Лю Юнфу: Қытай сардары және «Қара Ту» армиясының қолбасшысы

Кіріспе

Қытайдың әскери сардары; Қара Ту армиясының қолбасшысы (1837–1917)

Лю Ёнфу (10 қазан 1837 – 9 қаңтар 1917) – қытай әскери сардары және танымал Қара Ту армиясының қолбасшысы. Лю 1870-ші жылдары мен 1880-ші жылдардың басында Солтүстік Вьетнамда (Тонкин) француз империясына қарсы күрескен қытай патриоты ретінде даңқ алды. Қытай-француз соғысы (1884 жылдың тамызы – 1885 жылдың сәуірі) кезінде ол қытай мемлекет қайраткері және генералы Тан Цзиньсонгпен жақын достық қарым-қатынас орнатты, ал 1895 жылы Тайваньға жапон басқындығына қарсы тұруды ұйымдастыруға көмектесті. Ол Танның орнын басып, қысқа ғұмырлы Формоза Республикасының екінші және соңғы президенті болды (5 маусым – 21 қазан 1895).

Алғашқы жылдар

Лю Ёнфу 1837 жылғы 10 қазанда Қытайдың оңтүстігінде, Вьетнам шекарасына жақын орналасқан Цинчжоу (Чиньчжоу, 欽州) қаласында дүниеге келді. Қазіргі Гуанси провинциясындағы Цинчжоу сол кезде Гуандун провинциясының оңтүстік-батысында орналасқан еді. Лю отбасының ата-тегі Гуанси провинциясындағы Попай ауылынан шыққан. Ол сегіз жасында ата-анасымен бірге Гуансидегі Шансижоуға (Шанси-чу, 上思州, қазіргі Шанси, Гуанси) көшіп келді. Лю отбасы кедейлікте өмір сүрді, басқалардың жұмысын істеп, күнкөрісін табуға тырысты. 1857 жылы Лю У Юаньцин (У Юань чинг, 吳元清) басқаратын жергілікті жасаққа қосылды, ол Тайпин сарбаздарынан жарлық алғанын мәлімдеді. 1864 жылы Нанкиннің (Тайпин Аспан Корольдігінің астанасы) құлауы және Тайпин Аспан Корольдігінің жойылуы Людің болашағын күрт өзгертіп жіберді. Императорлық әскерлер Қытайдың оңтүстік-батысын қайтадан бақылауға ала бастады, және Гуанси провинциясын бағындыру сәті жетті. Олардың кек алуынан қашу үшін Лю императорлық генералдарды ойландыра алатындай жеткілікті күшті болуы керек еді. Оның алғашқы қадамы – Тонкиннің солтүстік тауларына шегініп, уақыт табу болды. 1868 жылы ол У Юаньциннің бүлікшілерін тастап, 200 сарбазымен бірге Вьетнамға өтті, олардың адалдығына сенді. Жастық шағында ол бір күні әйгілі "Қара жолбарыс генералы" болу арманында болған. Сондықтан ол өзінің шағын авантюристтер тобын "Қара Ту Армиясы" деп атады, Хэици Цзюнь (黑旗軍). Қара Тулар Тонкиннің солтүстігінен баяу жылдамдықпен өтіп, жолдарында адамдарды қатарына қосып, ақырында Сон Тэйдің сыртында, Қызыл өзеннің солтүстік жағалауында лагерь құрды. Батыс Тонкиннің таулы аймақтарында Вьетнам үкіметінің билігін мойындамайтын аз санындағы тайпалар тұрды, ал бұл таулықтар Вьетнам жеріне Қара Ту Армиясының келуіне наразылық білдірді. Людің өздерінің аймақтағы үстемдігіне қауіп төндіре алатынынан қорқып, олар басқыншыларға шабуыл жасау ниеттерін жариялады. Алайда Лю бірінші болып шабуыл жасап, күтпеген жерден таулықтардың әлдеқайда күшті әскерін жеңді. Осы қысқа соғыс Люге Вьетнам билігімен ертерек келісімге келуге мүмкіндік берді, олар Қара Ту Армиясының іс-қимылын үлкен қызығушылықпен бақылады. Вьетнам үкіметі Люді өз аумағынан шығару қиын болады және ол қарсылық көрсететін таулықтарға қарсы пайдалы одақтас болуы мүмкін екенін түсінгендіктен, 1869 жылы Люді өз қызметіне қабылдады және оған Вьетнам армиясында әскери шен берді. Егер ол Вьетнам әскери губернаторы ретіндегі техникалық мәртебесіне сәйкес әрекет ете берсе, Вьетнам билігі "Қара Ту" көшбасшысын мазаламауға уәде берді.

