Кіріспе
Француз кинорежиссері, сценарийші және продюсері Анри Жорж Клузо (20 қараша 1907 – 12 қаңтар 1977) – француз кинорежиссері, сценарийші және продюсері. Ол триллер жанрындағы жұмыстарымен ең жақсы есте қалады, 1950 жылдардың ең ұлы фильмдерінің қатарында саналатын «Қорқыныш жалақысы» (1953) және «Диаболикалар» (1955) фильмдерін режиссерлік еткен. Ол сонымен қатар Франция үкіметі ұлттық қазына деп жариялаған «Пикассоның құпиясы» (1956) сияқты деректі фильмдерді де түсірген. Клузо киноның ерте жанкүйері болды және жазушы мамандығын армандап Парижге көшкен. Кейіннен ол продюсер Адольф Оссоға Берлинде жұмысқа орналасып, неміс фильмдерінің француз тіліндегі нұсқаларын жазды. UFA студиясынан (нацистік Германия) еврей продюсерлермен достығы үшін жұмыстан босатылғаннан кейін Клузо Францияға оралды, онда туберкулезге шалдығып, бірнеше жыл төсекке жатып емделді. Сауыққаннан кейін, ол нацистер басып алған Францияда неміс компаниясы Continental Films үшін сценарийші болып жұмыс істеді. Continental компаниясында Клузо өте танымал фильмдер жазып, режиссерлік етті. Оның екінші фильмі «Қарға» провинциалдық Францияны сынға алғандығы үшін дау тудырды және ол түсірілімге дейін Continental компаниясынан шығарылды. Continental компаниясымен байланысы болғандықтан, француз үкіметі 1947 жылға дейін оған фильм түсіруге тыйым салды. Тыйым алынғаннан кейін Клузо 1940 жылдардың соңында «Орфевр даңғылы» (Quai des Orfèvres) сияқты сәтті фильмдерімен Франциядағы беделін және танымалдығын қайта жаңартты. «Микетт» комедиялық фильмінен кейін Клузо Вера Гибсон Амадоға үйленді, ол оның келесі үш көркем фильмінде түсті. 1950 жылдардың басында және ортасында Клузо «Қорқыныш жалақысы» және «Диаболикалар» фильмдері үшін халықаралық сыншылар мен көрермендердің жоғары бағасын алды; екі фильм те ондаған жылдардан кейін қайта түсірілімдерге негіз болды. «Шындық» фильмінен кейін оның әйелі Вера жүрек талмасынан қайтыс болды, ал Клузоның мансабы депрессия, ауру және француз жаңа толқынының жаңа сындық көзқарастарынан зардап шекті. Клузоның мансабы кейінгі жылдары азайып, 1960 жылдары бірнеше телефильмдер мен екі көркем фильммен шектелді. 1970 жылдары бірнеше пайдаланылмаған сценарийлер жазды және 1977 жылы Парижде қайтыс болды.
Henri Georges Clouzot (ɑ̃ʁi ʒɔʁʒ kluzo; 20 November 1907 – 12 January 1977) was a French film director, screenwriter and producer. He is best remembered for his work in the thriller film genre, having directed The Wages of Fear (1953) and Les Diaboliques (1955), which are critically recognized as among the greatest films of the 1950s. He also directed documentary films, including The Mystery of Picasso (1956), which was declared a national treasure by the government of France. Clouzot was an early fan of the cinema and, desiring a career as a writer, moved to Paris. He was later hired by producer Adolphe Osso to work in Berlin, writing French language versions of German films. After being fired from UFA studio in Nazi Germany due to his friendship with Jewish producers, Clouzot returned to France, where he spent years bedridden after contracting tuberculosis. Upon recovering, he found work in Nazi occupied France as a screenwriter for the German owned company Continental Films. At Continental, Clouzot wrote and directed films that were very popular. His second film Le Corbeau drew controversy over its harsh look at provincial France, and he was fired from Continental before its release. As a result of his association with Continental, he was barred by the French government from filmmaking until 1947. After the ban was lifted, Clouzot reestablished his reputation and popularity in France during the late 1940s with successful films including Quai des Orfèvres. After the release of his comedy film Miquette, Clouzot married Véra Gibson Amado, who would star in his next three feature films. In the early and mid 1950s, Clouzot drew acclaim from international critics and audiences for The Wages of Fear and Les Diaboliques; both films would serve as source material for remakes decades later. After the release of La Vérité, his wife Véra died of a heart attack, and Clouzot's career suffered due to depression, illness and new critical views of films from the French New Wave. Clouzot's career became less active in later years, limited to a few television documentaries and two feature films in the 1960s. He wrote several unused scripts in the 1970s and died in Paris in 1977.
