Франц Суппе: Австриялық композитор және оның шығармалары
Franz von Suppé
Франц фон Суппе – австриялық композитор (1819-1895). Оперетталар, театр музыкасы, әуендер авторы. «Поэт және шаруа», «Жеңіл атты әскер» шығармаларымен танымал.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Австрия композиторы (1819–1895)
Austrian composer (1819–1895)
Франц фон Суппе, туған аты Франческо Эзекиеле Эрменегильдо де Суппе (18 сәуір 1819 – 21 мамыр 1895) – жеңіл опералар мен басқа да театр музыкасының австриялық композиторы. Ол Далмация Корольдігінен, Австро-Венгрия империясынан (қазіргі Хорватияның бөлігі) шыққан. Романтизм дәуірінің композиторы және дирижері, ол өзінің қырықтан астам опереттасымен, соның ішінде неміс либреттосына жазылған алғашқы опереттасымен танымал. Олардың кейбіреулері, әсіресе неміс тілді елдерде, репертуарда сақталып қалған. Ол көптеген шіркеу музыкасын жазды, бірақ қазір көбінесе концерт залында және жазбаларда танымал болатын овертураларымен белгілі. Ең танымалдары – «Поэт және шаруа», «Жыңғыл кавалерия», «Таң, түс және кеш Венада» және «Пик Дамасы (Суппе)».
Franz von Suppé, born Francesco Ezechiele Ermenegildo de Suppé (18 April 181921 May 1895) was an Austrian composer of light operas and other theatre music. He came from the Kingdom of Dalmatia, Austro Hungarian Empire (now part of Croatia). A composer and conductor of the Romantic period, he is notable for his four dozen operettas, including the first operetta to a German libretto. Some of them remain in the repertory, particularly in German speaking countries, and he composed a substantial quantity of church music, but he is now chiefly known for his overtures, which remain popular in the concert hall and on record. Among the best known are Poet and Peasant, Light Cavalry, Morning, Noon, and Night in Vienna and [[Pique Dame (Suppé).
Өмір және мансап
1819 жылғы 18 сәуірде Спалатода, қазіргі Сплит, Далмация, Хорватияда туған кезде Суппедің ата-анасы оған Франческо Эзекиэль Эрменгильдо деп ат қойды. Суппедің анасы туғаннан-ақ Веналық болған. Композитордың немерелерінің бірінің күйеуі Отто Келлер Суппе туралы 1905 жылғы өмірбаянында басқа да дұрыс емес ақпараттар келтірген, ол Суппенің жесірінің сенімсіз естеліктеріне негізделген. Суппе анасының қыздық аты Жандовский немесе Жандовский (әдеттегідей Ландовский немесе Ландовский емес) және Суппе өзінің өмірбаянында көптеген мәліметтерді өтірік айтып немесе әшекейлеген, мұндай нәрсе музыка тарихында сирек кездеседі (мысалы, оның білімі және әйелдерімен қашан танысқандығы туралы). Ол Миланға сапар шегіп, Россини, Доницетти және Вердимен танысып, олардың операларын тамашалаған. Басқа мәліметтер бойынша, ол Падуада философия оқыған, кейін Венада құқық оқыған. 1835 жылы Суппе әкесі қайтыс болғаннан кейін отбасы Венаға көшіп келді, онда Суппе Моцарттың шәкірті Игнац фон Сейфридтен музыка сабақтарын алды. Суппе әртүрлі оркестрлерде флейта ойнап, итальян тілін оқытқан. (Оның ана тілі итальян тілі болған, ал неміс тілін еркін меңгерсе де, бір журналист оның «айқын итальяндық акцентпен» сөйлегенін айтқан.) 1837 және 1841 жылдары ол екі опера жазды, екеуі де қойылмаған, бірақ екеуі де Доницеттидің ықпалында болған болуы мүмкін. Ал 1861 жылдың қарашасында Нью-Йорктегі Штудт-Театрда (неміс тілінде) қойылды. Суппе Оффенбахтың шығармаларына қатты әсерленді; ол Оффенбахтың шығармаларын мұқият зерттеді және оларды үлгі ретінде пайдаланып көптеген табысты оперетталар жазды. Оперетта маманы Ричард Траубнер Суппенің ертедегі шығармалары Оффенбахтың шығармаларын шынайы түрде еліктегенін жазды. Das Pensionat Оффенбахты ғана емес, сонымен қатар оған бірінші актіде, қаһарман, мектеп оқушысы Софи және оның достары канкан туралы біліп, оны билеуге кіріскен кезде сілтеме жасайды. Суппедің ең ұзаққа созылған бір актілік сәттілігі – Die schöne Galathée (Сұлу Галатея) 1865 жылы жазылған. Ол, Траубнердің айтуынша, сол жылдың басында Венада үлкен жетістікке жеткен Оффенбахтың «La belle Hélène» әніне үлгіленді. Толық опералық жетістік Суппеге бірнеше жыл бойы қол жеткізбеді, ал 1874 жылы Иоганн Штраустың «Жастар» операсының жеңісінен кейін ғана ол оны ұстады. Оның «Фатиница» (1876) тек Венада ғана емес, Лондон мен Парижде де, Нью-Йоркте де сәл аз болса да, сыншылардың және кассалық табысқа ие болды. Суппе 1879 жылы «Боккаччомен» «Фатиницаның» табысынан асып түсіп, 1880 жылы «Донна Хуанита» фильмінде соңғы тұрақты табысқа ие болды. Траубнер «Дона Хуанитадан кейін ештеңе сақталмаған, бірақ олардың кейбіреулері өз уақытында өте танымал болды» деп жазады: Der Gascogner (Театр an der Wien, 22 наурыз 1881) мүлдем сәтсіз болды, бірақ Die Afrikareise (Африкаға саяхат, Театр