде де көзге түсті. Эквиттер (equites) Romanus eques атағын алып, сол қолына anulus aureus (алтын сақина) тағуға құқылы болды және б.з.д. 67 жылдан бастап ойын-сауықтар мен қоғамдық шараларда сенаторларға арналған орыннан кейінгі артықшылықты орынға ие болды.
In 218 BC, the lex Claudia restricted the commercial activity of senators and their sons, on the grounds that it was incompatible with their status. Senators were prohibited from owning ships of greater capacity than 300 amphorae (about seven tonnes) – this being judged sufficient to carry the produce of their own landed estates but too small to conduct large scale sea transportation. From this time onwards, senatorial families mostly invested their capital in land. All other equestrians remained free to invest their wealth, greatly increased by the growth of Rome's overseas empire after the Second Punic War, in large scale commercial enterprises including mining and industry, as well as land. Equestrians became especially prominent in tax farming and, by 100 BC, owned virtually all tax farming companies (publicani). During the late Republican era, the collection of most taxes was contracted out to private individuals or companies by competitive tender, with the contract for each province awarded to the publicanus who bid the highest advance to the state treasury on the estimated tax take of the province. The publicanus would then attempt to recoup his advance, with the right to retain any surplus collected as his profit. This system frequently resulted in extortion from the common people of the provinces, as unscrupulous publicani often sought to maximise their profit by demanding a much higher rates of tax than originally set by the government. The provincial governors whose duty it was to curb illegal demands were often bribed into acquiescence by the publicani. The system also led to political conflict between equites publicani and the majority of their fellow equites, especially senators, who as large landowners wanted to minimise the tax on land outside Italy (tributum solis), which was the main source of state revenue. This system was terminated by the first Roman emperor, Augustus (sole rule 30 BC – 14 AD), who transferred responsibility for tax collection from the publicani to provincial local authorities (civitates peregrinae). Although the latter also frequently employed private companies to collect their tax quotas, it was in their own interests to curb extortion. During the imperial era, tax collectors were generally paid an agreed percentage of the amount collected. equites publicani became prominent in banking activities such as money lending and money changing.) equites bore the title eques Romanus, were entitled to wear an anulus aureus (gold ring) on their left hand, and, from 67 BC, enjoyed privileged seats at games and public functions (just behind those reserved for senators).
Сенаторлық ретті ажырату
Сенаттың құрамы отырған сенаторлардан тұрды, олардың санын Принципатты құрған Август (жеке билік б.з.д. 30 – б.з. 14 ж.) және оның мұрагерлері 312 жылға дейін шамамен 600-ге дейін сақтап тұрды. Сенаторлардың ұлдары мен кейінгі ұрпақтары, Сенатта орын алғанша, техникалық түрде аттылар тобының дәрежесін сақтап қалды. Бірақ Талберт Августтың қазіргі сенаторлық элитаны алғаш рет жеке және жоғары тәртіп (ordo senatorius) ретінде аттылардан бөліп құрғанын айтады. Сенаторлардың ұлдары Сенатқа кірмес бұрын, басқа аттыларға қарағанда жеке cursus honorum (мансап жолы) арқылы өтті: біріншіден, вигинтивирилердің ("Жиырма комитеті", түрлі шағын әкімшілік функцияларды атқаратын лауазым иелерін қамтитын орган) немесе агурдың (қасиетті) лауазымына тағайындалды, содан кейін легион қолбасшысының орынбасары (tribunus militum laticlavius) ретінде әскери қызметте кемінде бір жыл өтті. Бұл лауазым әдетте трибун Сенат мүшесі болардан бұрын атқарылатын. Б.з.д. 18 жылғы неке туралы заң (lex Julia) сенаторларды ғана емес, сонымен қатар олардың үшінші буынға дейінгі ұрпақтарын (еркек желісі бойынша) ерекше топ ретінде анықтағандай көрінеді. Осылайша, сенаторлық дәрежеге ие адамдардың (senatorii) тобы, жай ғана отырған сенаторлардан (senatores) кеңірек құрылды. Отбасының сенаторлық мәртебесі жоғары кіріс талабына ғана емес, сонымен қатар олардың жетекші мүшесінің Сенатта орын алуына да байланысты болды. Егер екі талаптың бірі орындалмаса, отбасы қарапайым аттылар мәртебесіне қайта оралады. Сенатқа сенаторлардың ұлдары жиі сайланса да, бұл міндетті емес еді, өйткені кандидаттардың саны жыл сайынғы 20 орыннан асып, қатаң бәсекеге әкелді.
