Кіріспе

Неме Ярви (; 7 маусым 1937 жылы туған) – эстон-американдық дирижер.

Ерте өмір

Järvi Таллинде дүниеге келген. Ол бастапқыда сол жерде музыка оқыды, кейіннен Ленинградта Ленинград консерваториясында Евгений Мравинский және Николай Рабинович сияқтылардың басшылығымен білім алды. Карьерасының басында Эстон радиосы мен теледидарының симфониялық оркестрінде, Эстон ұлттық симфониялық оркестрінде және Таллиндегі Эстон ұлттық операсында қызмет етті. 1971 жылы Римдегі Accademia Nazionale di Santa Cecilia халықаралық дирижерлер конкурсында бірінші жүлдеге ие болды. 1980 жылы Järvi отбасымен бірге АҚШ-қа эмиграциялады. 1985 жылы ол АҚШ азаматы атанды.

Мансап

1982 жылы ол Гётеборг симфониялық оркестрінің бас дирижері болды және 22 жыл бойы осы қызметті атқарды, бұл оркестр тарихындағы ең ұзақ қызмет еткен бас дирижер рекорды. Гётеборгтегі қызмет кезеңінде оркестрдің жазбаларының ассортименті мен беделі едәуір артты. Ол сондай-ақ оркестрдің құрамын 80-ден 110 музыкантқа дейін ұлғайтуға мүмкіндік берген Volvo компаниясының корпоративтік демеушілігін қамтамасыз етуге көмектесті. 2004 жылға дейін Гётеборгтегі лауазымын сақтап, қазір оркестрде Бас дирижер (Chefdirigent) атағын иеленді. Сонымен қатар, 1984-1988 жылдары Корольдік Шотландия Ұлттық оркестрінің (RSNO) бас дирижері болды. Ол өзінің екі оркестрін «Берлин филармониясы» (RSNO) және «Вена филармониясы» (Гётеборг) деп атады. RSNO оркестрімен бірге Chandos лейблы үшін бірнеше маңызды жазбалар жасады, оның ішінде Прокофьев пен Дворжак циклдері, Штраустың поэмалары, Шостаковичтің әртүрлі шығармалары, соның ішінде 4, 7 және 10 симфониялары, сондай-ақ Лидия Мордковичтің қатысуымен екі скрипкалық концерттер жарық көрді. 2006 жылдың желтоқсанында RSNO оркестрінде тоғыз жылдық үзілістен кейін қонақ дирижер ретінде сәхнеге шыққаннан кейін, оркестр оны өзінің лауреат дирижері деп атады. АҚШ-та 1990 жылы Детройт симфониялық оркестрінің музыкалық директоры болды. 2005 жылға дейін қызмет етті және қазір оркестрдің музыкалық директоры болып табылады. 1996 жылдың қарашасында Ярви Филадельфия оркестрі мен Нью-Йорк филармониясының бірлескен концертіне жетекшілік етті, бұл концерт Нью-Джерси штатының Камден қаласында өткізіліп, Филадельфия оркестріне қаржы жинау мақсатында ұйымдастырылды, себебі оркестр ереуілдің ортасында болды. Ол өз қызметін тегін ұсынды және бұл концерт үшін ешқандай төлем алмады. Оның бұл әрекеті АҚШ оркестр музыканттарының ризашылығына ие болды, бірақ американдық оркестрлердің бірнеше менеджерлері оған осы концертті өткізуден бас тартуға кеңес бергендіктен, бұл жағдай дау тудырды. Järvi 2005 жылы Нью-Джерси симфониялық оркестрінің (NJSO) музыкалық директоры болды, бастапқы келісімшарт үш жылға жасалды. 2007 жылы NJSO оркестрінің «Алтын ғасыр» аспаптар коллекциясын сату туралы шешімінен кейін, Järvi-нің NJSO оркестрімен келісімшартын жаңарта ма, жоқ па деген сұрақтар туындады, өйткені ол бұл коллекцияны сатып алу оның музыкалық директор болу туралы шешімінде маңызды рөл атқарғанын мәлімдеді. 2008 жылдан кейін кету мүмкіндігі туралы сұрағанда, ол: «Мүмкін, бірақ мен әлі осы туралы ойланбадым», - деді. 2007 жылдың қазанында NJSO оркестрі Järvi-нің музыкалық директор ретіндегі келісімшарты 2008-2009 жылдар аралығында ұзартылғанын жариялады. 2008 жылдың ақпан айында оркестр 2008-2009 жылғы маусымның соңында Järvi-нің NJSO оркестрінің музыкалық директоры лауазымынан кетуін хабарлады. 2009 жылдың наурызында NJSO оркестрі Järvi-нің оркестрдің көркемдік кеңесшісі болып қызмет етуге келіскенін және оны музыкалық директор ретіндегі келісімшарты аяқталғаннан кейін оркестрдің лауреат дирижері деп атағанын мәлімдеді. 2005 жылдың қыркүйегінде Järvi Гааганың Резидент оркестрінің бас дирижері болды, бастапқы келісімшарт төрт жылға жасалды. 2008 жылдың ақпан айында Residentie оркестрі Järvi-нің келісімшарты 2011 жылға дейін ұзартылғанын жариялады. 2009 жылдың қарашасында Residentie оркестрі оның келісімшарты 2012-2013 жылдар аралығында ұзартылғанын хабарлады. 2009 жылдың тамызында Эстонияның Ұлттық симфониялық оркестрі Järvi-ді өзінің келесі музыкалық директоры етіп тағайындады, бастапқы келісімшарт үш жылға жасалды. 2010 жылдың қарашасында Järvi оркестр директорының жұмыстан босатылуына байланысты отставкаға кетті. 2010 жылдың қыркүйегінде Orchestre de la Suisse Romande оркестрі 2012 жылдан бастап Järvi-ді өзінің тоғызыншы көркемдік және музыкалық директоры етіп тағайындады, бастапқы келісімшарт үш жылға жасалды.

