Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Кикимора – славян мифологиясындағы әйел үй рухы. Оның үйдегі рөлі көбінесе домвой рөлімен салыстырылады. Кикимора "жаман" немесе "жақсы" рух болуы мүмкін, бұл үй иесінің әрекеттеріне байланысты. Кикимора үйдің ішінде, пештің артында немесе жертөледе қоныстанады және көбінесе тамақ алу үшін тышқан сияқты дыбыстар шығарады.
Slavic mythological creature
Kikimora is a legendary creature, a female house spirit in Slavic mythology. Her role in the house is usually juxtaposed with that of the domovoy. The kikimora can either be a "bad" or a "good" spirit, which will depend on the behavior of the homeowner. When the kikimora inhabits a house, she lives behind the stove or in the cellar, and usually produces noises similar to those made by mice in order to obtain food.
Этимология
Көбінесе дереккөздер мора жұрнағын протославян *morà ("түнгі рух, жаман түс") және протогерман *marōn (сол сияқты), қазіргі ағылшын тіліндегі nightmare (жаман түс) сөзімен байланыстырады. Польша фольклорында мора – тірі адамдардың түнде денесінен шығып, сабан немесе шаштың ұшқыны, немесе көбелек түрінде көрінетін жандары. Сәйкесінше, поляк морасы, чех můra сөздері эльф немесе рух, сондай-ақ "сфинкс көбелегі" немесе "түнгі көбелек" мағыналарын білдіреді. Басқа славян тілдерінде де көбелек мағынасын сақтайтын сәйкес сөздер бар: кашуб mòra және словак mora. Словения, Хорватия және Сербия тілдерінде мора "жаман түс" дегенді білдіреді. Мора немесе Мара – ежелгі славян мифологиясындағы рухтардың бірі. Мара – әдемі әйел түріне еніп, еркектердің армандарына келіп, құштарлықпен азаптап, олардан өмір күшін тартып алатын қараңғы рух. Сербияда жылқыны мора немесе noćnik/noćnica ("түн жаратылысы", тиісінше еркек және әйел тегі) деп атайды. Румынияда оларды Moroi деп білген. Кикимора сөзі удмурт (фин-ұйғыр) тіліндегі kikka murt сөзінен шыққан болуы мүмкін, ол "қорқытқыш" (сөзбе-сөз, қаптан жасалған адам) дегенді білдіреді.
Most sources link the suffix mora with the Proto Slavic *morà ('nightly spirit, bad dream') and the Proto Germanic *marōn (id. ), as in the modern English nightmare. In Polish folklore, mora are the souls of living people that leave the body during the night, and are seen as wisps of straw or hair or as moths. Accordingly, Polish mora, Czech můra denote both a kind of elf or spirit as well as a "sphinx moth" or "night butterfly". Other Slavic languages with cognates that have the double meaning of moth are: Kashubian mòra, and Slovak mora. In Slovene, Croatian and Serbian, mora refers to a "nightmare". Mora or Mara is one of the spirits from ancient Slav mythology. Mara was a dark spirit that takes a form of a beautiful woman and then visits men in their dreams, torturing them with desire, and dragging life out of them. In Serbia, a mare is called mora, or noćnik/noćnica ("night creature", masculine and feminine respectively). In Romania they were known as Moroi. The word kikimora may have derived from the Udmurt (Finno Ugric) word kikka murt, meaning scarecrow (literally bag made person).