Liu Yongfu was born on 10 October 1837, in the town of Qinzhou (Ch'in chou, 欽州) in southern China, close to the Vietnamese border. Qinzhou, now in Guangxi province, was at that time in the extreme southwest of Guangdong province. The ancestral home of Liu's family was the village of Popai in Guangxi province, and when he was eight his parents moved to Shangsizhou (Shang ssu chou, 上思州, modern Shangsi, Guangxi) in Guangxi. Liu's family was poor, living by manual work for others, and was only just able to scrape a living. In 1857, Liu joined a local militia force commanded by Wu Yuanqing (Wu Yuan ch'ing, 吳元清), who claimed to hold a commission from the Taipings. The fall of Nanking (capital of Taiping Heavenly kingdom) and the collapse of the Taiping Heavenly Kingdom in 1864 altered Liu's prospects dramatically for the worse. Imperial forces gradually began to reassert their control over southwest China, and it was only a matter of time before they secured Guangxi province. To escape their vengeance, Liu needed to make himself sufficiently powerful to give the Imperial generals pause. His first step was to buy some time by retreating into the mountains of northern Tonkin. In 1868 he abandoned Wu Yuanqing's rebels and crossed into Vietnam with a force of 200 soldiers whose loyalty he could trust. He had dreamed as a youth that he would one day become a famous 'General of the Black Tiger', and christened his tiny band of adventurers the Black Flag Army, Hēiqí Jūn (hei ch'i chun, 黑旗軍). The Black Flags marched slowly through northern Tonkin, recruiting men to their standard as they went, and eventually set up camp just outside Sơn Tây, on the northern bank of the Red River. The mountain regions of western Tonkin were inhabited by minority tribesmen who did not acknowledge the writ of the Vietnamese government, and these montagnards resented the arrival of the Black Flag Army on Vietnamese soil. Fearing that Liu might eventually pose a threat to their own ascendancy in the area, they declared their intention of attacking the intruders. Liu struck first, however, and defeated a far stronger army of montagnards in a surprise attack. The short conflict enabled Liu to come to an early arrangement with the Vietnamese authorities, who had observed the performance of the Black Flag Army with great interest. The Vietnamese government, reasoning that it would be difficult to dislodge Liu from its territory and that he might also be a useful ally against the refractory montagnards, co opted Liu into its service in 1869 and gave him military rank in the Vietnamese army. Provided that he continued to act in accordance with his technical status as a Vietnamese military governor, the Vietnamese authorities promised not to trouble the Black Flag leader.