The Senate as a body was formed of sitting senators, whose number was held at around 600 by the founder of the Principate, Augustus (sole rule 30 BC – 14 AD) and his successors until 312. Senators' sons and further descendants technically retained equestrian rank unless and until they won a seat in the Senate. But Talbert argues that Augustus established the existing senatorial elite as a separate and superior order (ordo senatorius) to the equites for the first time. Senators' sons followed a separate cursus honorum (career path) to other equites before entering the Senate: first an appointment as one of the vigintiviri ("Committee of Twenty", a body that included officials with a variety of minor administrative functions), or as an augur (priest), followed by at least a year in the military as tribunus militum laticlavius (deputy commander) of a legion. This post was normally held before the tribune had become a member of the Senate. A marriage law of 18 BC (the lex Julia) seems to define not only senators but also their descendants unto the third generation (in the male line) as a distinct group. There was thus established a group of men with senatorial rank (senatorii) wider than just sitting senators (senatores). A family's senatorial status depended not only on continuing to match the higher wealth qualification, but on their leading member holding a seat in the Senate. Failing either condition, the family would revert to ordinary knightly status. Although sons of sitting senators frequently won seats in the Senate, this was by no means guaranteed, as candidates often outnumbered the 20 seats available each year, leading to intense competition.
Августтың қол астындағы экестер ордосы
Аттық орденге келсек, Август барлық мүшелеріне "equo publico" мәртебесін беру үшін "equo privato" дәрежесін жойды. Сонымен қатар, Август орденді жартылай әскери үлгіде ұйымдастырды, мүшелерін алты турмаға (шартты атты әскер эскадрильяларына) тіркеді. Орденді басқарушы орган – "севири" ("Алтылық комитет"), ол турмалардың "басшыларынан" құралды. Эквиттер арасындағы корпустық рухты нығайту үшін Август бұрынғы республикалық рәсімді қайта жаңғыртты – "recognitio equitum" (эквиттерді тексеру), онда эквиттер бес жыл сайын жылқыларымен консулдардың алдынан өтетін. Орденге тек императордың "equus publicus" мәртебесін алғандар (немесе осы мәртебені әкелерінен мұра еткендер) ғана қабылданатын. Императорлық эквиттер екі деңгейге бөлінді: бірнеше мың, негізінен итальяндық эквиттер "equo publico" мәртебесімен, эквиттерге арналған мемлекеттік лауазымдарды атқаруға құқылы орден мүшелері; және одан әлдеқайда көп, бай итальяндықтар мен провинциалдардың тобы (2 ғасырда шамамен 25 000 адам) эквиторлық мәртебеге ие, бірақ орденге кірмейтін. Ерекше жағдай – императордың тікелей Сенатқа тағайындауы ("adlectio"), техникалық тұрғыдан Рим цензурасының өкілеттіктерін пайдалану (ол мүшелерді шығаруға да құқық берді). Дегенмен, "adlectio" көбінесе 600 мүшелік лимитті бұзу үшін сирек қолданылды. Ол негізінен Сенаттың саны күрт азайған кезде, мысалы, 68-69 жылдардағы Азамат соғысы кезінде қолданылды, содан кейін император Веспасиан кең ауқымды тағайындаулар жасады.
As regards the equestrian order, Augustus apparently abolished the rank of equo privato, according all its members equo publico status. In addition, Augustus organised the order in a quasi military fashion, with members enrolled into six turmae (notional cavalry squadrons). The order's governing body were the seviri ("Committee of Six"), composed of the "commanders" of the turmae. In an attempt to foster an esprit de corps amongst the equites, Augustus revived a defunct republican ceremony, the recognitio equitum (inspection of the equites), in which equites paraded every five years with their horses before the consuls. Only those granted an equus publicus by the emperor (or who inherited the status from their fathers) were enrolled in the order. Imperial equites were thus divided into two tiers: a few thousand mainly Italian equites equo publico, members of the order eligible to hold the public offices reserved for the equites; and a much larger group of wealthy Italians and provincials (estimated at 25,000 in the 2nd century) of equestrian status but outside the order. The exceptional route was direct appointment to a Senate seat by the emperor (adlectio), technically using the powers of Roman censor (which also entitled him to expel members). Adlectio was, however, generally used sparingly in order not to breach the 600 member ceiling. It was chiefly resorted to in periods when Senate numbers became severely depleted, e. g. during the Civil War of 68–69, following which the emperor Vespasian made large scale adlectiones.
