Томас Эдвард Клиффе Лесли: Ирланд экономисі және құқықтанушысы

Кіріспе

Ирландиялық заңгер және экономист (1825–1882)

Томас Эдвард Клифф Лесли (21 маусым 1825 – 27 қаңтар 1882) – ирландиялық заңгер және экономист. Ол Белфаст қаласындағы Королева колледжінде заңтану және саяси экономика профессоры болды, жалақы қоры доктринасын сынға алғаны және заманауи аграрлық саясат мәселелерін қарағаны үшін белгілі. Рикардолық ортодоксияны сынап, ол тұтынушылардың мінез-құлқы мен сұранысын екінші орынға ықпал еткенін айтты. Ол тұтынушылардың басымдығы идеясын дамытты, бірақ сұранысты талдау тарихи және салыстырмалы институционалдық зерттеулерге негізделуі тиіс деп талап етті.

Ерте өмір

Т. Е. Клифф Лесли Вексфорд графтығында дүниеге келді, ол Рев. Эдвард Леслидің, Дромор пребендари және Даун графтығындағы Аннахилт ректорының екінші ұлы. Оның отбасы шотланд тегінен шыққан, бірақ Карл I патшалық тұсында Ирландиямен байланысы болған. Оның аталарының арасында Джон Лесли (1571–1671), Рафое епискобы, кейін Клогер епискобы және епископтың ұлы Чарльз Лесли болды. Клифф Лесли бастауыш білімін Англияда тұратын, бірақ Ирландияда шіркеу қызметі мен жер иелігіне ие болған әкесінен алды. Әкесі оған латын, грек және еврей тілдерін өте ерте жастан үйретті. Содан кейін ол қысқа мерзімге Клэфэмдегі дін қызметкерінің қамқорлығында болып, одан кейін Ман аралындағы Король Уильям колледжіне жіберілді. 1842 жылы Дублин университетінің Тринити колледжіне қабылданды. Ол ондағы үздік студенттердің бірі болды, 1845 жылы классикалық стипендияны және 1846 жылы дипломдық емтиханда психикалық және моральдық философиядан аға модераторлық (алтын медаль) сияқты басқа да марапаттарға ие болды. Ол Линкольн мейрамханасында заңгерлік білім алды, екі жыл бойы Лондонның конвейерлер кеңсесінде шәкірт болды және Англия адвокатурасына қабылданды. Бірақ оның назары көп ұзамай заңгерлік практикадан ауысты, себебі ол оған ешқашан құштар болған жоқ.

Академиялық мансап

1853 жылы Клифф Лесли Белфасттағы Король колледжінде юриспруденция және саяси экономика профессоры болып тағайындалды. Бұл кафедраның міндеттері әр жылдың белгілі бір семестрлерінде Ирландияға қысқа сапарларды ғана талап еткендіктен, ол Лондонда тұрып, оқуын жалғастырды және негізгі шолулар мен басқа да мерзімді басылымдарда экономикалық және әлеуметтік мәселелер бойынша жиі жаза бастады. 1860 жылы ол өзінің бірнеше эсселерін жинап, бірнеше жаңаларын қосып, «Жер жүйелері және Ирландия, Англия және Еуропа елдерінің өнеркәсіптік экономикасы» деп аталатын кітапқа шығарды. Дж.С. Милл бұл еңбектің мазмұнын Fortnightly Review журналында толықтай баяндады, онда Леслині қолданбалы саяси экономика саласындағы ең көрнекті жазушылардың бірі деп жариялады. Милл оның алғашқы мақаласын оқығаннан кейін онымен танысуға ұмтылды; ол оның қабілетіне тәнті болды, оның серігін ұнатты және Лесли оған көрсеткен құрмет пен мейірімділікті әрқашан алғыспен еске алды. Лесли Еуропаға, әсіресе Бельгияға және Франция мен Германияның көбінесе белгісіз аймақтарына жиі сапарлар жасағанда, ол экономикалық және әлеуметтік байқаулармен шұғылданды. Ол әр аймақтағы институттар мен өмір салтының сол аймақтың тұрғындарының материалдық және рухани жағдайына қандай әсер ететінін зерттеді. Осылайша ол Еуропалық ауыл шаруашылығы туралы кең және нақты білім алды, оны өз еліндегі ұқсас құбылыстарды зерттеуде тиімді пайдаланды. Ол жасаған байқауларының нәтижелерін баяндаған еңбектері оның ең сәтті туындыларының бірі болды; Милл айтуынша, ешкім де шетелдік сапарлар туралы бірдей нәрселі және қызықты баяндама жаза алмады. Осы сапарларда ол бірнеше танымал тұлғалармен, соның ішінде Лонс де Лавернье мен Эмиль де Лавельемен танысты. Кейіннен ол бұрынғысының естелігіне (Fortnightly Review, ақпан 1881) әдепті құрмет көрсетті; ал өмірінің соңына дейін оның мен М. де Лавелье арасында өзара құрмет пен жақын достық қарым-қатынас сақталды.