Алғашқы жылдар
Анри Жорж Клузо Deux Sèvres аймағындағы Niort қаласында Сюзан Клузо анасы мен Жорж Клузо әкесінің, кітап дүкені иесінің отбасында дүниеге келді. Ол орта таптың үш баласының үлкені еді. Клузо пьесалар жазу және фортепианода концерттер ойнау арқылы өнерін көрсетті. Әкесінің кітап дүкені банкротқа ұшыраған соң, отбасы Брест қаласына көшті, онда Жорж Клузо аукционшы болды. Брест қаласында Анри Жорж Клузо теңізшілер мектебінде оқыды, бірақ нашар көруіне байланысты теңіз кадеті бола алмады. 18 жасында Клузо саясаттануды оқу үшін Парижге кетті. Парижде тұрғанда ол бірнеше журнал редакторларымен дос болып кетті.
Сценарий жазушылық мансабы (1931-1942 жж.)
1930 жылдары Клузо жиырмадан астам фильмге сценарий, диалог және кейде ән сөздерін жазып, аударды. Германияда тұрып, Ф. В. Мурнау мен Фриц Лангтың фильмдерін көріп, олардың экспрессионистік стиліне терең әсер етті. Клузо өзінің алғашқы қысқаметражды фильмін Жаку де Барончеллидің сценарийі бойынша "Батиньольдің қорқынышы" деп атап түсірді. Фильм 15 минуттық комедиялық туынды. Француз киносы өзгерді, себебі ол білген көптеген продюсерлер нацизмнен қашып Франциядан кетіп қалды. Екінші дүниежүзілік соғыста Франция Германияның шапқышуылдарынан кейін, және одан соң неміс оккупациясы кезінде, 1940 жылдың қазан айында неміс кинокомпаниясы Continental Films құрылды. Continental компаниясының директоры Альфред Гревен Клузоны Берлиннен білетін және оған жазушы Станислас Андре Стименнің әңгімелерін бейімдеуге жұмыс ұсынды. Клузо өзінің екінші Стимен адаптациясында жұмыс істей бастады, оны өзі де режиссерлік еткен, аты "Қатқара 21-де тұрады". Онда Фресне мен Делер "Соңғы алты" фильміндегі рөлдерін қайта ойнады. 1942 жылы шыққан бұл фильм көрермендер мен сыншылардың ықыласына бөенді. Гревен Клузоның бұл фильмді түсіруіне қарсы болды, себебі бұл тақырыпты "қауіпті" деп санады. "Қара қарға" 1943 жылы көрсетілді және оңшыл Виши режимінен, солшыл қарсылық баспасөзінен және католик шіркеуінен дау тудырды. Католик шіркеуі фильмді "ауыр және қиын, тұрақты түрде күрделілігімен ауру" деп есептеді. Виши баспасөзі оны Ұлттық революцияның антоними деп атап, оның аморальді құндылықтарына байланысты тыйым салуды талап етті. Нацизмге қарсылық көрсететін баспасөз фильмді француз халқының жағымсыз бейнесін көрсеткендігі үшін нацистік пропаганда деп санады. "Қара қарға" фильмінің көрсетілімінен екі күн бұрын Continental Films Клузоны жұмыстан шығарды. "Орфей сарайы" үшін Клузо автор Станислас Андре Стиманнан оның "Өзіне қорғаныс" романының көшірмесін сұрады. Клузо романды оқуға үлкермей, сценарий жазуға кірісті. "Орфей сарайы" 1947 жылы шықты және сол жылы 5,5 миллион көрерменді тартқан Франциядағы төртінші ең танымал фильм болды. "Жанның оралуы" Клузоның 1930 жылдардың басында Германияда тұрған шағын кезеңінен әсер алды. Луи Жуве концентрациялық лагерьтен аман қалған, жараланған нацистік соғыс қылмыскерін тауып, оны тергеп, азаптайтын рөлде ойнайды. Францияға оралғаннан кейін оған Оңтүстік Америкада тұратын және ондағы тәжірибесі туралы жазған экспатриант Жорж Арноның сценарийі ұсынылды. Клузо сценарийдің оқиға орынын елестетуді оңай тапты және Арноның оқиғасын түсіруге асықты. Ол ағасы Жан Клузомен бірге "Қорқыныш жалақысы" фильмінің сценарийін жаза бастады, ол Жером Жеронимини есімімен оның барлық келесі фильмдерінде онымен бірлесіп жұмыс істейтін. Мүмкіндігінше тәуелсіздік алу үшін Клузо өзінің Véra Films атты продюсерлік компаниясын құрды, оған әйелінің есімін берді. "Қорқыныш жалақысы" 1953 жылы Франциядағы ең танымал фильмдердің екіншісі болды және оны 7 миллионға жуық көрермен көрді. Ол Канн кинофестивалінде "Үздік фильм" және "Үздік актер" (Шарльз Ванель үшін) жүлделерін жеңіп алды. 1954 жылы "Диаболиктер" Луи Делюк сыйлығын және Нью-Йорк киносыншылары сыйлығын "Үздік шетелдік фильм" номинациясында жеңіп алды. 1950 жылдардың басында және ортасында "Қорқыныш жалақысы" және "Диаболиктер" фильмдерімен Клузо халықаралық сыншылар мен көрермендердің толық құрметіне ие болды. Екі фильм де Америкада және Францияда көрсетілді, сынға алынды және он жылдың ең жақсы триллерлерінің қатарына енді. 1984 жылы Франция үкіметі фильмді ұлттық қазына деп жариялады. "Жасырын тыңшылар" АҚШ-та көрсетілмеді және Францияда қаржылық сәтсіздікке ұшырады. Бардо Доминик Марсо рөлін ойнайды, ол бұрынғы жігіті Гилберт Теллиерді өлтіргені үшін сотталады. Сот процесі барысында Доминика мен Гилберт арасындағы қарым-қатынас анықталады. Бардо кейінірек "Шындық" фильмін өзінің ең сүйікті туындысы деп атады.