Ат спортындағы қоғамдық мансап
Мемлекеттік қызметте equites equo publico сенаторлық cursus honorum немесе дәстүрлі мансап жолының өзіндік нұсқасына ие болды, ол әдетте әскери және әкімшілік лауазымдарды біріктіретін. Олар өздерінің туған аймақтарындағы жергілікті билікте бірнеше жыл әкімшілер (жергілікті эдилдер немесе дуумвирлер) немесе дін қызметкерлері (авгурлар) ретінде қызмет еткеннен кейін, жоғары әкімшілік немесе әскери лауазымдарға тағайындалу алдында шамамен 10 жыл әскери офицерлер ретінде міндетті түрде қызмет етуі керек еді. Эквиттер император армиясының қосымша полктерінің префекттерін (командирлерін) және әрбір легиондағы алты трибун милитумның (аға штаб офицерлерінің) бесеуін ғана қамтамасыз етті. Стандартты эквитер офицерлік өрлеуі "tres militiae" ("үш қызмет") деп белгілі болды: қосымша жаяу әскер полкінің префекті, содан кейін легиондағы трибун және, ақырында, қосымша атты әскер полкінің префекті. Адриан тұсында ерекше қабілетті офицерлер үшін төртінші қызмет қосылды – ала миллиарияның (екі еселенген ала) командирі. Әр лауазым үш-төрт жылға дейін сақталды. Императорлық әкімшіліктегі жоғары лауазымдардың көп бөлігі сенаторларға берілді, олар ірі провинциялардың губернаторларын (Мысырдан басқа), Мысырдан тыс барлық легиондардың легаттарын (легион командирлерін) және Рим қаласының префектін (praefectus urbi) тағайындады, ол қалалық когорталарды (қоғамдық тәртіп жасақтарын) бақылады, бұл қала ішіндегі Преториандық гвардиядан басқа, толық қаруланған жалғыз күш болды. Дегенмен, Август эквиттер үшін көптеген жоғары әкімшілік және әскери лауазымдарды құрды және оларға берді, бірақ олардың көпшілігі сенаторлық лауазымдардан төмен болды. Императорлық әкімшіліктегі эквитерлік лауазымдардың ішінде Египет провинциясының губернаторы (praefectus Augusti) болды, ол эквиттерге ашық барлық лауазымдардың ең беделдісі саналды және көбінесе мемлекетке ұзақ және көрнекті қызмет етудің шыңы болды. Сонымен қатар, эквиттер кейбір кіші провинциялар мен субпровинциялардың (мысалы, Иудеяның) губернаторына, Сирия губернаторына бағынышты губернаторлар (procurator Augusti) болып тағайындалды. Эквиттер императорлық провинциялардың бас қаржы офицерлері (прокураторлар Augusti деп те аталды) және сенаторлық провинциялардың қаржы офицерлерінің орынбасарлары болды. Римде эквиттер императордың хатшылары (Клавдий тұсында, мысалы, корреспонденция және қазынашылық) және астықпен жабдықтауды басқарушы (praefecti annonae) сияқты көптеген жоғары әкімшілік лауазымдарды иеленді. Сонымен қатар, көптеген эквиттер 10 жылдан астам уақыт бойы әскерде қызмет етіп, мансаптық әскери офицерлерге айналды. "Tres militiae" қызметін аяқтағаннан кейін, кейбіреулері бөлімшелер мен провинцияларға ауысып, қосымша полктарға басшылық етуді жалғастырды. Бастапқыда бай болған equites equo publico әкімшіліктегі жоғары лауазымдарды иелену арқылы одан да көп байлық жинады, оларға үлкен жалақылар төленді (бірақ олар көбінесе сенаторлардың жалақысынан төмен болды).
In public service, equites equo publico had their own version of the senatorial cursus honorum, or conventional career path, which typically combined military and administrative posts. After an initial period of a few years in local government in their home regions as administrators (local aediles or duumviri) or as priests (augures), equites were required to serve as military officers for about 10 years before they would be appointed to senior administrative or military posts. Equestrians exclusively provided the praefecti (commanders) of the imperial army's auxiliary regiments and five of the six tribuni militum (senior staff officers) in each legion. The standard equestrian officer progression was known as the "tres militiae" ("three services"): praefectus of a cohors (auxiliary infantry regiment), followed by tribunus militum in a legion, and finally praefectus of an ala (auxiliary cavalry regiment). From the time of Hadrian, a fourth militia was added for exceptionally gifted officers, commander of an ala milliaria (double strength ala). Each post was held for three to four years. Most of the top posts in the imperial administration were reserved for senators, who provided the governors of the larger provinces (except Egypt), the legati legionis (legion commanders) of all legions outside Egypt, and the praefectus urbi (prefect of the city of Rome), who controlled the cohortes urbanae (public order battalions), the only fully armed force in the city apart from the Praetorian Guard. Nevertheless, a wide range of senior administrative and military posts were created and reserved for equestrians by Augustus, though most ranked below the senatorial posts. In the imperial administration, equestrian posts included that of the governorship (praefectus Augusti) of the province of Egypt, which was considered the most prestigious of all the posts open to equites, often the culmination of a long and distinguished career serving the state. In addition, equites were appointed to the governorship (procurator Augusti) of some smaller provinces and sub provinces e. g. Judaea, whose governor was subordinate to the governor of Syria. Equestrians were also the chief financial officers (also called procuratores Augusti) of the imperial provinces, and the deputy financial officers of senatorial provinces. At Rome, equestrians filled numerous senior administrative posts such as the emperor's secretaries of state (from the time of Claudius, e. g. correspondence and treasury) and the praefecti annonae (director of grain supplies). At the same time, many equites became career military officers, remaining in the army for much longer than 10 years. After completing their tres militiae, some would continue to command auxiliary regiments, moving across units and provinces. Already wealthy to start with, equites equo publico accumulated even greater riches through holding their reserved senior posts in the administration, which carried enormous salaries (although they were generally smaller than senatorial salaries).
