Клемент Кларк Мур: Американдық ақын, ғалым және қайырымдаш

Кіріспе

Америкалық жазушы және профессор (1779–1863)

Клемент Кларк Мур (15 шілде, 1779 – 10 шілде, 1863) – американдық жазушы, ғалым және жылжымайтын мүлік дамытушы. Ол ең белгілісі "Аяз атадан келген сапар" атты Рождество поэмасының авторы ретінде танымал, ол алғаш рет Санта-Клаустың әр бұғысының есімін атады. Мур Нью-Йорктегі протестанттық епископ шіркеуінің жалпы теологиялық семинариясында Шығыс және грек әдебиеті, сондай-ақ дінтану және Киелі кітапты зерттеу профессоры болды. Семинария Мурдың сыйлаған жеріне салынды және ол ХІХ және ХХ көшелер арасындағы Тоғызыншы авенюде, Челси алаңы деп аталатын ауданда орналасқан. Мур мұраға алған үлкен меншігінің басқа бөліктерін бөліп, дамыту арқылы көп байлыққа ие болды, бұл Челси тұрғын ауданының қалыптасуына әкелді. Ол сонымен қатар 44 жыл бойы Колумбия колледжінің (кейін Университет) қамқорлар кеңесінің мүшесі болды, сондай-ақ Нью-Йорк қоғамдық кітапханасы мен Нью-Йорк соқырлар институты кеңесінің мүшесі болды. "Аяз атадан келген сапар" поэмасы, кейіннен "Бұл Рождествоға дейінгі түн" деген атымен кеңінен танылды, алғаш рет 1823 жылы анонимді түрде жарияланды. Мур 1837 жылы авторлық құқығын жария түрде мәлімдеді, және оның өмірінде бұл дау тудырмады, бірақ кейіннен қарсы талапкер пайда болды, ал қазіргі ғалымдар автордың кім екенін талқылап, мәтіндік және қолжазба талдауларымен қатар басқа да тарихи дереккөздерге жүгінуде.

Ерте өмір

Мур 1779 жылғы 15 шілдеде Нью-Йорк қаласында, анасының туған үйі "Челсиде" дүниеге келді. Ол Бенджамин Мурдың (1748–1816) және Чэрити (құрмет есімі Кларк) Мурдың (1747–1838) ұлы болды. Мурдың анасының әкесі – майор Томас Кларк, француз және үнді соғысында шайқасқаннан кейін колонияда қалған ағылшын офицері. Ол Манхэттендегі "Челси" атты үлкен мүліке ие болды, ол сол кезде қаланың дамыған аймақтарынан солтүстікке қарай орналасқан болатын. Мурдың анасы Чэрити Кларк қыз кезінде ағылшын туыстарына хаттар жазған. Колумбия университетінде сақталған бұл хаттар оның британ монархиясының саясатына наразылығын және революция алдындағы күндері патриотизм сезімінің артуын көрсетеді. Мурдың әжесі Сара Фиш, Манхэттеннің алғашқы қоныс салушыларының бірі болған Элизабет Фонс және Жорис Вулсидің ұрпағы еді. Мурдың ата-анасы "Челси" мүлігін мұраға алды және 1813 жылы оны Мурға берді. Ол 19 ғасырда оны бөліп, дамыту арқылы зор байлыққа ие болды. Мур 1798 жылы Колумбия колледжін бітіріп, бакалавр дәрежесін алды, ал 1801 жылы магистр дәрежесін қорғалды.