Кейінгі мансабы мен денсаулығының нашарлауы (1960-1977)
Клузоның халықаралық беделі артып жатқанмен, ол француз киносындағы танымалдығын жоғалтты, себебі француз Жаңа толқыны көтеріліс жасады. Жаңа толқын режиссерлері Клузоның триллер фильмдерін қабылдауға келмей, «Cahiers du cinéma» киносын сындыратын басылымда мақалалар мен шолулар арқылы наразылықтарын ашық білдірді. Клузо олардың сын-ескертпелерін жақыннан қабылдады, «Lui» журналында өзінің «Диаболиктер» және «Микет және анасы» фильмдерін енді маңызды немесе қызықты деп санамайтынын айтты. Басты рөлді сомдаған Серж Реджиани түсірілім басталғаннан кейін бір апта өткен соң ауырып, орны басқа актермен ауыстырылды. Документалды фильмдердің өндірісі аяқталғаннан кейін Клузо соңғы туындысын қаржыландыруға мүмкіндік алды. «Тұтқынды» аяқтағаннан кейін Клузоның денсаулығы нашарлай бастады. Клузо Делайрды өзінің екі фильмінде – «Қылмыскер 21-ші нөмірде тұрады» және «Quai des Orfèvres» фильмдерінде түсірді. Делайр ақырында «Quai des Orfèvres» жобасында Клузобен жұмыс істегеннен кейін оны тастап кетті. Вера Клузо «La Vérité» фильмін түсіргеннен кейін көп ұзамай жүрек талмасынан қайтыс болды. Клузо оның өліміне байланысты үлкен күйзеліске түсті. Сценарийді жазбаша туындыларға негіздегенде Клузо көбінесе түпнұсқаның негізгі идеяларын ғана қолданып, оқиғаларды күрт өзгертетін. Клузомен екі рет жұмыс істеген жазушы Станислас Андре Стиман Клузо тек «түпнұсқаға ешқандай ұқсастықты жойғаннан кейін ғана бір нәрсе құрастырады, тек әсер ету мақсатында» деді. Өзінің фильмдері үшін жазғанда Клузо көбінесе сыбайласқан және әлсіз, жақсылық пен жамандыққа қабілетті кейіпкерлерді жасады. Пьер Фресне Клузоның «ешқашан менімен сынамаған зорлыққа құштарлығы мен тынымсыз жұмысын» еске алды. Кино тарихшысы Филип Пилард: «Егер Клузо Голливудта жұмыс істеп, АҚШ студияларының формулаларын қолданған болса, бүгін оны елемеуді таңдаған сыншылар да мақтап бағалар еді» деді. Клузо Гитчкок еңбегіне құрметпен қарады, «Мен оны өте жақсы көремін және менің фильмімді біреу онымен салыстырса, мен қуанышқа бөленем» деді. Клузоның бірнеше фильмі түпнұсқасынан кейін қайта түсірілді. Режиссер Отто Премингер «Le Corbeau» фильмін 1951 жылы түсірген «13-ші хат» фильміне бейімдеді. 1977 жылы, Клузо қайтыс болған жылы, Уильям Фридкин «Қорық жалақысы» фильмінің «Sorcerer» атты қайта түсірілімін жасады. 1996 жылы «Диаболиктер» фильмінің американдық қайта түсірілімі «Diabolique» деген атпен шықты, оның басты рөлінде Шарон Стоун ойнады.