Қара тулар сары туларға қарсы

Өзінің базасын нығайтып алғаннан кейін, Лю өзінің амбицияларын кеңейте бастады. Ақырында, оның ниеті – Қызыл өзеннің жоғарғы ағысын бақылайтын өз алдына шағын империя құру еді. Оның алғашқы мақсаты – жақында Хэ Цзюньчан (Хо Чунчан, 何均昌) басқаратын кантондық қарақшылар тобы басып алған Ляо Цай шекаралық қаласы болды. Оның тобы Хуан Чунъин (Хуан Чунъин, 黃崇英) құрған және шамамен үш есе үлкен Сары Ту Армиясымен одақтас болды, ол армия Қара Ту Армиясының үлгісімен құрылған еді. Людің Ляо Цайға жасаған шабуылы оны Сары Тулармен қақтығысқа түсірді. Екі армияның әскерлері сақтықпен қалаға кірді, ал олардың басшылары шындықтан аулақ болған келіссөздер жүргізді. Соңында Сары Тулар Қара Туларға күтпеген шабуыл жасады, алдымен Қара Тудың басшысын өлтіруге сәтсіз тырысып, минаны жарып жіберді. Бірақ, олардың саны көп болғанына қарамастан, жеңіліп, Ляо Цайдан қуылды. Қала 1885 жылға дейін Қара Тудың қолында болды және Людің басты бекінісіне айналды. 1869 жылы вьетнамдықтармен келісімге келгеннен кейін, Лю Қытай билігінің алдында да жақсы қабылдауға ие болды, өйткені ол Қара Ту Армиясын Сары Туларға қарсы қытайлық жазалау науқанына жұмылдырды, бұл оған бұл қарсылас қарақшылар армиясын әлсіретуге мүмкіндік берді. Қытай экспедициясын тәжірибелі генерал Фэн Цзыкай басқарды, ол кейіннен Қытай-Француз соғысында (1884 жылдың тамызынан 1885 жылдың сәуіріне дейін) атаққа ие болды, Женнан асуы шайқасында француз колоннасын жеңіп (1885 жылдың 24 наурызы). "Он үш өткелді бағындыру" деп аталатын бір әскери оқиғада Людің Қара Тулары таулар арқылы өтіп, Хуан Чунъиннің Юньнань шекарасына жақын Чистый өзеніндегі Хаянг қаласындағы штабына шабуыл жасады, бұл Сары Тудың басшысын таулық одақтастарымен паналауға мәжбүр етті. Қытай және Қара Тулар Сары Туларды толығымен жоя алмаса да, оларға ауыр сабақ берді, ал Фэн Люге Қытай армиясындағы құрметті шен беру арқылы көмегі үшін сыйақы берді. Келесі бірнеше жылда Лю Ёнфу Сон Тэй мен Ляо Цай арасындағы Қызыл өзендегі саудаға пайдалы қорғау жүйесін құрды. Саудагерлерге тауарларының құнының 10% мөлшерінде салық салынатын еді. Бұл қорқытудан түскен пайда соншалықты көп болды, 1870 жылдары Людің армиясының қатары көбейді, бүкіл әлемнен авантюристтерді тартты. Көптеген сарбаздар қытайлық болғанымен, көптеген кіші офицерлер американдықтар немесе еуропалық сарбаздар болды, олардың кейбіреулері Тайпин көтерілісінде қатысқан, және Лю олардың тәжірибесін Қара Ту Армиясын күшті жауынгерлік күшке айналдыру үшін пайдаланды. Лю Гуандун мен Гуансиден Тонкин аймағында 7000 қара ту сарбазын басқарды.

Having secured his base, Liu began to extend his ambitions. Ultimately, his intention was to carve out a small empire of his own controlling the upper course of the Red River. His first target was the border town of Lào Cai, which had recently been occupied by a force of Cantonese bandits under the command of He Junchang (Ho Chun ch'ang, 何均昌). His band was allied with the Yellow Flag Army, a force established by Huang Chongying (Huang Ch'ung ying, 黃崇英) on the model of the Black Flag Army and about three times its size. Liu's attempt on Lào Cai brought him into conflict with the Yellow Flags. Troops of both armies moved warily into the town while their leaders negotiated insincerely. Finally the Yellow Flags launched a surprise attack on the Black Flags, first setting off a mine in an unsuccessful attempt to kill the Black Flag leader. However, despite their superior numbers, they were defeated and driven from Lào Cai. The town remained in the hands of the Black Flags until 1885, and became Liu's main stronghold. In 1869, having conciliated the Vietnamese, Liu also won favour with the Chinese authorities by committing the Black Flag Army to a Chinese punitive campaign against the Yellow Flags, which gave him the opportunity to cripple this rival bandit army. The Chinese expedition was commanded by the veteran general Feng Zicai, who would later win fame during the Sino French War (August 1884 – April 1885) by defeating a French column at the Battle of Zhennan Pass (24 March 1885). In one particular military exploit, known as 'the storming of the thirteen passes', Liu's Black Flags fought their way through the mountains and attacked Huang Chongying's headquarters at Hayang, a town on the Clear River near the border with Yunnan, forcing the Yellow Flag leader to take refuge with his montagnard allies. Although the Chinese and Black Flags failed to annihilate the Yellow Flags, they taught them a severe lesson, and Feng rewarded Liu for his help by offering him an honorary commission in the Chinese army. In the next few years, Liu Yongfu established a profitable protection racket on commerce on the Red River between Sơn Tây and Lào Cai. Traders were taxed at the rate of 10% of the value of their goods. The profits that accrued from this extortion were so great that Liu's army swelled in numbers during the 1870s, attracting to its ranks adventurers from all over the world. Although most of the soldiers were Chinese, many of the junior officers were Americans or European soldiers of fortune, some of whom had seen action in the Taiping Rebellion, and Liu used their expertise to transform the Black Flag Army into a formidable fighting force. Liu commanded 7,000 black flag soldiers from Guangdong and Guangxi around Tonkin.