Императормен қарым-қатынас
Көне жазушылардың айтуынша, және көптеген қазіргі тарихшылар да қабылдағандай, Рим императорлары сенаторлардан гөрі атты әскерлерге көбірек сенген және оларды сенаторларға қарсы саяси тежегіш ретінде пайдаланған. Осы көзқарас бойынша, императорлар сенаторларды әлеуетті түрде адалдығы төмен және жауапсыз деп санаған, себебі олар провинциялық легиондарға қолбасшылық ету арқылы төңкеріс жасауға жеткілікті күш жинай алатын. Сонымен қатар, провинциялық губернаторлар ретінде олардың жемқорлыққа ұшырау мүмкіндігі де жоғары болды. Сондықтан, ең маңызды әскери лауазымдарға атты әскерлер тағайындалған. Италияның астықпен қамтамасыз етілуін қамтамасыз ететін Египетте губернатор және екі провинциялық легионның қолбасшылары атты әскер қатарынан таңдалды, өйткені сенаторға Италияны аштыққа ұшыратуға мүмкіндік беру тым қауіпті деп есептелді. Мысалы, б.з.д. 26 жылы Египеттің атты әскер губернаторы Корнелий Галл саяси күдік тудыратын мінез-құлқы және басқа да түрлі бұзушылықтары үшін қайтарылып алынды. Оның іс-әрекеті Сенат тарапынан ең ауыр жаза – жер аудару және мүлікті тәркілеуге лайық деп танылды. Тиберий тұсында Азия провинциясының сенаторлық губернаторы мен атты әскер салық прокуроры да жемқорлық үшін айыпталды. Императорлар сенаторлармен қатар, күшті атты әскерлерге де күдікпен қараған. Август сенаторлар мен белгілі атты әскерлердің Египет провинциясына кіруі үшін оның тікелей рұқсатын алу керектігін қатаң ереже ретінде белгіледі, және оның ізбасарлары да осы саясатты жалғастырды. Сонымен қатар, Преториан гвардиясының басқаруы әдетте екі атты әскерге бөлінді, бұл төңкеріс жасау мүмкіндігін азайтуға бағытталған шара болды. Сонымен бірге, Римдегі екінші әскери күш – урбан когорттарының басқаруы сенаторға сеніп тапсырылды.
It was suggested by ancient writers, and accepted by many modern historians, that Roman emperors trusted equestrians more than men of senatorial rank, and used the former as a political counterweight to the senators. According to this view, senators were often regarded as potentially less loyal and honest by the emperor, as they could become powerful enough, through the command of provincial legions, to launch coups. They also had greater opportunities for peculation as provincial governors. Hence the appointment of equestrians to the most sensitive military commands. In Egypt, which supplied much of Italy's grain needs, the governor and the commanders of both provincial legions were drawn from the equestrian order, since placing a senator in a position to starve Italy was considered too risky. For example, c. 26 BC, the equestrian governor of Egypt, Cornelius Gallus, was recalled for politically suspect behaviour and sundry other misdemeanours. His conduct was deemed sufficiently serious by the Senate to warrant the maximum penalty of exile and confiscation of assets. Under Tiberius, both the senatorial governor and the equestrian fiscal procurator of Asia province were convicted of corruption. There is evidence that emperors were as wary of powerful equites as they were of senators. Augustus enforced a tacit rule that senators and prominent equestrians must obtain his express permission to enter the province of Egypt, a policy that was continued by his successors. Also, the command of the Praetorian Guard was normally split between two equites, to reduce the potential for a successful coup d'état. At the same time, command of the second military force in Rome, the cohortes urbanae, was entrusted to a senator.
Принципаттың алғашқы кезеңіндегі олигархиялық билік (б.з. 197 жылға дейін)
Сенат 600 мүшемен шектелгендіктен, мыңдаған санды equites equo publico, сенаторлық шендегі адамдардан әлдеқайда көп болды. Бұл зор байлыққа ие элита империяның саяси, әскери және экономикалық билігін толығымен өз қолына алды. Олар мемлекеттік маңызды лауазымдарды, барлық әскери бөлімдердің басшылығын, империяның өңделген жерлерінің маңызды бөлігін (мысалы, Нерон тұсында Африка Проконсуляры провинциясының жерлерінің жартысы тек алты сенаторға тиесілі болды) және көптеген ірі коммерциялық кәсіпорындарды бақылады. Жалпы алғанда, сенаторлар мен эквиттер империяны басқаруда өте үйлесімді жұмыс істеді. Республиканың соңғы кезеңіндегі хаостық азамат соғыстарынан өзгеше, осы шағын олигархияның билігі саяси тұрақтылықтың жоғары деңгейіне жеткізді. Принципаттың алғашқы 250 жылында (б.з.д. 30 – 218 ж.) ішкі дағдарысқа байланысты тек бір ғана оқиға болды: 68–69 жылдардағы азамат соғысы.
