Кіріспе
Британдық жазушы және шамдар дизайнері (1882–1966)
Мина Лой (туған Мина Гертруда Лёви; 27 желтоқсан 1882 – 25 қыркүйек 1966) – британдық суретші, жазушы, ақын, драматург, романист, суретші, шамдар дизайнері және богемия өкілі. Ол өлімінен кейін танылған алғашқы буын модернистерінің соңғыларының бірі болды. Оның поэзиясын Т. С. Элиот, Езра Паунд, Уильям Карлос Уильямс, Базил Бантинг, Гертруда Стайн, Фрэнсис Пикабия және Ивор Винтерс сияқты көптегендер бағалаған. Нью-Йорк Таймс газетінде Николас Фокс Вебер айтқандай: "Бұл батыл жан өзіндік ойлауға және тапқырлыққа ие болды. Мина Лой есімі көпке мәлім болмаса да, ол өзі таңдаған орбитада жарқырады".
Ерте өмір және білім
Лой Лондонның Хэмпстед қаласында дүниеге келді. Ол Будапешттегі антисемитизмнен қашу үшін Лондонға көшіп келген венгр еврей тігіншісі Зигмунд Феликс Лоуи мен ағылшын христиан анасы Джулия Брайанның қызы еді. Лой олардың қарым-қатынасын және өз жеке басын қалыптастыруын өзінің «Anglo Mongrels and the Rose» (1923–1925) атты мақал-дастанында егжей-тегжейлі сипаттады. Лоуи мен Брайанның некесі қиындыққа толы болды. Лойға беймәлім, биограф Каролин Берк жазғандай, анасы ұяттан туған қысыммен әкесіне тұрмысқа шықты, себебі ол Мина болатын балаға жеті айлық жүкті еді; осы жағдай кейінірек Лой өмірінде, ол күйеуі Стивен Хавейске жүкті болғаннан кейін асығыс үйленген кезде қайталанды. Лоуи мен Брайанның барлығы үш қызы болды, Мина ең үлкені. Лой өзінің өлеңдерінде де, жазбаларында да, «Anglo Mongrels and the Rose» шығармасынан бастап, кейінгі прозалық туындыларына дейін анасын үстем евангелистік викториялық әйел ретінде бейнелейді. Берк жазғандай: «Көптеген евангелистер сияқты, олар үшін қиял – күнәның көзі болғандықтан, Джулия баласының ойлап табу қабілетіне сенбеді». Лой анасы туралы еске алғанда, «Менің өмірге келтірушім, сонымен бірге менің қорқынышымның авторы» болғаны оны мазалады. Лой анасымен бірлік табуды қиындықпен кездестірді, ол оны «күнәсі» үшін үнемі жазалап қана қоймай, сонымен қатар Британ империясын ынтамен қолдады, антисемитизмді (оның ішінде күйеуін де) және ұлтшылдық джингвизмді жақтады. Лойдың ресми өнер білімі 1897 жылдың соңында Сент-Джонс Вуд мектебінде басталды, онда ол шамамен екі жыл оқыды. Кейін Лой оны «Лондонның ең нашар өнер мектебі» және «көңіл көшірудің панасы» деп атады. Лойдың әкесі оны осы өнер мектебіне баруға ынталандырды, өйткені ол оның тұрмысқа шығу мүмкіндігін арттырады деп ойлады. Осы шарада Лой Данте Габриэль Россетти мен Кристина Россеттиге қызығушылық танытты және көптеген әрекеттерден кейін әкесін Дантенің толық шығармаларын, оның картиналарының көшірмелерін, сондай-ақ Кристинаның өлеңдерінің қызыл марокколық былғарыдан жасалған басылымын сатып алуға көндірді. Ол сонымен қатар Прерафаэлиттерге құштарлық танытты, бастапқыда Вильям Морристің туындыларымен танысып, кейін Эдвард Берн-Джонсқа (сол кездегі сүйікті туындысы – «Қираған үйінділер арасындағы махаббат») көшті.