Лю Ёнфу және Фрэнсис Гарнье

1873 жылы Вьетнам үкіметі Лиудің Қара Ту армиясының көмегін сұрап, француз әскери лейтенант Фрэнсис Гарнье бастаған Тонкинге басып кірудің алғашқы әрекетін тоқтатуға тырысты. 1873 жылдың 21 желтоқсанында Лю Ёнфу және 600-ге жуық Қара Тулар, зор қара байрақ астында Ханойдың батыс қақпасына жақындады. Олардың ізінен үлкен вьетнам әскері еріп келді. Гарнье қақпа үстінде орнатылған артиллериялық құралмен Қара Туларды бомбалауды бастады, ал олар кері шегінуді бастағанда, оларды қуу үшін қаладан 18 француз теңіз жаяу әскерінің тобын жетектеп шықты. Шабуыл сәтсіз аяқталды, Гарнье үш сарбазымен бірге Қара Тулар тобына штыкпен шабуыл жасағанда, бірнеше Қара Ту сарбазы су арнасында тұмсығып, оны өлтірді. Жас enseigne de vaisseau Адриен Пол Бальни д’Аврикурт Гарньені қолдау үшін цитадельден шағын отрядты жетектеп шықты, бірақ ол да өзінің әскерлерімен бірге қаза тапты. Бұл шабуылдарда үш француз сарбазы да қаза болды, ал қалғандары офицерлері құлағаннан кейін цитадельге қайтып қашты. Гарньенің қазасы Тонкиндегі француздың алғашқы әрекетіне нүкте қойды.

Сон Тэй, Бак Нин және Хун Хоа

Лю француздарға қарсы сәттілікпен бұрынғыдан өзгеше науқан бастады. Лю 1883 жылдың күзінде француздарға қарсы тағы екі шайқас өткізді – Фу Хоай шайқасы (1883 жылдың 15 тамызы) және Палан шайқасы (1883 жылдың 1 қыркүйегі). Қара Ту армиясы екі шайқаста да ауыр қатысуға түсті, бірақ жауынгерлік қабілетін толығымен жойған жоқ. Дегенмен, 1883 жылдың желтоқсанында Лю Ёнфу Сон Тэй жорығында адмирал Амеде Курбеден ауыр жеңіліс көрді. 14 желтоқсанда Фу Сада және 16 желтоқсанда Сон Тэйде ерлікпен шайқасқа қарамастан, Қара Тулар француздардың Сон Тэйді басып алуына тосқауыл қоя алмады. Сон Тэйде қытай және вьетнамдық жасақтар да болғанмен, Қара Ту армиясы шайқастың негізгі күшін өз мойнына алып, көптеген шығынға ұшырады. Лю, Сон Тэйде Қара Ту армиясын қолдауға қытай және вьетнамдық одақтастарының жеткіліксіз көмек көрсеткеніне ашуланып, Бэкнинь жорығында (1884 жылдың наурызы) қанағаттанбады. Француздар Бэкниньді басып алғаннан кейін Лю Қара Ту армиясымен Хунг Хоаға шегінді. 1884 жылдың сәуір айында француздар Тонкин экспедициялық корпусының екі бригадасымен Хунг Хоаға шабуыл жасады. Қара Тулар қала төңірегінде күшті бекіністер салды, бірақ француз бас қолбасшысы генерал Шарль Теодор Милло оны бірде-бір француз сарбазының зардап шекпестен алды. Генерал Франсуа де Негьердің 2-бригадасы Қара Тулардың алғы шебін ұстап тұрғанда және Хунг Хоаға Тхунг-Ха биіктіктерінен қатал артиллериялық оқ жаудырғанда, генерал Луи Бриер де Л’Ильдің 1-бригадасы Людің шегіну жолын кесу үшін батысқа қарай флангамен оралып өтті. 11 сәуірдің кешінде Бриер де Л’Ильдің түркі әскерлері мен теңіз жаяу әскерлері Сюань-Дондағы фланганың артынан шыққанын көрген Қара Тулар Хунг Хоаны қоршауға түспес үшін эвакуациялады. Олар қаладан кету алдында қалған ғимараттарды өртеп жіберді, ал ертесіне таңертең француздар қаланы толығымен тастап кеткенін көрді. Лю енді Қызыл өзен бойымен Танх Куанға, Ляо Кай шекаралық қаласынан бірнеше күндік сапарға шегінді. Егер француздар оны қуаласа, Қытайға қашуға дайын еді. 1884 жылдың жазында Курбе мен Миллоның Қара Ту армиясын жеңіске жеткізуіне көңілі толмаған бірнеше жүз Қара Ту сарбазы француздарға берілді. Миллоның соңғы жетістіктерінің бірі – Льо өзені бойымен жорықтап, маусымның бірінші аптасында Қара Ту армиясын Тюен Куангтан ығыстыру болды, мұнда да бірде-бір француз сарбазы зардап шекпеді. Егер француздар Тюен Куангты басып алғаннан кейін Лю Ёнфуды қуып жететін болса, Қара Тулар сол сәтте Тонкинді тастап кетуі мүмкін еді. Бірақ француздардың назары Бэк Лэ шабуылынан (1884 жылдың 23 маусымы) туған Қытаймен болған жағдайға ауысты, ал 1884 жылдың маңызды жазында Қара Тулар жараларын жазып алуға мүмкіндік алды.