an der Wien, 17 наурыз 1883) бір ай бойы қойылды, бірнеше қойылымдар болды, оның ішінде Лилиан Расселлдің жетекші рөлінде болған америкалық қайта жаңғыру, ол 1887 жылы бес апта бойы қойылды. Суппе Юзефштадт театрында жүзден астам қойылымға, сондай-ақ Леопольдштадт Карл театрында, Вена театрында музыка жазды. Ол сондай-ақ 1846 жылы Джени Линдпен бірге Мейербиердің «Гугеноттар» операсының өндірісі сияқты кейбір опералық қойылымдарда жұмыс істеді. Суппе туған жері Далмациямен байланысын сақтап, кейде Сплитке (Спалато), Задарға (Зара) және Шьибеникке баратын. Оның кейбір шығармалары осы аймақпен байланысты, әсіресе оның операсы Des Matrosen Heimkehr, оның іс-әрекеті Хварда өтеді. Дирижерлік қызметтен шыққаннан кейін Суппе сахналық шығармалар жазуды жалғастырды, бірақ оның қызығушылығын діни музыкаға аударды. Бұл шығарма 1984 жылы 5 шілдеде BBC Radio 3 радиосында қазіргі заманда алғаш рет қайта жаңғыртылды. Суппе қайтыс болғаннан кейін оның қағаздарында отыз жарияланбаған ән, сондай-ақ басқа бір массаның аяқталмай қалған ұраны табылды. Музыкатанушы Роберт Летеллие Суппе үш стильді – итальяндық (опера буффа), француздық (опера комик) және неміс стилін меңгергенін айтады: «Ол оларды қарсылықсыз араластыра білді, оған театр оркестрінің дирижері ретінде бай тәжірибесі көмектесті және классикалық дайындықтан алынған сенімді симфониялық техникамен аспаптарды ойнатты». Летэльердің айтуынша, Суппенің оперлік шығармаларының басты ерекшелігі овертюралары болды: «біреулері үлкен танымалдылыққа ие болды және оған концерттік залда мәңгілік атақ берді. Ақын мен шаруа және жеңіл кавалерия – бұрын-соңды жазылған ең танымал овертюралар».
Suppé's parents named him Francesco Ezechiele Ermenegildo when he was born on 18 April 1819 in Spalato, now Split, Dalmatia, Croatia. Suppé's mother was Viennese by birth. Other incorrect information is given in a 1905 biography of Suppé by Otto Keller, husband of one of the composer's granddaughters, based on the unreliable recollections of Suppé's widow. is that Suppe's mother's maiden name was Jandovsky or Jandowsky (not Landovsky nor Landowsky, as usually given), and that Suppé lied about or embellished very many things in his biography to a degree rare in music history (for example about his education and when he met his wives). from where he supposedly visited Milan and met Rossini, Donizetti and Verdi and attended performances of their operas.|group=n By another account he studied philosophy in Padua and studied law later in Vienna. After Suppé's father died in 1835 the family moved to Vienna, where Suppé studied music under Ignaz von Seyfried, a pupil of Mozart. Suppé played the flute in various orchestras and taught Italian. (His mother tongue was Italian, and although he learned to speak German fluently he did so with what one journalist called "a decided Italian accent".) In 1837 and 1841 he wrote two operas, neither of which was performed but both of which may have been influenced by Donizetti, allegedly a distant relation of the Suppés. and in November 1861 it was given (in German) at the Stadt Theater, New York. Suppé was heavily influenced by Offenbach; he studied Offenbach's works carefully and wrote many successful operettas using them as a model. The operetta specialist Richard Traubner writes that Suppé's early works frankly imitated Offenbach's. Das Pensionat not only emulates Offenbach, but refers to him in the first act, when the heroine, the schoolgirl Sophie, and her friends learn about the can can and proceed to dance it. Suppé's most enduring one act success, Die schöne Galathée (The Beautiful Galatea), dates from 1865. It was modelled, Traubner comments, in both title and style, on Offenbach’s La belle Hélène which had been a great success in Vienna earlier that year. A full length operatic success eluded Suppé for some years, and it was not until after the triumph of Johann Strauss's Die Fledermaus in 1874 that he caught up. His Fatinitza (1876) was a critical and box office success, not only in Vienna but in London and Paris, though less so in New York, where it coincided with and was somewhat eclipsed by the first production there of H. M. S. Pinafore. Suppé surpassed the success of Fatinitza in 1879 with Boccaccio and had his final lasting success in 1880 with Donna Juanita. Traubner writes, "nothing after Donna Juanita has endured, though several were very popular in their time": Der Gascogner (Theater an der Wien, 22 March 1881) was an outright failure, but Die Afrikareise (A Trip to Africa, Theater an der Wien, 17 March 1883) ran for a month, and received several productions, including an