In 1853, Cliffe Leslie was appointed to the professorship of jurisprudence and political economy in Queen's College, Belfast. The duties of this chair requiring only short visits to Ireland in certain terms of each year, he continued to reside and pursue his studies in London, and became a frequent writer on economic and social questions in the principal reviews and other periodicals. In 1860 he collected a number of his essays, adding several new ones, into a volume entitled Land Systems and Industrial Economy of Ireland, England and Continental Countries. JS Mill gave a full account of the contents of this work in a paper in the Fortnightly Review, in which he pronounced Leslie to be one of the best living writers on applied political economy. Mill had sought his acquaintance on reading his first article in Macmillan's Magazine; he admired his talents, took pleasure in his society, and treated him with a respect and kindness which Leslie always gratefully acknowledged. In the frequent visits which Leslie made to the continent, especially to Belgium and some of the less known districts of France and Germany, he occupied himself much in economic and social observation. He studied the effects of the institutions and system of life which prevailed in each region, on the material and moral condition of its inhabitants. In this way he gained an extensive and accurate acquaintance with continental rural economy, of which he made excellent use in studying parallel phenomena at home. The accounts he gave of the results of his observations were among his happiest efforts; no one, said Mill, was able to write narratives of foreign visits at once so instructive and so interesting. In these excursions he made the acquaintance of several distinguished persons, amongst others of M. Lonce de Lavergne and M. Émile de Laveleye. To the memory of the former of these he afterwards paid a graceful tribute in a biographical sketch (Fortnightly Review, February 1881); and to the close of his life there existed between him and M. de Laveleye relations of mutual esteem and cordial intimacy.

Жазбалар

Леслидің еңбектері екі санатқа бөлінеді: қолданбалы саяси экономика және ғылымның философиялық әдістемесін талқылау. Ирландия, Англия және континенттік елдердің жер жүйелері мен өнеркәсіптік экономикасы негізінен бірінші санатқа жатты. Леслидің екі мақаласы Кобден клубының қолдауымен жарық көрген жинақтарда жарияланды. «Францияның жер жүйесі» (2-басылым, 1870) шағын шаруашылықты және одан да көп – шағын меншікті ынталы түрде қорғады. «Қаржылық реформа» (1871) өндіріс пен саудаға кедергі келтіретін тікелей емес салық салудың салдарына тоқталды. 1875 және 1879 жылдар аралығында ол көптеген мақалалар жазды, оның ішінде Еуропадағы бағалар тарихы мен жалақының өзгеруі, сондай-ақ Оверньдегі өмірге қатысты ең жақсы туындылары бар. Бірақ ең маңыздысы саяси экономиканың философиялық әдістемесіне қатысты, әсіресе Дублин университетінің «Герматена» журналында жарық көрген мақаласы. 1879 жылы Тринити колледжінің проректоры мен аға оқытушылары оның мақалаларының жинағын «Саяси және моральдық философиядағы очерктер» деген атпен жариялады. Бұл және кейінірек жазылған очерктер, сондай-ақ жер жүйелері туралы бұрынғы жинақ Леслидің экономикалық әдебиетке қосқан маңызды үлесін құрайды. Ол ұзақ уақыт бойы ағылшын экономикасы мен құқық тарихына арналған еңбекті жоспарлап, жазған, ол оның шедевр туындысы, оның генийі мен еңбегінің ең маңызды жемісі болуға тиіс еді. Бірақ осы трактаттың қолжазбасы, көп еңбек сіңгеніне қарамастан, 1872 жылы Нансиде түсініксіз жоғалып кетті. Ол жоғалған бөлікті қайта жазып, жұмысты аяқтай аламын деп үміттенсе де, жариялауға жарамды материал қалмады. Оның мазмұны туралы «Фортнайтли ревью» журналының 1881 жылғы қараша айындағы «Пайданың тарихы мен болашағы» атты мақаласынан білуге болады, бұл оның бір бөлігі деп саналады. Оның осы деңгейде жұмыс істей алғаны таңқаларлық жайт, өйткені оның еңбегі ұзақ жылдар бойы ауыр және депрессиялық аурумен қиындыққа тап болды, ол уақыт аралығында қатты зардап шекті, бірақ оның қайталануынан ешқашан қауіпсіз сезінбеді. Ол осы аурудан 1882 жылдың 27 қаңтарында Белфаста қайтыс болды. Клифф Лесли жер мәселесін Ирландия мен Англияның әлеуметтік әл-ауқаты үшін маңызды мәселе деп атап көрсетті. Бұл жинақта кең көзқарас пен көрнекті мысалдар бар. Оның басты мақсаты екі елдің де жер жүйелері феодалдық тектің тарихи элементтерімен ауырлатылғанын және заманауи индустриалдық қоғамның қажеттіліктерін қанағаттандыруға жарамсыз екенін көрсету болды. Ол ұсынған саясат мынадай тұжырымдамада жиынтықталған: Егер Англияда жерге қатысты қарапайым заңнама, тең дәрежедегі мұрагерлік туралы заң, жалға алуға тыйым салу, жалға алушылардың жақсартуларына құқықтық кепілдік, меншік және беруді ашық тіркеу, шаруалардың жеткілікті саны болғанда, Англияның ауылдық экономикасы ирландтық жер жүйесіне қарсы күшті қарсылық тудырған болар еді. Клифф Леслидің еңбектерінің көп бөлігі Ирландияның проблемаларына қатысты. Ол өзін-өзі басқаруды шешім ретінде қабылдамай, жер реформасын ұсақ меншік пайдасына жақтады.