Мансап

Мурдың ең алғашқы белгілі еңбектерінің бірі – 1804 жылғы президенттік сайлаудан бұрын жарияланған, федералистерді қолдаған анонимді памфлет, ол Томас Джефферсонның (қазіргі президент және Демократиялық-республикалық кандидат) діни және нәсілдік көзқарастарына шабуыл жасады. Оның толық атауы «Дінге қарсы әрекет етуге және жалған философияны орнатуға бейім болып көрінетін Джефферсонның Виргиния туралы жазбаларындағы белгілі бір бөлімдерге қатысты ескертулер» деп аталатын poleмикасы, Джефферсонның «Виргиния штаты туралы жазбаларын» (1785) «негрді терісі ақ және еріндері жұқа адамдардан төменгі жаратылыс деңгейіне түсіретін» «сенімсіздіктің құралы» ретінде бейнеледі. 1820 жылы Мур Троица шіркеуіне Хадсон көшесінде жаңа приход шіркеуін, Сент-Люк-ин-зе-Филдс шіркеуін ұйымдастыруға көмектесті. Кейіннен ол 66 жер учаскесін – мұрагерлік алған Челси елінен алма бағын – Нью-Йорк епископтық епархиясына Бас теологиялық семинария орны ретінде сыйлады. Мур семинарияда Киелі кітапты оқыту профессоры болып тағайындалды және 1850 жылға дейін осы лауазымда қызмет етті. Семинария салынғаннан кейін Мур 1820 жылдары Джеймс Н. Уэллстің көмегімен Челси елінің тұрғын үй құрылысын бастады, оны Тоғызыншы авеню бойына бөліп, жақсы жағдайдағы Нью-Йорк тұрғындарына сатты. Құрылыста мал өсіру, өндіріс және коммерциялық мақсатта пайдалануға тыйым салынды. Мур 1813 жылы Колумбия колледжінің қамқорлар кеңесіне тағайындалды және 1857 жылға дейін қызмет етті. Ол 1815 жылдан 1850 жылға дейін кеңестің хатшысы болды. 1840 жылдан 1850 жылға дейін Мур 34-ші көше мен Тоғызыншы авенюдегі Нью-Йорк соқырлар институтының (қазіргі Нью-Йорк арнайы білім беру институты) басқарма мүшесі болды. Ол 1844 жылы өлеңдер жинағын жариялады.

Қасиетті Николайдың сапары

Бұл өлең, "әлдебір америкалық автордың ең танымал өлеңдері" деп есептеліп, алғаш рет 1823 жылғы 23 желтоқсанда Нью-Йорк штатының "Troy Sentinel" газетінде анонимді түрде жарияланды. Оны газет редакторына Троялық Сара Сэкет тапсырған, ол оны Моорлар отбасының досы, Троялық Харриет Батлерден алған болуы мүмкін. Сол кезде өлеңдерді анонимді немесе псевдониммен жариялау қалыпты жағдай еді, бірақ өлеңнің танымалдылығы арта түскен сайын оның авторы туралы қызығушылық та күшейді. 1829 жылы "Sentinel" редакторы Орвилл Холлиге түскен сұраққа жауап ретінде: "Бізге автордың Нью-Йорк қаласында туып-өскені және ол көптеген даулы талапкерлерден гөрі ғалым және жазушы ретінде артық құрметке лайық адам екені белгілі болды" деп жазды. (Курсив оның.) 1837 жылы журналист Чарльз Фенно Хоффманның "Нью-Йорк поэзия кітабында" Мур ақыры автор ретінде ресми түрде танылды, оған Мур бірнеше өлеңдерін ұсынған еді. 1844 жылы ол "Визит" өлеңін өзінің туындыларының антологиясы "Өлеңдерге" қосты. Бастапқыда осы шығарманы балалары үшін жазған ол, олардың ынтасымен оны жариялады. 1855 жылы Мурлардың үйленген қыздарының бірі, Мэри К. Мур Огден, өлеңнің алғашқы түрлі түсті басылымына арналған "жарықтарды" суреттеді.