American revival with Lillian Russell in the lead, which ran for five weeks in 1887. Suppé wrote music for over a hundred productions at the Theater in der Josefstadt as well as the Carltheater in Leopoldstadt, at the Theater an der Wien. He also worked on some landmark opera productions, such as the 1846 production of Meyerbeer's Les Huguenots with Jenny Lind. Suppé retained links with his native Dalmatia, occasionally visiting Split (Spalato), Zadar (Zara), and Šibenik. Some of his works are linked with the region, in particular his operetta Des Matrosen Heimkehr, the action of which takes place in Hvar. After retiring from conducting, Suppé continued to write stage works, but increasingly shifted his interest to sacred music. The work was revived for a first performance in modern times by BBC Radio 3, broadcast on 5 July 1984. After Suppé's death thirty unpublished songs were found in his papers, as well as the nearly completed score of another mass. The musicologist Robert Letellier writes that Suppé was a master of three styles, the Italian (opera buffa), the French (opéra comique) and the German: "He knew how to blend them irresistibly, assisted in the instrumentation by his rich experience as a theatre orchestra conductor, and with a sure symphonic technique deriving from his classical training." Letellier comments that Suppé's overtures were a major feature of his operatic works: "some attaining immense popularity, and securing him an enduring fame in the concert hall Poet and Peasant and Light Cavalry are among the most famous overtures ever written".
Жазбалар
Дискіде Суппе овертураларының көптеген жинақтары бар, бірақ оның сахналық туындыларының саны аз. Бруно Вейл жетекшілігімен 2005 жылы «Die schöne Galatée» толық жазылды, ал 2006 жылы Бад-Ишльдегі Лехар фестивалі «Fatinitza» операсын сахнаға қойып, жазбаға түсірді. Яначек филармониясы Суппедің «Die Reise um die Erde in 80 Tagen» («80 күнде Жер шары айналысы») және Моцартқа арналған қосымша музыкасын жаздырды. 1997 жылы «Реквием» Роланд Бадер жетекшілігімен солистермен және Краков филармониясының хоры мен оркестрімен жазылды. «Musical Times» журналы оны шебер туынды деп сипаттап, «Liber scriptus-тің астындағы тұрақты оркестрлік мотив, Recordare-дің басындағы әдемі гобой соли, немесе қысқа Sanctus-ты жарқырататын биік скрипкалар» сияқты тыныш бөлімдерін ерекше атап көрсетті. Суппе овертураларының жинақтарын дирижерлер жазды, олардың ішінде сэр Джон Барбиролли, Чарльз Дютойт, Ниме Ярви, Герберт фон Караян, сэр Невилл Марринер, Зубин Мехта, Пол Парай және сэр Георг Солти болды. Ең толық жазылған жинақ – 1994 және 2001 жылдар аралығында Словакия мемлекеттік филармониясы мен түрлі дирижерлердің қатысуымен Marco Polo лейблі аясында шыққан алты томдық жинақ.
There are many sets of Suppé overtures on disc, but few of his stage works. A complete recording of Die schöne Galatée conducted by Bruno Weil was issued in 2005, the Lehár Festival in Bad Ischl staged and recorded Fatinitza in 2006, de and the Janáček Philharmonic Orchestra have recorded Suppé's incidental music for Die Reise um die Erde in 80 Tagen (Around the World in 80 Days) and Mozart. The Requiem was recorded in 1997 with soloists and the Cracow Philharmonic Chorus and Orchestra conducted by Roland Bader. The Musical Times described it as an accomplished piece and singled out the quieter passages "such as the obsessive orchestral motif that backs the Liber scriptus, the lovely oboe solo at the beginning of Recordare, or the high violins irradiating the brief Sanctus". Collections of Suppé overtures have been recorded by conductors including Sir John Barbirolli, Charles Dutoit, Neeme Järvi, Herbert von Karajan, Sir Neville Marriner, Zubin Mehta, Paul Paray and Sir Georg Solti. The most extensive recorded collection is in six volumes on the Marco Polo label, released between 1994 and 2001 with the Slovak State Philharmonic Orchestra and various conductors.
Тегі
Көптеген дереккөздерде бұл есім жеңіл дауыс белгісімен жазылған. Жақында ғана Суппе өзінің атына қол қойғанда қолданғандықтан, кейде ауыр дауыс белгісімен жазылатын нұсқасы да пайда болып келеді (жоғарыдағы бас суретті қараңыз); оның есімі қабір тасында жеңіл дауыс белгісімен жазылған, ал шүкірлік рәсімінің тіркелімінде белгісіз жазылған.
Most sources have spelled the name with an acute accent. Recently an alternative spelling with a grave accent has sometimes been used, on the grounds that Suppé used it when signing his name (see lead image, above); his name is written with the acute accent on his tombstone and in the baptismal registry it was written without any accent.