Liu began an unconventional campaign against the French, with success. Liu fought two further actions against the French in the autumn of 1883, the Battle of Phủ Hoài (15 August 1883) and the Battle of Palan (1 September 1883). The Black Flag Army was mauled in both these battles, but was not seriously damaged as a fighting force. In December 1883, however, Liu Yongfu suffered a major defeat at the hands of Admiral Amédée Courbet in the Sơn Tây Campaign. Despite fighting with fanatical courage in the engagements at Phù Sa on 14 December and Sơn Tây on 16 December, the Black Flags were unable to prevent the French from storming Sơn Tây. Although there were also Chinese and Vietnamese contingents at Sơn Tây, the Black Flag Army bore the brunt of the fighting, and took very heavy casualties. Angered that his Chinese and Vietnamese allies had done little to support the Black Flag Army at Sơn Tây, Liu stood on the sidelines during the Bắc Ninh Campaign (March 1884). After the French capture of Bắc Ninh, Liu retreated with the Black Flag Army to Hưng Hóa. In April 1884 the French advanced on Hưng Hóa with both brigades of the Tonkin Expeditionary Corps. The Black Flags had thrown up an impressive series of fortifications around the town, but General Charles Théodore Millot, the French commander in chief, took it without a single French casualty. While General François de Négrier's 2nd Brigade pinned the Black Flags frontally and subjected Hưng Hóa to a ferocious artillery bombardment from the Trung Xa heights, General Louis Brière de l'Isle's 1st Brigade made a flank march to the west to cut Liu's line of retreat. On the evening of 11 April, seeing Brière de l'Isle's Turcos and marine infantry emerging behind their flank at Xuân Đông, the Black Flags evacuated Hưng Hóa before they were trapped inside it. They set alight the remaining buildings before they left, and on the following morning the French found the town completely abandoned. Liu now fell back up the Red River to Thanh Quan, only a few days march from the frontier town of Lào Cai. He was now in a position to retreat into China if the French pursued him. Several hundred Black Flag soldiers, demoralised by the ease with which Courbet and Millot had defeated the Black Flag Army, surrendered to the French in the summer of 1884. One of Millot's final achievements was to advance up the Lô River and throw the Black Flag Army out of Tuyên Quang in the first week of June, again without a single French casualty. If the French had seriously pursued Liu Yongfu after the capture of Tuyên Quang, the Black Flags would probably have been driven from Tonkin there and then. But French attention was diverted by the sudden crisis with China provoked by the Bắc Lệ ambush (23 June 1884), and during the eventful summer of 1884 the Black Flags were left to lick their wounds.