Авторлық дау

Ғалымдар Мурдың осы өлеңнің авторы болғаны туралы пікір таласты. Профессор Дональд Фостер мәтіндік мазмұндық талдау мен сыртқы дәлелдерді пайдаланып, Мурдың автор бола алмайтынын дәлелдеуге тырысты. Фостер голландия және шотланд тамырлары бар Нью-Йорктік майор Генри Ливингстон кішісін авторлыққа басты үміткер деп санайды. Бұл пікірді Ливингстон отбасы ұзақ жылдар бойы қолдап келді. Ливингстон Мурдың әйелімен туыс болған. "Қандай керемет қалғабақ: "Рождество алдындағы түнді" кім жазды? (Және мұның маңызы неде?)", - деген мақаласында Ниссенбаум Мурдың авторлығын растап, "Мен оның жазғанына сенемін және оны дәлелдейтін жеткілікті дәлелдер жинадым деп ойлаймын" деді. Фостердің талабына Мурдың өлеңінің түпнұсқа қолжазбаларының біріне ие болған құжат сатушы және тарихшы Сет Каллер де қарсы шықты. Каллер Фостердің тілдік талдауы мен сыртқы зерттеулерін сынға алып, автограф сарапшысы Джеймс Лоу және "Қалам, сіңкір және дәлелдер" авторы доктор Джо Никелдің жұмыстарымен негіздеді. Ливингстонның авторлық құқығын талап еткенін көрсететін ешқандай дәлел жоқ, сондай-ақ оның атымен басылған өлеңнің бірде-бір мысалы табылған жоқ. Бірақ "The Sentinel" газетіне жіберілген өлеңнің түпнұсқасы бойынша Сантаның соңғы екі бұғысының аттары Donder (кейін Donner) және Blitzen емес, Dunder және Blixem болған. Орфографиядағы өзгерістер баспа қатесіне және/немесе Мурдың голланд тілін білмеуіне байланысты орфографиялық қателерді түзетуге байланысты деп есептеледі. 2016 жылы бұл мәселені Окленд университетінің ағылшын әдебиеті профессоры, Жаңа Зеландия Корольдік қоғамының мүшесі және статистикалық әдістерді қолдана отырып авторлықты анықтау бойынша сарапшы Макдональд П. Джексон талқылады. Ол барлық аргументтерді қазіргі заманғы есептеу стилистикасымен бағалады, соның ішінде бұрын қолданылмаған – фонемалардың статистикалық талдауы, және оның пікірінше, барлық сынақтарда Ливингстонның автор болуы мүмкін еді.

Scholars have debated whether Moore was the author of this poem. Professor Donald Foster used textual content analysis and external evidence to argue that Moore could not have been the author. Foster believes that Major Henry Livingston, Jr., a New Yorker with Dutch and Scottish roots, should be considered the chief candidate for authorship. This view was long espoused by the Livingston family. Livingston was distantly related to Moore's wife. In his article, "There Arose Such a Clatter: Who Really Wrote 'The Night before Christmas'? (And Why Does It Matter? )", Nissenbaum confirmed Moore's authorship, "I believe he did, and I think I have marshaled an array of good evidence to prove [it]". Foster's claim has also been countered by document dealer and historian Seth Kaller, who once owned one of Moore's original manuscripts of the poem. Kaller has offered a point by point rebuttal of both Foster's linguistic analysis and external findings, buttressed by the work of autograph expert James Lowe and Dr. Joe Nickell, author of Pen, Ink and Evidence. There is no evidence that Livingston ever claimed authorship, nor has any record ever been found of any printing of the poem with Livingston's name attached to it. But, according to the original copy of the poem that was sent to The Sentinel, the names of Santa's last two reindeer were Dunder and Blixem, instead of Donder (later Donner) and Blitzen, as printed. The changes in spelling are attributed to a printing error and/or correcting Moore's spelling inaccuracies, as he did not speak Dutch. In 2016, the matter was discussed by MacDonald P. Jackson, an emeritus professor of English literature at the University of Auckland, a fellow of the Royal Society of New Zealand and an expert in authorship attribution using statistical techniques. He evaluated every argument using modern computational stylistics, including one never used before – statistical analysis of phonemes – and found, in his opinion, that in every test that Livingston was the more likely author.