Тарих
Кикимораның пайда болуы 8-13 ғасырларда славян дінінің христиан дінімен біртіндеп сіңісіп кеткен кезіне дейін барып жетеді. Дегенмен, христиан діні славян аймақтарында орныққаннан кейін де кикимораға сенім күшті болды. Бұл тұлғаға сенім бүгінге дейін сақталып келеді, ол ескі славян халықтық дінімен және христиан дініндегі зұлым күштер туралы ұғымдармен байланысты. Сенушілердің пікірінше, мора кілт тесігі арқылы бөлмеге кіріп, ұйықтап жатқандардың кеудесіне отырып, оларды таңсық етуге тырысады (содан морити сөзі – "азаптау", "мазалау", "таңсық ету" мағынасында пайда болған). Морадан қорғану үшін балаларға терезенің бағытын қарауға немесе жастықты бұрып, үстіне крест белгісін салуға кеңес беріледі (prekrstiti jastuk); 19 ғасырдың басында Вук Караджич адамдардың есіктің артына сыпырды кері тікелей қойып, немесе белдіктерін жайманың үстіне салып, немесе ұйықтамас бұрын ұзын дұғаны оқып, мораны қуатынын айтқан. Кикимораның екі түрі бар. Орманнан келгені Домовойға үйленген. Ал екіншісі батпақтан (кикимора болотная) шығып, Лешіге үйленген. Оны ылғалды іздерінен тануға болады. Егер үй салушылар үй сатып алушыға зиян келтіргісі келсе, олар кикимораны әкелетін. Ол үйге кірген соң, оны шығару қиынға соғады. Орыс халық әңгімелерінің бірінде батпақтың кикиморасы туралы айтылады. Оның аты Баба Болотница (Баба болотница) еді. Ол сыра қайнатқанда, өзен (немесе батпақ) үстінен тұман көтерілетін. Егер үй таза болса, кикимора тауықтарға күтім жасап, шаруашылық жұмыстарын атқарады. Әйтпесе, ол сызылдап, ыдыс-аяқтарды сындырып, түнде шу шығарады. Сондай-ақ, ол түнде жіп тоқу үшін де шығады.
The origin of the kikimora comes from the 8th to 13th century when Slavic paganism was slowly subsumed by Christianity. However, even after Christianity took hold in the Slavic regions, the belief of the kikimora was still strong. Belief in the entity still continues today where it is imbued with old Slavic folk religion and Christianity's concept of demonic forces. It is a common belief that mora enters the room through the keyhole, sits on the chest of the sleepers and tries to strangle them (hence moriti, "to torture", "to bother", "to strangle"). To repel moras, children are advised to look at the window or to turn the pillow and make a sign of cross on it (prekrstiti jastuk); in the early 19th century, Vuk Karadžić mentions that people would repel moras by leaving a broom upside down behind the door, or putting their belt on top of their sheets, or saying an elaborate prayer poem before they go to sleep. There are two different kinds of kikimoras. The one that comes from the forest is married to the Domovoi. The other one comes from the swamp (кикимора болотная) and is married to Leshy. It is said that she can be identified by her wet footprints. When home builders wanted to cause harm to someone buying a house, they would bring in kikimora. Once she is inside, it is difficult to get her to leave. There is a Russian bylichka about one swamp kikimora, who loved to brew beer. Her name was Baba Bolotnitsa (Баба болотница). When she was brewing beer, fog rose over the river (or swamp). When the house is in order, kikimora looks after the chickens and housework. If not, she whistles, breaks dishes, and makes noises at night. She also comes out at night to spin thread.