Германия мен Парижде оқу
1900 жылы Лой Мюнхен университетінің көркемсурет мектебімен байланысты Мюнхендегі Künstlerinnenverein немесе Әйел суретшілер мектебінің қоғамына қатысты. Ол сол жерде сурет салуды үйренгенін мәлімдеді. Мюнхенде тапқан салыстырмалы еркіндіктен кейін, Лондондағы отбасылық үйінің қысылған ортасына оралғаннан кейін, Лой "басқару, тыныс алу жолдарымен байланысты проблемалар және жалпы әлсіздік" деп диагноз қойылды. Ол кезде неврастения деп диагноз қойылды. Он сегіз жасында Лой ата-анасын Парижге барып, миссис Найт есімді әйелмен бірге білім алуына рұқсат беруге көндірді. Көптен бері көндіргеннен кейін, оған 1902 жылы әлі қалаға айналмаған Монпарнас қаласына көшіп баруға және Академия Колароссиге өнер студенті ретінде қатысуға рұқсат етілді. Мюнхендегі Künstlerinnenverein-дегі жеке кластардан айырмашылығы, бұл өнер сыныптары аралас болды. Бұл жерде, Мадлен Боулс есімді ұқсас әлеуметтік мәртебелі ағылшын досы арқылы, Лой алғаш рет ағылшын суретшісі Стивен Хавейспен байланысқа келді, кейінірек Лой "өзінің өмірлік батареясын зарядтау үшін, өз өмірінің энергиясын паразиттік түрде алу" деп сипаттады. Берк өмірбаянына сәйкес, Хавайс өзінің студенттері арасында танымал емес еді, оны "позер" деп санады, ал Боулз оны өз қанаты астына алды. Бір күні түнде ол оны түнде қалуға көндірді және кейіннен ол гипноз күйінде сипаттағандай, ол оны азғырып жіберді. Келесі күні Лой жартылай жалаңаш күйінде өз төсегінде оянғанда, қорқып, қатты ренжіді. Бірнеше айдан кейін ол жүкті екенін түсінді, бұл оны қорқытты, өйткені ол кейіннен сипаттағандай, оны "жер бетіндегі ең аз таңдаған адамға" жақындатты. Тек жиырма бір жасында ол қиын жағдайға тап болды және отбасының бас тартуынан және мұрадан айырылып, ақшасыз қалады деп қорқып, ол ата-анасының Хавейске үйлену туралы келісімін сұрады, олар оның ізгі әлеуметтік мәртебесіне байланысты келісті. Бұл туралы ой жүгіртіп, кейіннен өмірде, және оның тәрбиелеу оған шешім қабылдауға әсер етті, Лой былай деп атап өтті: "Егер мен ұнатпайтын біреу менің өзімді қорғауға деген инстинктімді жүйелі түрде бұзған болса, мен өзімді қорғауға қарсы болатын нәрсені істеуге мәжбүр ететінімді айттым".
Флоренция, 1906-1916 жылдар
Алғашында Лой мен Хавейс Арцетридегі виллиноға көшіп, көптеген эмигранттардың қатарына қосылды. 1907 жылдың көктемінде Хавейс Ольтрарнодағы Сан-Джорджо жағалауында студия тапты. 