Because the Senate was limited to 600 members, equites equo publico, numbering several thousands, greatly outnumbered men of senatorial rank. This immensely wealthy elite monopolised political, military and economic power in the empire. It controlled the major offices of state, command of all military units, ownership of a significant proportion of the empire's arable land (e. g., under Nero , half of all land in Africa Proconsularis province was owned by just six senators) and of most major commercial enterprises. Overall, senators and equites cooperated smoothly in the running of the empire. In contrast to the chaotic civil wars of the late Republic, the rule of this tiny oligarchy achieved a remarkable degree of political stability. In the first 250 years of the Principate (30 BC – 218 AD), there was only a single episode of major internal strife: the civil war of 68–69.
Ат спортының иерархиясы
Бастапқыда императорлық қызметтегі атшылар жалақы деңгейлерін көрсететін иерархиялық принцип бойынша ұйымдастырылған. II ғасырдың басында жазған Суэтонийдің мәлімдемесіне сәйкес, "империя аумағында түрлі әкімшілік міндеттерді атқарған" атты прокураторлар император Клавдий I тұсында төрт жалақы сатысына бөлінген: треценарийлер, дуценарийлер, центарийлер және сексагенарийлер. Олардың жылдық жалақысы сәйкесінше 300 000, 200 000, 100 000 және 60 000 сестерцийді құрады. Бір ғасырдан кейін жазған Кассий Дио осы процестің бастауын император Августқа жатқызды. Осы дәрежелердің қолданылуына қатысты әдеби немесе эпиграфикалық деректер 2 ғасырдың соңына дейін дерлік табылмады. Дегенмен, императорлардың атты әскерді азаматтық және әскери қызметтерде жиі пайдалануы әлеуметтік өзгерістерге алып келген сияқты, себебі содан бастап бүкіл орденды қамтитын үш бөлек классқа бөлінетін, кең ауқымды иерархияға алғашқы сілтемелер пайда бола бастады: Viri Egregii (Таңдаулы адамдар); Viri Perfectissimi («Ең жақсы адамдар»); және Viri Eminentissimi («Ең көрнекті адамдар»). Атты әскердің осы классқа қалай бөлінгені және арасындағы айырмашылықтар қалай сақталғаны белгісіз. Алайда, ең жоғары класс – Viri Eminentissimi, тек преториандық префекттермен шектелген, ал Viri Perfectissimi мемлекеттік бас ведомстволардың басшылары, сондай-ақ Мысыр, қала күзеті (vigiles), азық-түлікпен жабдықтау (annona) сияқты маңызды басқармалардың және императордың өзі арнайы тапсырмалар үшін тағайындаған, мысалы, әскери дюктердің басшылары болған деп есептеледі. Viri Perfectissimi-нің ерекшелігі – олардың мүшелері императорлық сарайдың құрамында болған немесе әлеуметтік байланыстар арқылы (яғни клиенттер ретінде, көріңіз, Римдегі меценаттық қатынастар) белгілі адамдармен байланыста болған, императорға таныс және оның құрметімен тағайындалған лауазымды тұлғалар еді. Бұл жүйе лауазым иелерінің иерархиясын дау туғызатын жағдайларда анықтау мақсатында құрылған болуы мүмкін. Viri Egregii – императорларға қызмет ететін атты әскер орденінің қалған бөлігін құрады. Viri Egregii-ге төрт жалақы сатысының барлық лауазым иелері кірді. Сенаторлардың құзыретіне кірмейтін провинцияларды басқарған дуценарий прокураторлары және Галлиен легиондық басшылықты атты әскерге ашқаннан кейін легион префекттері осы санатқа жатты. Алайда, 270 жылдан кейін дуценарий прокураторлары Viri Perfectissimi қатарына көтерілген сияқты.
It seems that from the start the equestrians in the imperial service were organised on a hierarchical basis reflecting their pay grades. According to Suetonius, writing in the early part of the second century AD, the equestrian procurators who "performed various administrative duties throughout the empire" were from the time of Emperor Claudius I organised into four pay grades, the trecenarii the ducenarii, the centenarii, and the sexagenarii, receiving 300,000, 200,000, 100,000, and 60,000 sesterces per annum respectively. Cassius Dio, writing a century later, attributed the beginnings of this process to the first emperor, Augustus, himself. There is almost no literary or epigraphic evidence for the use of these ranks until towards the end of the 2nd century. However, it would seem that the increasing employment of equestrians by the emperors in civil and military roles had had social ramifications for it is then that there begin to appear the first references to a more far reaching hierarchy with three distinct classes covering the whole of the order: the Viri Egregii (Select Men); the Viri Perfectissimi ("Best of Men"); and the Viri Eminentissimi ("Most Eminent of Men"). The mechanisms by which the equestrians were organised into these classes and the distinctions enforced is not known. However, it is generally assumed that the highest class, the Viri Eminentissimi, was confined to the Praetorian prefects, while the Viri Perfectissimi were the heads of the main departments of state, and the great prefectures, including Egypt, the city watch (vigiles), the corn supply (annona) etc. and men commissioned to carry out specific tasks by the emperor himself such as the military duces. The defining characteristic of the perfectissimate seems to have been that its members were of or associated socially (i. e. as clientes see Patronage in ancient Rome of Great Men) with the imperial court circle and were office holders known to the emperor and appointed by his favour. It is also possible that system was intended to indicate the hierarchy of office holders in situations where this might be disputed. The Viri Egregii comprehended the rest of the Equestrian Order, in the service of the emperors. The Viri Egregii included officials of all four pay grades. Ducenariate procurators governing provinces not reserved for senators were of this category as were the praefecti legionum, after Gallienus opened all legionary commands to equestrians. However, it seems that after 270 AD the procuratores ducenarii were elevated into the ranks of the Viri Perfectissimi.