Туйен Куанг және Хоа Мюк

1884 жылы тамыз айында Қытай-Франция соғысының басталуы Людің өмірін түбірінен өзгертті. Императрица-Жетім Циси Фучжоу шайқасында (1884 жылғы 23 тамыз) Қытайдың Фуцзянь флотының талқан етілуі туралы хабарды естіп, генералдарына француздарды Ханойдан ығыстыру үшін Тонкинге шабуыл жасауға бұйрық берді. Юньнань армиясының қолбасшысы Тан Цзиньсон Людің Франциямен соғыстағы қызметінің құндылығын жақсы білген. Людің Қытайдың одақтасы ретінде бұрынғы қызметіне қатысты ащы естеліктері болғанымен, ол Танды (Сон Тэйді қорғауға әскер жіберген жалғыз қытай қолбасшысы) құрметтеді және алдағы науқанға Қара Ту армиясымен бірге қатысуға келісті. Юньнань армиясында дивизия генералы болып тағайындалған Лю 1884 жылдың күзінде қытай әскерлеріне Хунг Хоа және Фу Доан мен Туйен Куандағы француз бекіністеріне қысым көрсетуге көмектесті. 1885 жылдың қысы мен көктемінде ол Туйен Куанды қоршау кезінде Қара Ту армиясының 3000 сарбазына басшылық етті. Хоа Мук шайқасында (1885 жылғы 2 наурыз) Қара Ту армиясы Туйен Куанға көмекке келген француз колоннасына ауыр үдеу келтірді. Қытай-Француз соғысын аяқтаған Франция мен Қытай арасындағы бейбіт келісімнің шарттарының бірі Лю Ёнфу мен Қара Ту армиясының Тонкиннен кетуі болды. Соғыс аяқталған кезде Людің бағыныста 2000-ға жуық әскер болды және ол Тан Цзиньсон мен Юньнань армиясының басқа қолбасшыларының Қара Ту армиясын таратуға жасаған қысымына қарсы тұруға шамасы келмеді. Лю өзінің ең адал жауынгерлерімен бірге Қытайға өтті, бірақ Қара Ту армиясының көп бөлігі 1885 жылдың жазында Тонкин аумағында таратылды. Айлар бойы жалақы алмаған және мылтықтарын сақтап қалған көптеген әскерлер бірден қарақшылыққа көшті. Француздар оларды толықтай таратқанға дейін бірнеше ай кетті, ал Хунг Хоа мен Ляо Кай шекаралық қаласы арасындағы жол 1886 жылдың ақпан айында ғана қауіпсіздікке тоналды. Осы уақытта Цин үкіметі Лю Ёнфуды Қытай-Француз соғысындағы қызметі үшін Гуандун провинциясындағы кішігірім әскери лауазымға тағайындады. Людің Қара Ту әскерлері Қытай-Француз соғысы аяқталғаннан кейін де Тонкинде француздарды мазалауды және олармен күресуді жалғастырды.

Liu's fortunes were transformed by the outbreak of the Sino French War in August 1884. The Empress Dowager Cixi responded to the news of the destruction of China's Fujian Fleet at the Battle of Fuzhou (23 August 1884) by ordering her generals to invade Tonkin to throw the French out of Hanoi. Tang Jingsong, the commander of the Yunnan Army, knew that Liu's services would be invaluable in the war with France. Although Liu had bitter memories of his previous service as an ally of China, he respected Tang (the only Chinese commander to have contributed troops to the defence of Sơn Tây), and agreed to take part with the Black Flag Army in the forthcoming campaign. Appointed a divisional general in the Yunnan Army, Liu helped the Chinese forces put pressure on Hưng Hóa and the isolated French posts of Phủ Doãn and Tuyên Quang during the autumn of 1884. In the winter and spring of 1885 he commanded 3,000 soldiers of the Black Flag Army during the Siege of Tuyên Quang. At the Battle of Hòa Mộc (2 March 1885), the Black Flag Army inflicted heavy casualties on a French column marching to the relief of Tuyên Quang. One of the conditions of the peace treaty between France and China that ended the Sino French War was that Liu Yongfu and the Black Flag Army should leave Tonkin. By the end of the war, Liu had only around 2,000 troops under his command and was in no position to resist pressure from Tang Jingsong and the other commanders of the Yunnan Army to remove the Black Flag Army. Liu crossed into China with some of his most loyal followers, but the bulk of the Black Flag Army was disbanded on Tonkinese soil in the summer of 1885. Unpaid for months and still in possession of their rifles, most of the unwanted Black Flag soldiers immediately took to banditry. It took months for the French to reduce them, and the route between Hưng Hóa and the border town of Lào Cai was only secured in February 1886. Meanwhile, the Qing government rewarded Liu Yongfu for his services in the Sino French War with a minor military appointment in Guangdong province. Liu's Black Flag forces continued to harass and fight the French in Tonkin after the end of the Sino French War.