Челсидің дамуы

Мурдың Челси деп аталған мүлкі Манхэттен аралының батыс жағында, Гринвич-Виллидждің солтүстігінде орналасқан. 1820 жылдарға дейін ол көбінесе ашық дала болған. Мурдың ата-анасы 1802 жылы мүлікті мұраға алған, ал бірнеше жылдан кейін оны оған өткізген. Нью-Йорк қаласының үкіметі 1811 жылғы Комиссарлар жоспары негізінде Манхэттендегі көшелер желісін бекіткен кезде, жаңа Тоғызыншы даңғыл Челси мүлкінің ортасынан өтуі жоспарланған. 1818 жылы Мур «Жылжымайтын мүлік иелеріне» қаланың даму қарқынына қарсы шығуға шақыратын памфлет жазып, жариялаған. Ол мұның саяси ықпалды күшейту және қаланың жұмысшы табын бағындыру үшін жасалған қастандық деп ойлады. Сондай-ақ, жер иелері өздерінің жерінен өткен көшелердің құнын төлеуі – «Еуропадағы ешбір монархтың батылға бармайтын тираниясы» екенін айтқан. Ол торлы жоспарды және төбелерді тегістеуді де дұрыс емес деп сынаған. Наразылығына қарамастан, Мур Челсиді дамытуға дайындалып, туыстары мен көршілерінен жақын жерлерді сатып алып, 19-шы және 24-ші көшелер арасындағы Сегізінші даңғылдан Хадсон өзеніне дейінгі барлық жерді иеленген. Ол ағаш шебер-құрылысшы Джеймс Н. Уэллспен бірге ауданды учаскелерге бөліп, оларды әулетті нью-йорктарға сатқан. Ол епископтық епархияға үлкен жер учаскесін сыйға тартқан, оларға 66 учаскеден тұратын алма бағын берген. 1827 жылы Жалпы теологиялық семинарияның құрылысы басталған. Иврит тілін білгендіктен, Мур 1850 жылға дейін семинарияның Шығыс тілдері кафедрасының алғашқы профессоры болып тағайындалған. Семинария сол жерде жұмыс істеуді жалғастыруда, 20-шы және 21-ші көшелер мен Тоғызыншы және Оныншы даңғылдар арасындағы блоктың көп бөлігін алып жатыр. Он жылдан кейін Мур 20-шы көше мен Тоғызыншы даңғылдың шығысындағы жерді епархияға Санкт-Петер шіркеуін салу үшін берген. Бұл мәлімдеме көптеген еңбектерде қайталанды. Бірақ бұл дұрыс емес. Манумиссиялық құжаттар Бенджамин мен Чэрити Мурдың 1803 жылы төрт құлының бірін, Чарльз Смитты босатып жібергенін көрсетеді. 1810 жылғы АҚШ халық санағында Бенджамин Мурдың үйінде екі құлы бар деп тіркелген, олар манумиссиялық құжаттарға сәйкес 1811 және 1813 жылдары босатылған және мұрагерлік құлдармен бірдей есімдерге ие болмаған. 1820 жылғы халық санағында Клемент Мур үй шаруашылығының басшысы ретінде құлы жоқ деп тіркелген.

Moore's estate, named Chelsea, was on the west side of the island of Manhattan north of Greenwich Village. It was mostly open countryside before the 1820s. Moore's parents inherited the estate in 1802, and several years later they deeded it to him. When the government of New York City decided on a street grid in Manhattan, based on the Commissioner's Plan of 1811, the new Ninth Avenue was projected to go through the middle of the Chelsea estate. In 1818, Moore wrote and published a pamphlet calling on other "Proprietors of Real Estate" to oppose the manner in which the city was being developed. He thought it was a conspiracy designed to increase political patronage and appease the city's working class, and argued that making landowners bear the costs of the streets laid through their property was "a tyranny no monarch in Europe would dare to exercise." He also criticized the grid plan and the flattening of hills as ill advised. Despite his protests, Moore was already preparing to develop Chelsea, acquiring adjacent plots of land from relatives and neighbors until he owned everything from Eighth Avenue to the Hudson River between 19th and 24th Streets. Together with carpenter builder James N. Wells he divided the neighborhood into lots and marketed them to well heeled New Yorkers. He donated a large block of land to the Episcopal diocese for construction of a seminary, giving them an apple orchard consisting of 66 tracts. Construction began in 1827 for the General Theological Seminary. Based on his knowledge of Hebrew, Moore was appointed as its first professor of Oriental Languages, serving until 1850. The seminary continues to operate on the same site, taking up most of the block between 20th and 21st streets and Ninth and Tenth avenues. Ten years later, Moore gave land at 20th Street and Ninth, east of the avenue, to the diocese for construction of St. Peter's Episcopal Church. and this assertion has been repeated in many other works. It is incorrect. Manumission records show that Benjamin and Charity Moore freed one of the four, Charles Smith, in 1803. In the 1810 U. S. Census Benjamin Moore is listed as having two slaves in his household, who according to manumission records were subsequently freed in 1811 and 1813 and did not have the same names as the inherited slaves. In the 1820 Census, Clement Moore's first as a head of household, he is listed as having no slaves.