Жұмыстың мазмұны

Järvi дискографиясына BIS, Chandos және Deutsche Grammophon сияқты лейблдерге арналған 400-ден астам жазба кіреді. Ол романтикалық және 20-шы ғасыр классикалық музыкасын орындау өнерімен танымал. Ол өзінің қандасы эстондық Эдуард Тубин мен Арво Пärtтің (оның «Credo» туындысының премьерасын 1968 жылы өткізді) шығармаларын насихаттады. Гетеборг симфониялық оркестрімен Жан Сибелиус музыкасын орындауы да кеңінен танымал. Ол сондай-ақ, толық күйінде сирек жазылған бірнеше шығармаларды жазды – олардың ішінде Эдвард Григтің барлық оркестрлік музыкасы, соның ішінде «Пир Гинт» пьесасына жазылған толық қосымша музыка, сондай-ақ Чайковскийдің Александр Островскийдің «Снегурочка» («Қар қыз») пьесасы үшін жазылған толық қосымша музыкасы және Римский-Корсаковтың барлық үш симфониясы мен оркестрлік сюиталары бар. SACD форматында ол Чайковскийдің толық симфонияларын (Гетеборг симфониялық оркестрімен – BIS лейблімен) және балеттерін (Берген филармониялық оркестрімен – Chandos лейблімен) жазды. Ол сондай-ақ, өзінің бұрынғы оркестрі – Шотландия Корольдік симфониялық оркестрімен бірге Малер, Брукнер, Вагнер, Рафф және Аттербергтің музыкасын Chandos лейблінде SACD форматында жазды. Järvi жыл сайын өткізілетін шеберлік класын, Неме Järvi жазғы академиясын ұйымдастырды, ол 2008 жылға дейін Эстонияның Пярну қаласында Давид Ойстрах фестивалі барысында өтті. 2009 жылдан бастап шеберлік класы Оңтүстік Эстониядағы Лейго музыка күндері аясында өткізіледі. Бұған қоса, ол 2000 жылдың қыркүйегінде ашылған Эстония музыка академиясына қаржы жинауға көмектесті. Järvi өзінің кең ауқымды, жоғары сапалы дискографиясы үшін 2018 жылғы Gramophone Awards марапатында өмірлік жетістіктері үшін сыйлық алды.

Жеке өмір

Жарви мен оның әйелі Лилияның үш баласы бар: дирижерлер Пааво Жарви және Кристьян Жарви, сондай-ақ флейташы Маарика Жарви. АҚШ-қа эмиграция жасағаннан кейін Жарви отбасы алғашқыда Нью-Джерси штатының Шрусбери қаласына қоныстанды. Қазір ол әйелімен Нью-Йорк қаласында тұрады.