1907 жылдың 20 шілдесінде Лой Джоэлла Синара дүниеге келді. Жоэлланың бірінші туған күніне бірнеше ай қалғанда Лой тағы жүкті болды, бұл жолы Хавейстің баласынан, және ол 1909 жылдың 1 ақпанында Джон Стивен Джайлс Масгроув Хавейс есімді ұлды дүниеге әкелді. Жоэлла жүріп-тұруды кеш үйренді, кейін бұл оның бұлшық еттерінің атрофиясына әкелген балалар параличіне ұшырағаны анықталды. Жоэлланың жағдайы Оданы өлтірген менингитке ұқсап кетпесінен қорқып, Лой медициналық және рухани көмек іздеді. Осылайша ол христиан ғылымымен алғаш рет және маңызды кездесуін жасады, емші іздеді, ол ем тағайындады және Лойға Джоэллаға сиыр етінің сорпасы мен есек сүті беруді кеңес берді. Жоэлланың денсаулығы жақсарғаннан кейін Лой шіркеуге жүйелі түрде бара бастады. 1909 жылы Лойдың әкесі қаржылай көмек көрсеткеннен кейін, Лой мен Хавейс Коста-Сан-Джорджодағы үш қабатты үйге көшіп барды. Гертруда кейін Лойдың, сондай-ақ Хавейстің сол кезде оның туындыларына қызығушылық танытқан санаулы адамдардың бірі болғанын еске түсірді (ол әлі әдеби жетістіктері үшін танылмаған еді). Бірақ Гертруда Хавейстің суретке екі үтір қосуын өтінгенін, бірақ ол кейін оларды алып тастағанын еске алады; керісінше, Гертруда "Мина Лой да қызығушылық танытып, үтірсіз түсіне алды. Ол әрқашан түсінеді" деді. Қызы Жоэлла (туған есімі Синара) Байердің естеліктерінде, қазір Мина Лой мұрасының бөлігінде, ол ата-анасы туралы ойларын былай жеткізді: Менің анам, биік бойлы, иілген, ерекше әдемі, өте талантты, тәртіпсіз, еркін рух иесі, тым күшті эгоның бастамасымен; әкем, аласа бойлы, қара шашты, орташа суретші, жаман мінезді, әдепті әлеуметтік әдет-ғұрыптары мен отбасының маңыздылығы туралы шексіз әңгімелерімен. Джиллиан Ханскомб пен Вирджиния Л. Смайерс былай деп жазады: <blockquote>Флоренциядағы он жылдықтарында Мина мен Хавейс екеуі де ғашықтар тауып, жеке өмірлерін дамытты. 1913 және 1914 жылдары ана болу, некедегі қиындықтар, ғашықтар мен өзінің көркемдік талпыныстарымен күресіп жүргеніне қарамастан, Мина Филиппо Маринетти басқаратын Италияның жаңадан пайда болған футуристік қозғалысына назар аударуға және оған қатысуға уақыт тапты, сонымен қатар Лой осымен қатар Маринеттимен қысқа ғашықтыққа да барып, Штайннің "Америка жасалуы" қолжазбасын оқыды. Лой тіпті өзінің кейбір өнерлерін Римдегі алғашқы еркін футуристік халықаралық көрмеде көрсетті. Ол осы уақытта өмір бойына христиан ғылымына адалды. Соффичи кейінірек Лой мен Стивенсті Римдегі Спривьери галереясында өтетін бірінші еркін футуристік халықаралық көрмеге өздерінің жұмыстарын көрсетуге шақырды – Лой Ұлыбританияны, ал Стивенс Солтүстік Американы бейнелеген жалғыз суретші болды. 1914 жылдан бастап 1916 жылы Америкаға кеткенге дейін Лой Папини мен Маринетти арасындағы күрделі махаббат үшбұрышына қатысты – ол бұл туралы өзінің поэзиясында кеңінен жазды.</blockquote>
Феминисттік манифест (1914 ж.
1914 жылы Италияның Флоренция қаласында эмигранттар қауымдастығында тұрғанда Лой өзінің Феминисттік манифестін жазды. Қоғамдағы әйелдердің бағынышты екендігіне қарсы күшті наразылық тудырған, шағын мәтін Лой тірілігінде жарияланбады.