Формоза Демократиялық Республикасының қорғанысы

1895 жылы Шимоносеки келісім-шарты бойынша Тайвань Қытайдан Жапонияға өткен. Тайваньдықтар жапондық оккупацияға қарсы тұруға тырысты, және 1895 жылдың 25 мамырында қытайлық губернатор Тан Цзиньсон Формоза Демократиялық Республикасын жариялады. Тан жаңа республиканың президенті болды, ал Лю Ёнфу бригадир-генерал атанды және Тайваньның оңтүстігіндегі қарсылық күштеріне басшылық етті. Тәуелсіздік жарияланғаннан кейін он күн өткен соң Тан Цзиньсон материктік Қытайға қашып кетті, ал Лю оны үкімет басшысы ретінде алмастырды (бірақ ол, көбінесе айтылғандай, президенттік лауазымын мұрагерлік етпеді). 1895 жылдың мамыр айының соңында жапондық әскерлер Тайваньдың солтүстік жағалауындағы Килунгке жақын жерге қонды және аралды жаулап алды. Маусым мен тамыз аралығында жапондар Тайваньның солтүстігі мен орталығындағы Формоза күштерін жеңді, ал 1895 жылдың қазан айында үш жапон колоннасы Тайнаньға қарай жорыққа шығып, Людің әскерлерін талқандады. 1895 жылдың 20 қазанында Лю британдық SS Thales сауда кемесімен материкке қашып кетті, ал жапондық крейсер Яэяма оны тығыз қуып жетеді. Яэяма Талесті Амойдан тыс халықаралық суларда тоқтатып, бірақ оның экипажы Люді, жұмысшыға ұқсаған киімдегі адамды ұстай алмады. Бұл оқиға Ұлыбритания тарапынан дипломатиялық наразылық туғызды және Жапон үкіметінің ресми кешірім сұрауына әкелді. 21 қазанда Тайнань жапондарға берілді. Формоза қарсылығының күйреуі Тайваньдағы жапон үкіметінің бес онжылдығын басталды.

Соңғы жылдар

Лю Юнфу Цинь әулетінен кейін де өмір сүрді және ХХ ғасырдың екінші онжылдығына дейін аман қалды, оның абыройы жылдар өте келе арта түсті: ол әулеттің соңғы жылдарына дейін Гуандун провинциялық әкімшілігінде қызмет етті, және оның қарақшыларды жоюда және рулық антагонизмдерді таратуда ерекше көзге түскені айтылады – Оңтүстік Қытай ауылдарының екі қорқынышы. 1912 жылы Республика құрылғанда ол зейнетке шықты, басқалар газеттерден оқып келген қоғамдық жаңалықтарды қызығушылықпен тыңдады, өйткені ол өзі оқуға үйренбеген еді. Бірақ көбінесе оның ойы өткен шақтарда болды. Ол Гарнье сағатын алып, қақпағындағы жас әйелінің суретін көрсететін. Ривьерге шақырғандығын және Қағаз көпірінде болған шайқасты айтатын. Бірақ ол ұзақ уақыттан кейін түсініксіз шетелдіктерден шаршап, орнына өміріндегі ең маңызды нәрсеге көшті. Сонда әңгіме Қара және Сары Тулар туралы, сондай-ақ ылғалды маляриялық ормандарда және үлкен өзеннің тыныш суларында ұзақ жылдар бойы болған араздықтар мен жеккөрушіліктер туралы болар еді. Оның жарияланған естеліктері, өйткені оның әңгімелері құрметпен жазылып алынды, негізгі тақырыбы – эмигрант қытайлар арасындағы осы аяқталмайтын өшпенділік туралы. Бірақ ол 1917 жылдың қаңтар айында қайтыс болғанда, елшілері оны қорқынышты шетелдік жаудың жазасы, өзінің үкіметінің әлсіздігінен қанағатсыздыққа ұшыраған батыр ретінде жоқтады, және олар оны осылай еске алады.

Мұра

Тайваньның Тайнань қаласының Батыс орталық ауданындағы Yongfu Road және Yongfu Elementary School Лю Юнфудың құрметіне аталған.