Әскери атшылар (3-ғасыр)
III ғасырда римдік аристократияның дамуында екі маңызды үрдіс байқалды: империяның басқару және әскеріндегі жоғары лауазымдарды әскери аттылардың (эквитерлердің) біртіндеп иеленуі және итальяндық аристократияның – сенаторлар мен эквитерлердің – ығысуы, сондай-ақ аристократиялық топтар ішіндегі иерархияның күшеюі. Август және оның ізбасарлары әр легионның бас жүзбасын (primus pilus) ордо эквестерге көтеру саясатын енгізді, ол лауазымындағы бір жылдың соңында жасалды. Бұл жыл сайын шамамен 30 карьералық әскери қызметкердің, көбінесе қатардан көтерілгендердің, орденге қосылуына әкелді. Бұл эквитерлер (equites primipilares) және олардың ұрпақтары итальяндық аристократтардан мүлдем ерекшеленді, олар сенаторлармен араласып, көзге түспейтін болған. Олардың кәсібилігі императорларды оларға көбірек сенуге итерді, әсіресе Маркоман соғыстары (166–180 жж.) сияқты қиын жағдайларда. Бірақ олар тек эквитерлер болғандықтан, жоғары әскери қолбасшылық лауазымдарға – император провинциясының губернаторы (legatus Augusti pro praetore), әскери бөлімдердің көп бөлігі орналасқан жерде, және легион қолбасшысы (legatus legionis) тағайындала алмады. II ғасырдың соңында императорлар бұл мәселені шешу үшін көптеген бас жүзбастарды (primipilares) adlectio арқылы сенаторлық дәрежеге көтеруге тырысты. Бірақ Сенаттан қарсылық келді, сондықтан III ғасырда императорлар эквитерлерді тікелей жоғары қолбасшылық лауазымдарға тағайындады, оларды уақытша алмастырушылар (praeses pro legato) деп көрсету арқылы. Септимий Север 197 жылы Парфия соғысы үшін құрған үш жаңа легионға (Legio I, II & III Parthica) басшылық ету үшін бас жүзбастарды тағайындады. Бұл тағайындалғандардың көпшілігі итальяндық аристократтар емес, провинциялық сарбаздар болды. Өзі Ильрилиялық эквитер офицер болған реформатор император Диоклетиан тұсында әскери эквитерлердің «иеленуі» бір қадам алға жылжыды, мұрагерлік сенаторлар көптеген әкімшілік және әскери лауазымдардан алынған. Мұрагерлік сенаторлар Италияда және бірнеше көршілес провинцияларда (Сицилия, Африка, Ахая және Азия) әкімшілік жұмыстармен ғана шектелді, провинциялар саны үш есеге көбейіп, епархиялар (суперпровинциялар) құрылған болатын. Осылайша, көптеген ғасырлар бойы монополияда болған саяси және әскери биліктен ескі итальяндық аристократияның – сенаторлық және эквитерлік құрамының – толықтай ығысуы орын алды. Сенат саяси маңызын жоғалтты, бірақ үлкен беделін сақтап қалды. III және IV ғасырларда аристократиялық топтар ішінде иерархиялық дәрежелер көбейді, қоғамның жалпы стратификациясына сәйкес, екі кең топқа бөлінді: honestiores (жоғары тұрғандар) және humiliores (төмен тұрғандар), олардың құқықтары мен артықшылықтары әртүрлі болды. Honestiores ішінде эквитерлер атқаратын лауазымдардың жалақысына байланысты бес дәрежеге бөлінді. Бұл топтардың арасында: egregii немесе sexagenarii (60,000 сестерций жалақы = 15,000 динарий) және ең жоғары дәрежедегі eminentissimi, олар тек Преториан гвардиясының екі қолбасшысымен ғана шектелді, ал Диоклетианның тетрархиясы орнағаннан кейін, тетрархтарға көмектесетін төрт praefecti praetorio (Римдегі Преториан гвардиясының қолбасшыларымен шатастырылмау керек), империяның әр төртінші бөлігін басқарды.