Нью-Йорк, 1916 жыл
Футуризмдегі еркектік пен құрылыс-бұзушылық элементтеріне көңілі толып, сонымен қатар тәуелсіздікке ұмтылып, модернистік өнер қауымдастығына қатысуды қалаған Лой балаларын тастап, 1916 жылдың қысында Нью-Йоркке көшіп кетті. Нью-Йоркке келгенге дейін Лой 1915 жылы «Others» журналының бірінші санында жарияланған «Махаббат әндері» туындысымен қызығушылық тудырған еді. Ол «Others» журналының айналасында біріккен топтың маңызды мүшесіне айналды, оған Ман Рэй, Уильям Карлос Уильямс, Марсель Дюшан және Марианна Мур да кірді. Лой Гринвич-Виллидж богемиялық айналымының белгілі бір мүшесіне айналды. Флоренцияда бұрын Лоймен бірге тұрған Франсис Стивенс, Лойға Батыс Елу жетінші көшеде шағын пәтер табуға көмектесті. Нью-Йоркке келгеннен кейін бірнеше күн өткен соң Стивенс Лойды Уолтер мен Луиза Аренсбергтердің 33-ші Батыс Алпыс жетінші көшедегі дуплекс пәтеріндегі кешкі жиынға алып барды. Лойдың өмірбаясын жазған Каролин Берк былай деп сипаттайды: «Аренсбергтердің қонақтарының арасында кейде Парижден келген Дюшанның достары: суретшілер Альберт Глейз, оның әйелі Джульетта Рош, Жан және Ивонн Кроти, сондай-ақ Франсис Пикабия және оның әйелі Габриэль Буффе Пикабия, композитор Эдгард Варзе, романист және дипломат Пьер Анри Роше болар еді. Америка өнері мен әдебиетінің жаңа тұлғалары да өкілдік етілді: әртүрлі уақытта салон суретшілер Ман Рэй, Беатрис Вуд, Чарльз Шилер, Кэтрин Драйер, Чарльз Демут, Клара Тайс және Франсис Стивенс, сондай-ақ ақындар Уоллес Стивенс, Альфред Креймборг, Уильям Карлос Уильямс, жазушылар Аллен және Луиза Нортон, Боб Браун және өнер сыншысы Генри Макбрайдты тартып алды. Ал баронша Эльза фон Фрейтаг Лорингховен – суретшінің моделі, ақын және өте эксцентрикалық тұлға еді». 1917 жылдың басында Лой Уильям Карлос Уильямспен бірге әйел және күйеу ретінде Альфред Креймбордың «Провинстаун ойыншылары» ұйымдастырған «Лима бұршағы» атты бір актілік пьесасында ойнады. Лой 1917 жылдың 10 сәуірінде ашылған Нью-Йорктегі Grand Central Palace-тегі Тәуелсіз суретшілер қоғамының (1916 жылдың желтоқсанында құрылған) алғашқы көрмесіне «Лампа жасау» (қазіргі кезде жоғалған) суретін қосты. Уолтер Аренсберг директоры, Марсель Дюшан аспаптарды орнату комитетінің төрағасы болған көрме Америкада жаңа белеске көтерілді, өйткені олар «Төрешілер жоқ, жүлделер жоқ» деген ұранды қолданды, сонымен қатар беделге мән бермей, суреттерді әліпби бойынша орналастырып, дәстүрді бұзды және кез келген адамға 6 доллар төлеу арқылы қатысуға мүмкіндік берді. 1917 жылы ол Оскар Уайльдтың әйелі Констанс Ллойдтың туысы, «ақын-боксшы» Артур Крейванмен танысты. Крейван әскерге шақырудан қашу үшін Мексикаға қашты; Лойдың ажырысуы аяқталғаннан кейін ол оның соңынан еріп, 1918 жылы Мексика қаласында үйленді. Крейванның жоғалуы туралы әңгіме Лойдың өмірбаясын жазған Каролин Берк айтқандай, анекдотқа толы. Олардың қызы Фабиан 1919 жылдың сәуірінде Англияда дүниеге келді. Лой өзінің көптеген жарияланбаған мемуарларының «Колосс» атты тарауында Крейванмен қарым-қатынасы туралы жазады, ол оған «жүлделі боксшы, өлең жазатын» адам ретінде таныстырылды. Айрин Гаммель олардың қарым-қатынасы «авангардтық қызметтің [бокс пен поэзияны қоса алғандағы] ортасында болды» деп санайды. Лой өзінің мемуарларында Крейванмен қарым-қатынасының шарттарын анықтау үшін бокс терминологиясын пайдаланады.
Еуропаға және Нью-Йоркке оралу
Крэванның өлімі / жоғалуынан кейін Лой Англияға қайтып келді, онда ол қызы Фабиенді дүниеге әкелді. Нью-Йоркте ол шам көлеңкесі шеберханасында жұмыс істеді, сонымен қатар Провинстаун театрында актерлік өнер көрсетті. Ол бұрынғы Гринвич-Виллидж өміріне оралып, театрмен айналысты немесе басқа жазушылармен араласты. Осы кезеңде Лойдың бірнеше өлеңдері Little Review және Dial сияқты кішкентай журналдарда жарияланды. Лой Флоренцияға, содан кейін Нью-Йоркке, содан кейін Флоренцияға қайта оралды, "Хавейстің Джайлзбен бірге Кариб теңізіне көшкені туралы жаңалықты естіген соң".
