Кіріспе

Небраска амишілері, сондай-ақ "Ескі мектептіктер" деп те аталады, амиштердің салыстырмалы түрде шағын тобы. Олар – амиштердің ең консервативті кіші тобы, бұл олардың технологияны пайдалануымен ғана емес, сонымен қатар киім киюдің ерекше стилімен де анықталады. Олар 1881 жылы Байлер амишілерінен консервативті бөлініс ретінде пайда болды, ал Байлер амишілері өз кезегінде 1849 жылы амиштердің басты ағымынан алғашқы консервативті топ ретінде бөлініп шықты.

Тарих

Амиштер 1791 жылдан бастап Пенсильвания штатының Миффлин округіне – Кишакокиллас аңғарына – Ланкастер округінен (Пенсильвания) көшіп келді. 1840 жылдары аймақта 290 мүшеден тұратын үш Амиш қауымы болды. 1849 жылы консервативті епископ Сэмюэл Б. Кинг арбаларға резеңке дөңгелектерді орнатуға қарсы ескертіп, сондай-ақ уағыздарын тым ұзақ созды деген айыпқа ұшырады, ол "сүңгітілді", яғни діни қызметтен шеттетілді. Үш округтің бірі, "төменгі" округ Кингті қолдап, қалған екі округтен бөлініп, Солтүстік Америкадағы Амиштердің негізгі ағымынан алғашқы консервативті бөлініс ретінде Байлер Амишін құрды. 1880 жылдары Кишакокиллас аңғарынан епископ Йост Х. Йодер Пенсильвания штатының Джуниата округінен тоғыз отбасын алып, Небраска штатының оңтүстік-орталық бөлігіндегі Госпер округіне қоныстандырып, дәстүрлі, ерекше шіркеу және отбасылық өмір салтын сақтау ниетімен Ескі Тәртіп Амиштердің жаңа қонысын құрды. Йодер 1881 жылы Пенсильваниядағы Кишакокиллас аңғарына оралып, Байлер Амишіндегі консервативті топты құруға көмектесті. Йодер ақырында жаңа топтың жетекшісі болды. Йодердің Небраскада біраз уақыт тұрғандығына байланысты, басқалар бұл топты "Небраска Амиш" деп атады. 1933 жылы "Зук фракциясы" деп аталатын топ, шатырдың жоғары шығыңқы бөліктерін пайдалану мәселесі бойынша "Небраска Амиш"тен бөлініп, жеке округ құрып, өздерінің ғибадаттарын өткізіп, өз епископтарын тағайындады. Зук тобы 1978 жылы тағы да бөлінді. Араларында айырмашылықтар болғанымен, олар сырттан келгендерге көрінбейді. 1970 жылдардың соңынан бері олар бірнеше рет бөлінді. Топтарға Руфус Зук тобы, Крис Йодер тобы және басқалары кіреді. 1980 жылдардың басында Миннесота, Теннесси және Огайо штаттарындағы Swartzentruber Amish шіркеуінің бірнеше округтері "Банн унд Мейдунг" (қарым-қатынасты үзу) мәселесі бойынша басқа Swartzentruber шіркеу округтерінен бөлінді. Бұл топ, "Jeck Jeckey Leit" деп белгілі, қазір "Небраска Амиш"пен байланыста.

Тәжірибе және сенім

Небраска амиштері барлық амиш топтарының ішінде ең консервативті киінеді. Олардың киімі басқа ескі тәртіпті топтардан едәуір өзгеше, себебі ол квакерлердің бұрын дамытқан қарапайым киіміне аз әсер етеді. Ерлердің сәндемелі белдік таспасын тақпайтыны мәлім, оның орнына шалбардың артқы жағына бау байланады. Ерлер ақ көйлек, қоңыр джинсы шалбар, күртка және иыққа дейін жететін шашпен жүреді. Ерлердің бас киімдерінің қалқасы өте кең. Әйелдер бас киім тақпайды, оның орнына қара матадан жасалған бас киімше және жалпақ сабаннан тоқылған бас киім киеді. Киш аңғары мен Юнион округіндегі әйелдер сабаннан тоқылған бас киім кимейді, бірақ ақ бас киімше киеді, ал суық ауа райында бас киімшенің үстінен қара бас жабын киеді. Бас жабындар көбінесе есімдермен немесе әріптермен безендіріледі. Безендірудің көп бөлігі жіп орнына мата бояуымен жасалады. Технологияны қолдану тұрғысынан, Небраска амиштері Swartzentruber амиштерімен шамалас шектеулерге ие, төмендегі кестеге қараңыз. Басқа ескі тәртіпті амиштер сияқты, Небраска амиштері де қозғалмалы жабдықтар мен ішкі санитарлық тораптарды қолданбайды. Басқа да айырмашылықтарға есіктер мен терезелерге тор қоймауы, ерлердің тек ақ көйлек киюі, үйлерде перделер болмауы, ерлердің шашы иыққа дейін болуы керек, шөп шабу машиналарына рұқсат етілмеуі және үйлердің шатыры сыртқа шығыңқы болмауы жатады. Жақында Киш аңғарындағы Небраска таулы айманында бірнеше шағын өзгерістер байқалды. Арбаларда және үйлерде керосин шамдарының орнына LED шамдар қолданылуда. Аккумуляторлар шағын күн панельдері арқылы зарядталады. Аңғардағы ақ керосиннің бөлшек сауда бағасы қазіргі уақытта галонға 7,999 долларды құрайды, сондықтан бұл өзгерістер экономикалық себептермен байланысты болуы мүмкін. Жақында амиш аукциондарында пайдаланылған тот баспайтын болаттан жасалған шамдардың шағылыстырғыштары сатылды, себебі керосин шамдары 20 вольтты LED тұрмыстық шамдарға алмастырылды. Небраска амиштерінің жастары салыстырмалы түрде аз болғандықтан, олар жастардың араласуына рұқсат береді. Сондықтан, Небрасканың әртүрлі амиш топтарының жас адамдары бір-бірімен кездесе алады; бірақ, олар үйленгісі келгенде, қай топқа қосылатынын шешуі керек. Небраска амиштері «бірге түсу» тәжірибесін қолданады.

Мүшелер мен қауымдар

1900 жылы "Ескі мектеп", яғни Небраска амиштарының 159 мүшесі бар 2 округі болды, 1956 жылы бастапқы Йодер тобының 70 мүшесі, ал Зук тобының 60 мүшесі болды. 2000 жылы Небраска амиштарының 14 шіркеу округі мен 775 мүшесі және барлығы 1744 адамды құрады, олардың көп бөлігі солтүстік-шығыс Миффлин округінде орналасқан. 2011 жылы 5 қоныста 19 шіркеу округі болды. Небраска амиштарының негізгі қонысы Пенсильвания штатының Миффлин округінде, ал кішкентай бөлімдері Орталық, Хантингдон және Юнион округтеріне тараған. Пенсильванияда тағы 3 Небраска амиш қонысы және 1992 жылы құрылған, Пенсильвания шекарасына жақын, Огайо штатының Андовер қаласының жанындағы бір қонысы бар.