Кіріспе
Перл өзенінің батыс саласы Си өзені (/ʃ//iː/; ) немесе Си Кианг – Қытайдың оңтүстігіндегі Перл өзенінің батыс саласы. Ол Гуанси провинциясының Учжоу қаласындағы Гуй және Сюнь өзендерінің қосылуынан пайда болады. Бастауын Юньнань провинциясының Куцзин қаласындағы Максионг тауының шығыс етегінен алады. Содан кейін Гуандун арқылы шығысқа қарай ағып, Чжаоциндегі Линъян шатқалының шығысында Перл өзенінің дельтасына құяды. Си өзенінің негізгі арнасы дельта арқылы оңтүстік-шығысқа қарай ағып, Макаоның батысында Модао Мэньде Оңтүстік Қытай теңізіне жетіп, құяды. Си өзенінің бойындағы ірі қалаларға Учжоу, Чжаоцин және Цзянмэнь жатады. Перл өзенінің тағы екі маңызды саласы – Донг өзені (әдеби мағынасында, Шығыс өзені) және Бей өзені (Солтүстік өзені). Басқа да маңызды қызметтері бар, атап айтқанда Оңтүстік Қытайда көміртегінің сақталуы мен тасымалдануында өте маңызды рөл атқарады. Си өзені құрғақшылық, жаттық түрлер мен ластану сияқты экологиялық мәселелерге тап болып отыр.
The Xi River (/ʃ//iː/; ) or Si Kiang is the western tributary of the Pearl River in southern China. It is formed by the confluence of the Gui and Xun Rivers in Wuzhou, Guangxi. It originates from the eastern foot of the Maxiong Mountain in Qujing City, Yunnan Province. Then it flows east through Guangdong, and enters the Pearl River Delta just east of the Lingyang Gorge in Zhaoqing. The main branch of the Xi River flows southeast through the delta entering the South China Sea at Modao Men, just west of Macau. The major cities along the Xi include Wuzhou, Zhaoqing, and Jiangmen. The other two main tributaries of Pearl River are the Dong River (literally, the East River) and Bei River (the Northern River). As for other functions, it plays a vital role in carbon storage and transport in Southern China. The Xi River is facing some ecological challenges such as drought, invasive species, and pollution.
Си өзені жүйесі
Си өзенінің алабы шығыс Юньнань провинциясынан оңтүстік Гуандун провинциясына дейін ылғалды субтропиктік немесе тропиктік муссондық климатпен жатады. Си өзені Оңтүстік Қытайда атмосфералық көмірқышқыл газының маңызды көзі болып табылады, көміртегінің көп бөлігі өзеннің бастаулары – Нанпан және Бейпан өзендерінен түседі. Бейпан өзенінде көміртегі органикалық көміртектің тотығуынан және өзен бойындағы көмір өнеркәсібінен келіп түседі. Нанпан өзенінде көміртегі көбінесе топырақтан және органикалық қалдықтардан түседі. Бисфенол А – балықтар мен адамдардың эндокриндік жүйесіне зиян келтіре алатын химиялық зат. Бұдан өзге, қорғау шараларына мыналар кіреді: балық аулауға тыйым салу, ылғалды жерлерді қорғау, жасыл қайта өңдеуді дамыту және төмен көміртегілі экономиканы қолдау, экологиялық және қоршаған ортаны қорғау ынтымақтастығының жаңа механизмдерін енгізу, сондай-ақ Си өзенінің бассейніндегі табиғи қорықтардың құрылысын және басқаруын жетілдіру.