Жарықтарды жобалау
1936 жылы Лой Нью-Йоркке оралып, Манхэттенде қызымен бірге тұрды. Ол Боуэриге көшіп, онда кедей адамдармен кездесіп, өлеңдерге шабыттанды және табылған заттардан жасалған өнер тудырды. 1946 жылдың 15 сәуірінде ол «Гертруда Мина Ллойд» деген атпен Америка Құрама Штаттарының азаматтығын алды, Нью-Йорк қаласының 302 East 66 Street мекенжайында тұрды. Оның екінші және соңғы кітабы – «Lunar Baedeker & Time Tables» 1958 жылы жарық көрді. 1953 жылы Лой қыздары тұратын Колорадо штатының Аспен қаласына көшіп барды. Оның қызы Джоэлла, бұрын Нью-Йорктегі сюрреализм өнерінің сатушысы Джулиен Левиге үйленген болатын, кейін Баухаус суретшісі және типографы Герберт Байерге үйленді. Ол 1951 жылы Нью-Йоркте және 1959 жылы Бодли галереясында «Конструкциялар» атты көрмеде табылған заттардан жасалған өнер туындыларын көрсетті, бірақ оған жеке қатыспады.
Баспа ісі
Лойді Рейчел Поттер мен Сюзанна Хобсон "ұлы әдеби жұмбақ" деп сипаттайды және оның географиялық және әдеби өзгерістерінің хронологиялық картасын көрсетеді. Лойдың өлеңдері кітап түрінде жарыққа шығар алдында бірнеше журналдарда жарияланды. Ол жарияланған журналдардың ішінде Camera Work, Trend, Rogue, Little Review және Dial бар. Оның жалғыз романы "Insel" 1991 жылы, оның өлімінен кейін жарық көрді. Роман неміс суретшісі Инсель мен өнер сатушы, миссис Джонс арасындағы қарым-қатынас туралы. Кейбір сыншылар бұл роман Лойдың Ричард Оэльземен болған қарым-қатынасына негізделгенін айтады. Дегенмен, Сандип Пармар бұл романның Лойдың өзінің шығармашылық жанымен араласуы туралы екенін мәлімдейді.
Балалар
Лойдың төрт баласы болды; Хавейстен болған балалары – Ода Джанет Хавейс (1903–1904), Джоэлла Синара Хавейс Леви Байер (1907–2004) және Джон Джайлс Стивен Мусгроув Хавейс (1909–1923). Краваннан болған жалғыз баласы Джемима Фабиен Краван Бенедикт (1919–1997) болды.
Мұра
Лойдың аты актриса Мирна Лойдың (шын аты Мирна Уильямс) сахналық атына түрткі болған болуы мүмкін; бұл идея, көрінетіндей, сценарист Питер Рурикке, сондай-ақ қылмыстық романдар авторы Пол Кейнге қатысты. Жақында Аргентинада Камила Эвия «Феминистік манифест» пен Мина Лойдың көптеген өлеңдерін қамтитын басылымды аударып, дайындады, осылайша оның мұрасын Латын Америкасы бойынша кеңінен таныстырды.
Өлең кітаптары
Айлық Бедекер (Париж: Contact Publishing Co., 1923)
Айлық Бедекер және кестелер (Highlands, N. C.: Jonathan Williams Publisher [Jargon 23], 1958)
Соңғы Айлық Бедекер, Роджер Коновер ред. (Highlands: Jargon Society [Jargon 53], 1982)
Жоғалған Айлық Бедекер, Роджер Коновер ред. (Carcanet: Манчестер, 1997)
Lunar Baedeker and Time Tables (Highlands, N. C.: Jonathan Williams Publisher [Jargon 23], 1958)
The Last Lunar Baedeker, Roger Conover ed. (Highlands: Jargon Society [Jargon 53], 1982)
The Lost Lunar Baedeker, Roger Conover ed. (Carcanet: Manchester, 1997)
Жарияланған проза
Инсель, Элизабет Арнольд, редактор. (Black Sparrow Press, 1991)
Әңгімелер мен эсселер, Сара Крангл, редактор. (Dalkey Press Archive [Британ әдебиеті сериясы], 2011)
Stories and Essays, Sara Crangle ed. (Dalkey Press Archive [British Literature Series], 2011)