Жеке өмір

1813 жылы Мур Уильям Тейлор мен Элизабет (құрметті әкесі Ван Кортландт) Тейлордың қызы Кэтрин Элизабет Тейлорға үйленді. Уильям Тейлор Нью-Джерсидегі заңгер және Ямайканың бас судьясы болған. Элизабет Ван Кортландт – Нью-Йорк қаласының алғашқы жергілікті туған мэрі және Ван Кортландт Манорының алғашқы патроны болған Стефанус Ван Кортландттың тікелей ұрпағы, сондай-ақ 1-ші баронет сэр Эдвард Буллердің туысқан қызы. Кэтрин мен Клемент Мурдың тоғыз баласы болды: Хайрити Элизабет Мур (1816–1830), ол жас кезінде қайтыс болды. Бенджамин Мур (1818–1886), 1842 жылы Мэри Элизабет Сингке (1820–1895) үйленді, Клемент Кларк Мурдың әкесі, Баррингтон Мур ағаның атасы және Баррингтон Мур кішінің арғы атасы. Мэри Кларк Мур (1819–1893), 1848 жылы үлкен әпкесінің жесірі Джон Доути Огденге үйленді. Катарина Ван Кортландт Мур (1825–1890), үйленбеген. Мария Тереза ("Терри") Баррингтон Мур (1826–1900), үйленбеген. 1848 жылы Нью-Йорк штатының Шарон-Спрингс курортында бір ай бірге өткізгеннен кейін, өткір мінезді күннама жазушы Джордж Темплтон Стронг үйленбеген Мур балаларын былай сипаттады: «ұлдарының ақымақтығы түсініксіз, терең, ал қызметшілерге деген құштарлығы бұрын-соңды болмаған». 1850 жылдары Мур қыздары Терри мен Мэри және Мэридің отбасымен бірге Ньюпортта жазғы демалыс өткізе бастады. Ол 1863 жылдың 10 шілдесінде Ньюпорттағы Кэтрин көшесіндегі жазғы үйінде, 84 жасқа толуына бес күн қалғанда қайтыс болды. Оның қосылу рәсімі Ньюпорттағы Троица шіркеуінде өтті, онда ол орын сатып алған болатын. Оның денесі Нью-Йоркке қайтарылып, Сент-Льюк-ин-зе-Филдс зиратына жерленді. 1899 жылдың 29 қарашасында оның денесі Нью-Йорктегі Троица шіркеуінің зиратына қайта жерленді.

Мұра мен құрмет

1911 жылы Манхэттендегі Араласшылық шіркеуі Рождествоға дейінгі жексенбіде поэманы оқып, содан кейін Тринити шіркеуінің зиратындағы Мурдың қабіріне шерумен баратын қызмет бастады. Бұл дәстүр бүгінге дейін сақталуда. Клемент Кларк Мур паркі, Челсидегі 10-шы авеню мен 22-ші көшеде орналасқан. 1968 жылдың 22 қарашасында паркте ойын алаңы ашылды, ал келесі жылы жергілікті заңмен оған Мурдың есімі берілді. 1995 жылы толықтай қайта жаңартылып, жаңа ағаштар отырғызылды. Жергілікті тұрғындар жыл сайын Адвенттің соңғы жексенбісінде "Рождествоға дейінгі түнді" оқу үшін жиналады. Квинс штатындағы Элмхерст ауданындағы PS13 мектебі Клемент С. Мурдың есімімен аталады.