Leslie's work falls into two categories: applied political economy and the discussion of the philosophical method of the science. The Land Systems and Industrial Economy of Ireland, England and Continental Countries belonged principally to the former division. Two essays of Leslie's appeared in volumes published under the auspices of the Cobden Club. The Land System of France (2nd ed., 1870), contained an earnest defence of la petite culture and still more of la petite propriété. Financial Reform (1871), set forth the impediments to production and commerce arising from indirect taxation. Many other articles were contributed by him to reviews between 1875 and 1879, including several discussions of the history of prices and the movements of wages in Europe, and a sketch of life in Auvergne in his best manner. The most important of them, however, related to the philosophical method of political economy, notably a memorable one which appeared in the Dublin University periodical, Hermathena. In 1879 the provost and senior fellows of Trinity College published for him a volume in which a number of these articles were collected under the title of Essays in Political and Moral Philosophy. These and some later essays, together with the earlier volume on Land Systems, form the essential contribution of Leslie to economic literature. He had long contemplated, and had in part written, a work on English economic and legal history, which would have been his magnum opus, a more substantial fruit of his genius and his labours than anything he has left. But the manuscript of this treatise, after much pains had already been spent on it, was unaccountably lost at Nancy in 1872; and, though he hoped to be able speedily to reproduce the missing portion and finish the work, no material was left in a state fit for publication. What the nature of it would have been may be gathered from an essay on the History and Future of Profit in the Fortnightly Review for November 1881, which is believed to have been in substance an extract from it. That he was able to do so much may well be a subject of wonder when it is known that his labours had long been impeded by a painful and depressing malady, from which he suffered severely at intervals, whilst he never felt secure from its recurring attacks. To this disease he in the end succumbed at Belfast, on 27 January 1882. Cliffe Leslie emphasised the land question as a central issue for the social welfare of both Ireland and England. This volume has both a breadth of view and a rich variety of illustrative detail. His general purpose was to show that the territorial systems of both countries were so encumbered with historical elements of a feudal origin as to be altogether unfit to serve the purposes of a modern industrial society. The policy he recommended is summed up in the following:Had there been in England a simple jurisprudence relating to land, a law of equal intestate succession, a prohibition of entail, a legal security for tenants' improvements, an open registration of title and transfer, a considerable number of peasant properties, the rural economy of England would long since have created unanswerable objections to the Irish land system in the public mind.—The Land Systems, ed. 1870, p. 2

Much of Cliffe Leslie's work concerned the problems of Ireland. He rejected Home Rule as a solution, preferring land reform in favour of small proprietorship.