The 3rd century saw two major trends in the development of the Roman aristocracy: the progressive takeover of the top positions in the empire's administration and army by military equestrians and the concomitant exclusion of the Italian aristocracy, both senators and equites and the growth in hierarchy within the aristocratic orders. Augustus instituted a policy, followed by his successors, of elevating to the ordo equester the primus pilus (chief centurion) of each legion, at the end of his single year in the post. This resulted in about 30 career soldiers, often risen from the ranks, joining the order every year. These equites primipilares and their descendants formed a section of the order that was quite distinct from the Italian aristocrats who had become nearly indistinguishable from their senatorial counterparts. Their professionalism led emperors to rely on them ever more heavily, especially in difficult conflicts such as the Marcomannic Wars (166–180). But because they were only equestrians, they could not be appointed to the top military commands, those of legatus Augusti pro praetore (governor of an imperial province, where virtually all military units were deployed) and legatus legionis (commander of a legion). In the later 2nd century, emperors tried to circumvent the problem by elevating large numbers of primipilares to senatorial rank by adlectio. This met resistance in the Senate, so that in the 3rd century, emperors simply appointed equestrians directly to the top commands, under the fiction that they were only temporary substitutes (praeses pro legato). Septimius Severus appointed primipilares to command the three new legions that he raised in 197 for his Parthian War, Legio I, II & III Parthica These appointees were mostly provincial soldier equestrians, not Italian aristocrats. Under the reforming emperor Diocletian , himself an Illyrian equestrian officer, the military equestrian "takeover" was brought a stage further, with the removal of hereditary senators from most administrative, as well as military posts. Hereditary senators were limited to administrative jobs in Italy and a few neighbouring provinces (Sicily, Africa, Achaea and Asia), despite the fact that senior administrative posts had been greatly multiplied by the tripling of the number of provinces and the establishment of dioceses (super provinces). The exclusion of the old Italian aristocracy, both senatorial and equestrian, from the political and military power that they had monopolised for many centuries was thus complete. The senate became politically insignificant, although it retained great prestige. The 3rd and 4th centuries saw the proliferation of hierarchical ranks within the aristocratic orders, in line with the greater stratification of society as a whole, which became divided into two broad classes, with discriminatory rights and privileges: the honestiores (more noble) and humiliores (more base). Among the honestiores, equestrians were divided into five grades, depending on the salary levels of the offices they held. These ranged from egregii or sexagenarii (salary of 60,000 sesterces = 15,000 denarii) to the eminentissimi (most exalted), limited to the two commanders of the Praetorian Guard and, with the establishment of Diocletian's Tetrarchy, the four praefecti praetorio (not to be confused with the commanders of the Praetorian Guard in Rome) that assisted the tetrarchs, each ruling over a quarter of the empire.
Істемеген аристократия (4 ғасыр)
Константин Ұлының билеуінен бастап екі аристократиялық орденнің де мүшелерінің саны күрт өсті. Диоклетиан тұсында Сенаттағы мүшелердің саны шамамен 600-ге жететін еді, және бұл көрсеткіш Принципаттың барлық кезеңінде сақталды. Осы кезде тіпті кейбір әскери полк командирлеріне де сенаторлық мәртебе берілді. Сонымен қатар, эквитерлер ордені де империяның соңғы кезеңінде мемлекеттік лауазымдардың көбеюіне байланысты кеңейді, олардың көпшілігі енді эквитерлермен толтырылды. Принципаттың басқару аппараты салыстырмалы түрде шағын болды, шамамен 250 жоғары шенеунік алып империяны басқарды, қажетті салықтар мен қызметтерді жеткізу үшін жергілікті билік пен жеке мердігерлерге сүйенді. III ғасырда императорлық бюрократия, барлық шенеуніктер мен дәрежелер кеңейді. 395 жылға жатқызылған Notitia Dignitatum бойынша, осындай жоғары лауазымдардың саны шамамен 6000-ға жетті, бұл 24 есеге артық. Императорлық азаматтық қызметке, қарусыз милицияға (militia inermata) тіркелгендердің жалпы саны 30–40 мыңға жетеді деп есептеледі: қызмет кәсіби деңгейге жеткізілді, штаттың құрамы жалақы алатын еркін адамдардан тұрды және I Audiutrix деген ойдан шығарылған легионға тіркелді. Бұған қоса, көптеген декуриондарға (жергілікті кеңесшілерге) эквитерлік дәреже берілді, көбінесе оны пара арқылы алды. Төменгі дәрежедегі шенеуніктерге де жақсы қызмет еткені үшін эквитерлік дәреже берілді, мысалы, 365 жылы әскери полктердің актуарийлеріне (есепшілерге). Эквитерлер санының осылай өсуі сөзсіз орденнің беделін төмендетті. 