Мұра
Аңызға айналған кикимора Анатолий Лядовтың оркестрге арналған «Кикимора» (op. 63) атты тональды поэмасының негізі болып табылады. Лядов оның «тауларда сиқыршымен бірге өсетінін» жазған. Таңнан күн батқанға дейін сиқыршының мысығы кикимораға ежелгі заман мен алыс елдер туралы керемет әңгімелер айтады, ал кикимора кристалдан жасалған бесікте тербеліп отырады. Ол жеті жылға жеткенде, оның басы бармақтан кішкентай, ал денесі бір арқаннан жіңішке болады. Кикимора күн батқаннан таң атқанға дейін зығыр иіреді, әлемге жаман ниетпен. Ресейлік «Жаңа дәуір» жазушысы Владимир Мегре «Жыңғырлаған кедрлер» сериясының үшінші кітабы – «Махаббат кеңістігінде» кикимора туралы айтады. Мегре сыртқы келбеті мен сәнге сүйеніп үйленген адамды кикимораға үйленген адаммен теңейді. Ағылшын тіліндегі нұсқаның түсіндірмесінде кикимора – белгілі бір үйге жабысып, оның тұрғындарына, әсіресе еркектерге мазасыздық тудыратын зұлым әйел рух деп сипатталған. Бұл термин сондай-ақ, киімдері нашар, ашулы және ренжулі, күйеуінің (және жалпы еркектердің) өмірін шыдайсыз етуге тырысатын сұм әйелді де білдіруі мүмкін. 1988 жылы Кирилл Эсков осы рухтың құрметіне аталған Kikimora palustris атты жаңа торлы кене түрін ашып, сипаттаған. 2015 жылғы «The Witcher 3: Wild Hunt» видео ойыны мен 2019 жылғы «The Witcher» телесериалы да кикимора бейнелерін қамтиды. Кикимора «Сыртқы үй» анимациялық телешоуындағы антагонистік кейіпкер. Оның фольклорлық кейіпкермен ешқандай қатысы жоқ. Ресей мен Украинадағы жаяу әскерлер тиісті ландшафтқа үйлесу үшін кикимора маскировкалық киімдерін – жыртылған және жасылған киімдерді киеді.
The legendary kikimora provides the basis of Kikimora (op. 63), a tone poem for orchestra by Anatoly Lyadov. Lyadov wrote that she "grows up with a magician in the mountains. From dawn to sunset the magician’s cat regales kikimora with fantastic tales of ancient times and faraway places, as kikimora rocks in a cradle made of crystal. It takes her seven years to reach maturity, by which time her head is no larger than a thimble and her body no wider than a strand of straw. Kikimora spins flax from dusk and to dawn, with evil intentions for the world." Russian "New Age" writer Vladimir Megre mentions the kikimora in The Space of Love, Book 3 of his "Ringing Cedars" series. Megre likens a man who marries unwisely based on looks and fashion to one who marries a kikimora. A footnote in the English version describes the kikimora as a malevolent female ghost said to attach itself to a particular house and disturb the inhabitants, males in particular. By extension, the term may also suggest an ugly woman in shabby clothing, ill tempered and grumbling, striving to make the life of her husband (and men in general) unbearable. In 1988, Kirill Eskov discovered and described a new genus and species of sheetweaver spider, Kikimora palustris, named after this spirit. The 2015 video game The Witcher 3: Wild Hunt and 2019 television series The Witcher both include depictions of kikimory. Kikimora is an antagonistic character in the animated TV show The Owl House. It has no relation to the folklore character. Infantry in Russia and Ukraine use kikimora camouflage clothing ragged and mossy looking to blend into appropriate landscapes.
Мәдениеттік талдау
Кикимора тұжырымы үй шаруашылығының негізгі функциялары мен міндеттерін атқаруға арналған деп саналады. Егер әйел үйді таза ұстамаса, күйеуі еңгезектік танытса немесе зорлық көрсетсе, не балалардың тәрбиесі нашар болса, кикимора сол үйге келіп мазалайтын болған. Өз мінез-құлқыңды өзгерту арқылы оның үйден кетуіне қол жеткізуге болады деп сендіреді. Одан бөлек, кикимора жандығы отбасы мүшесінің қазасы немесе үйден заттардың жоғалуы сияқты қасіретті оқиғаларды басаңдатуға не түсіндіруге көмектеседі деп есептеледі.
The concept of the kikimora is thought to serve basic functions and duties of the household. A kikimora would haunt a household if a woman did not keep a clean house; if a husband was lazy or abusive; or if children were poorly disciplined. Reversing one's behaviour is believed to remove her presence from the house. Besides that, the kikimora entity is thought to console or explain tragic events like the death of a family member or the loss of household items.