Кіріспе

Мавка (Мавка) немесе Нявка (Нявка) – украиндық фольклор мен мифологиясындағы әйел рухының бір түрі. Мавка – көбінесе ұзын шашты, кейде жалаңаш бейнеленетін, ер адамдарды өлімге жетелеуге тырысатын әдемі әйел бейнесі.

Терминология

Атаулар мен жазылудың әр түрлі нұсқалары бар, соның ішінде Мавка, , навка, , нявка. Дегенмен, әңгімеге байланысты Мавка мен Ньявка арасында айырмашылықтар кездеседі. Бұл терминдердің бәрінен (көпше түрі) шыққан және онымен туыс.

Фольклорлық

Бұл терминмен белгілі рухтар табиғи емес, қайғылы немесе ерте қайтыс болған қыздардың, әсіресе крещениеден өтпеген нәрестелердің жандарын көрсетеді. Олар көбінесе әдемі жас қыздар бейнесінде пайда болып, жастарды орманға сүйреп апарып, оларды өлімге "қытықтап" жібереді. Олардың суда көлеңкесі де, шағылысуы да болмайды. Кейбір деректерде олар шаруаларға мал бағу және жабайы жануарларды қуу арқылы көмектесетіні айтылады. Мавкалардың бір түрі – ньявкалар, олардың ерекшелігі "арқасы жоқ" болуы, яғни омыртқасы мен кейбір ішкі мүшелері көрінеді. Мавка мен Ньявканы ажыратудың ең басты белгісі – артқы жағынан ішкі мүшелері көрінетін болса, ол ньявка. Мавкалар мен Ньявкалар орман, тау үңгірлері немесе кілемдермен безендірілген сарайларда топтасып өмір сүргеніне сенетін. Олар ұрланған зығырдан жіп иіп, өзіне киім тігу үшін жұқа, мөлдір мата тоқыған. Олар гүлдерді жақсы көріп, шаштарына тағушы еді. Көктемде олар тауға гүл отырғызып, соларға жастарды тартып, оларды өлімге қытықтап жіберетін. Ақ шілдеде (Нявский Вели́кдень деп те аталады) олар ойын-сауық, би және той-думан өткізетін. Оларға бір демон сыбызғымен немесе флейтамен қосылатын. Крещениеден өтпеген нәрестенің жанын құтқару үшін, Ақ шілдеде шапанды лақтып, оның есімін айтып, "Мен сені крещениеден өткіземін" деп қосу керек. Сонда құтқарылған жан жұмаққа барады. Егер жан жеті жылға дейін өмір сүрсе де жұмаққа бармаса, бала Мавкаға айналып, жер бетін кезіп жүреді.

Танымал мәдениет

Левкалар әдебиетте, ең әйгілісі Леся Украинканың "Орман әні" пьесасында, ал нявкалар Михаил Коцюбинскийдің "Естен кеткен ата-бабалардың көлеңкелері" повесінде бейнеленген. Қазіргі мәдениетте украиндық "Мавка" музыкалық тобы осы мифологиялық жандардың атымен аталады. 2022 жылы украин әншісі Эрия "Mavka" әнін жариялады. 2023 жылғы "Мавка: Орман әні" фильмі украин мифологиясына негізделген.