Кіріспе

Геродот сипаттаған ежелгі тайпа – Неврлер немесе Навари (Νευροὶ; Neuri) – ежелгі Балтық халқы, олардың бар екені грек-рим авторларының еңбектерінде қалдырылған.

Сәйкестендіру

Неурилер Балтық халықтарының үлкен тобына жатқан, қазіргі кезде олардың өкілдері литвалықтар мен латыштар ғана. Неурилер қазіргі Беларусь аумағында, Десна, Припять және орталық Днепр өзендері арасында мекен еткен. Оңтүстікке қарай, Неурилердің жері Оңтүстік Буг өзенінің жоғарғы ағысына дейін созылған. Днепр өзенінің шығысында Неурилердің көршілері Андрофагтар, Меланхлаендер және Будиндер, сондай-ақ финно-угор халықтары болған. Олардың оңтүстік-батыстағы көршілері Агатүрс, ал оңтүстік-шығыста Аротерс скиф тайпасы еді.

Тарих

Неурилер скифтерге тәуелсіз болды. Галикарнасстық Геродоттың айтуынша, бір кезде неурилер жыландардың шабуылынан қорғану үшін өз елінен кетуге мәжбүр болған. Персиялық Ахеменид патшасы Дарий I 513 жылға дейін скифтерге шабуыл жасағанда, скиф патшасы Идантирс өзінің мемлекетін қоршаған халықтардың патшаларын жинап, парсылардың шабуылына қалай тойтарыс беру керектігін шешу үшін кеңес өткізді. Будини, Гелония және Сармат патшалары парсылардың шабуылына қарсы скифтерге көмектесуге келісті, ал Агатырси, Андрофаги, Меланхлаени, Неури және Таври патшалары скифтерге қолдау көрсетуден бас тартты. Жорық барысында скифтер мен оларды қуған парсы әскері Меланхлаени, Андрофаги және Неури жерлерінен өтіп, Агатырси шекарасына жеткенше, олар скиф әскерлеріне өз аумақтарына кіруге және паналауға рұқсат бермеді, соның салдарынан скифтер парсылардың қуып жете беруіне байланысты Скифияға қайта оралуға мәжбүр болды.

Мұра

Неурилер Десна, Припять және Днепр өзендері аймағында Балтық тегінен шыққан гидронимдер мен топонимдер арқылы өздерінің іздерін қалдырған, бұл іздер славян халықтарының осы аймаққа қоныс аударуына дейін соңғы кездерде пайда болған.

Мәдениет

Грек авторы Геродоттың Халикарнасскийлік айтуынша, неурилер скифтердің дәстүрлерін сақтаған. Бұл мәлімдеме, скифтік Аротер тайпасының көршілері болған неурилердің ең оңтүстік бөліктеріне ғана қатысты болуы мүмкін. Геродот сондай-ақ, неурилердің "бақсылар сияқты көрінгенін" және олардың тайпасының әрбір мүшесі бірнеше күнге қасқырға айналып, кейін адам түріне қайта оралатынын айтқан. Бұл, неурилер қасқыр терісі мен маска киіп, қасиетті обрядтар өткізгенін, ал қасқырдың осы тайпаның тотемдық жануары болғанын көрсетеді.

Археология

Неури археологиялық тұрғыдан Милоград мәдениетімен байланысты. Милоград мәдениетінің ең оңтүстік бөлігі, скифтердің Аротерлері аумағына шектес болған, көптеген скифтік элементтерді қамтыды.