400 жылға қарай эквитерлер енді аристократияның бір эшелоны емес, орта деңгейдегі әкімшілік лауазымдармен байланысты титулға айналды. Дегенмен, сенаторлар мұрагерлікпен алған зор байлықтары және римдік дәстүр мен мәдениеттің сақтаушылары ретіндегі рөлдерінің арқасында үлкен ықпалды сақтап қалды. Көптеген провинциялардағы кең аумақты жер иеліктері (латифундия) ғасырлар бойы капиталдың жиналуына әкеліп, көптеген сенаторларға орасан зор байлық сыйлады. Көптегендері жыл сайын ақша және тауар түрінде 5000 фунттан астам алтын түсім алды, бұл 360 000 солидке (немесе 5 миллион Август дәуірінің денарийіне) тең болатын, ал сол кездегі әйел сарбаз (miles) жылына ақшалай 4 солидтен астам таппайтын еді. Орташа байлыққа ие сенаторлар да 1000–1500 фунт алтын табыс күте алатын. IV ғасырдың тарихшысы Аммиан Марцеллин, зейнеткерлікке шығып Римде тұрған бұрынғы жоғары әскери шенеунік, итальяндық аристократияны қатты сынап, олардың сәнді сарайларын, киімдерін, ойын-сауықтарын және банкеттерін, ең бастысы – толық бос және беймәлім өмір салтын айыптады. Оның сөздерінен империяны қорғау үшін өмірін арнаған мансапты сарбаздың сенаторлық топқа деген жеккөрушілігін естиміз, бұл көзқарас Диоклетиан және оның Иллириялық мұрагерлерімен де бөлісілді. Бірақ соңғылары аристократияны осы халге дейін төмендетті, оларды империяны басқару және әскерге жетекшілік етудегі дәстүрлі рөлінен шеттету арқылы.
From the reign of Constantine the Great onwards, there was an explosive increase in the membership of both aristocratic orders. Under Diocletian, the number of sitting members of the Senate remained at around 600, the level it had retained for the whole duration of the Principate. By this time, even some commanders of military regiments were accorded senatorial status. At the same time the order of equites was also expanded vastly by the proliferation of public posts in the late empire, most of which were now filled by equestrians. The Principate had been a remarkably slim line administration, with about 250 senior officials running the vast empire, relying on local government and private contractors to deliver the necessary taxes and services. During the 3rd century the imperial bureaucracy, all officials and ranks expanded. By the time of the Notitia Dignitatum, dated to 395 AD, comparable senior positions had grown to approximately 6,000, a 24 fold increase. The total number enrolled in the imperial civilian service, the militia inermata ('unarmed service') is estimated to have been 30–40,000: the service was professionalized with a staff made up almost entirely of free men on salary, and enrolled in a fictional legion, I Audiutrix. In addition, large numbers of decuriones (local councillors) were granted equestrian rank, often obtaining it by bribery. Officials of ever lower rank were granted equestrian rank as reward for good service, e. g. in 365, the actuarii (accountants) of military regiments. This inflation in the number of equites inevitably led to the debasement of the order's prestige. By 400 AD, equites were no longer an echelon of nobility, but just a title associated with mid level administrative posts. Nevertheless, senators retained great influence due to their enormous inherited wealth and their role as the guardians of Roman tradition and culture. Centuries of capital accumulation, in the form of vast landed estates (latifundia) across many provinces resulted in enormous wealth for most senators. Many received annual rents in cash and in kind of over 5,000 lbs of gold, equivalent to 360,000 solidi (or 5 million Augustan era denarii), at a time when a miles (common soldier) would earn no more than four solidi a year in cash. Even senators of middling wealth could expect an income 1,000–1,500 lbs of gold. The 4th century historian Ammianus Marcellinus, a former high ranking military staff officer who spent his retirement years in Rome, bitterly attacked the Italian aristocracy, denouncing their extravagant palaces, clothes, games and banquets and above all their lives of total idleness and frivolity. In his words can be heard the contempt for the senatorial class of a career soldier who had spent his lifetime defending the empire, a view clearly shared by Diocletian and his Illyrian successors. But it was the latter who reduced the aristocracy to that state, by displacing them from their traditional role of governing the empire and leading the army.
Ежелгі
Аммиан Марцеллин, Res Gestae (шамамен 390 ж.)
Дио Кассиус, Рим тарихы (шамамен 250 ж.)
Ливий, Қаланың құрылуы (шамамен 15 ж.)
Плутарх, Өмірлер (шамамен 100 ж.)
Полибий, Тарихтар (шамамен б.з.б. 150 ж.)
Суетоний, Цезарьлар XII (шамамен 100 ж.)
Тацит, Аннальдер (шамамен 100 ж.)
Тацит, Тарихтар (шамамен 100 ж.)
Ammianus Marcellinus, Res Gestae (c. 390 AD)
Dio Cassius, Roman History (c. 250 AD)
Livy, Ab urbe condita (c. 15 AD)
Plutarch, Lives (c. 100 AD)
Polybius, Histories (c. 150 BC)
Suetonius, Caesares XII (c. 100 AD)
Tacitus, Annales (c. 100 AD)
Tacitus, Historiae (c. 100 AD)