Әдіс

Клифф Лесли саяси экономикада индукциялық әдісті қорғады, қоғамның экономикалық құбылыстарын байлыққа деген құштарлықтың жалпы қағидасы деп аталатын нәрседен шығаруға тырысуға қарсы. Ағылшын эмпиризмінің Дәуіт Юм мен Фрэнсис Бэконнан бастау алатын ұзақ дәстүрі бар. Лесли британдық экономикалық ойдың осы эмпирикалық бейіміне жататын еді. Ол [Экономиканың] негізгі заңдары мұқият индукция арқылы алынуы керек, шындыққа сай келмейтін жағдайлар мен біркелкіліктерден туындайтын болжамдар соңғы немесе жеткілікті деп есептелмейді; ал экономисттің ойлауына қатысы жоқ фактілер – оның жалпы қағидаларын шығаруға тиіс құбылыстар, және ол өз қорытындыларын үнемі тексеруі керек. Сонымен қатар, ол әрбір экономикалық мәселені ғылым логикасының әмбебап канондарына сәйкес зерттеу қажеттігін айтты – дәлелсіз соңғы рет бекітілген болжамдарды қабылдамау, фактілерге қайшы келетін қорытындылар тудыратын жеткілікті болжамдарды қабылдамау және гипотетикалық алғышарттардан гипотетикалық шындықтан артық емес қорытындылар жасау, олар бақылау арқылы тексерілгенше. Клифф Леслиді тарихи және салыстырмалы институционалдық әдістерге итермелеген алғашқы ықпал – сэр Генри Мэн, өзі Савиньи ұсынған тарихи юриспруденцияны зерттеуші. Мэннің «Көне заңдар» (1861) еңбегі заң мен қоғамның «мәртебеден келісім-шартқа» қарай дамығаны туралы тезисімен танымал. Мэннің жеке юриспруденция сабақтары, сондай-ақ оның жазбаларының үлгісі Клифф Леслиді қазіргі экономикалық құрылым мен қоғамның жай-күйін ұзақ эволюцияның нәтижесі ретінде қарауға итермеледі. Неміс экономистерінің арасында осыған ұқсас бейімділікті білдіретіндердің ішінде, мүмкін, Рошердің ғана ықпалы болды. Ал ол сын көзбен қараса да, құрметтеген Конттың еңбектері оның экономикалық ғылымды тек социологияның бір саласы ретінде қарастыру әдетіне ықпал еткен болуы керек. Леслидің «ортодоксалды» деп аталатын мектепке қарсы көтерілісі айқын көрінетін ең алғашқы жазбасы – оның 1868 жылы алғаш жарияланған және «Жер жүйелері» томына қосымша ретінде қайта басылған еңбегі. Онда ол жалақы қоры доктринасын сынға алғаннан кейін және оның нәтижелері мен байқалған құбылыстар арасындағы келіспеушілікті атап көрсеткеннен кейін, саяси экономика таза дедуктивті ғылымның орнына индуктивті болуы керек деп қорытындылайды. Бұл өзгеріс оған математикалық дәлдік пен сенімділік туралы ойдан шығарылған құқықты жоғалту үшін толық өтемақыдан гөрі пайдалы, қызықты және нақты шындыққа ие болуға мүмкіндік береді. Бірақ оның әдіс мәселесіне қатысты көзқарасы ең шешуші түрде 1879 жылғы жинақта жиналған очерктерде белгіленеді. Олардың бірінде Адам Смиттің саяси экономикасы туралы ол «Халықтардың байлығында» Монтескье стилімен тарихи индуктивті зерттеудің теологиялық-метафизикалық негіздерге негізделген априорлық болжамдармен қатар жүргенін өте қызықты түрде көрсетеді және Смиттің әлеуметтік философиясының шын мәнінде сипаттамалық ерекшелігі болып табылатын бұрынғы элементті елемеу қателігін көрсетеді, осылайша оны Рикардо мектебімен қарама-қайшы қояды. Алайда, «ортодоксалды» мектепке қарсы ең жарқын полемиканы, сондай-ақ жаңа бағыттың ең жарқын есебі мен ең күшті қорғауын қамтитын очерк – жоғарыда Герматхенада алғаш пайда болған деп айтқан еңбегі. Оны экономикалық әдістің екі қарама-қайшы көзқарасының бірін ең жақсы ұсыну ретінде ұсынуға болады. Осы очерк негізінде Лесли саяси экономиканың ағылшын тарихи мектебінің негізін қалаушы және бірінші басшысы ретінде қарастырылуы керек. Ғылымның философиялық құрылымы туралы оның көзқарасын бөлісетіндер оның жұмысын, жүйелі емес сипатына қарамастан, 19 ғасырдың екінші жартысында кез келген ағылшын экономисі жасаған ең маңыздысы деп санайды. Бірақ тіпті ескі мектептің ыстық жақтастары да оның бұрын тым көп назардан тыс қалған, қандай да бір қатынаста болса да экономикалық шындықты орнатуға үлкен қызығушылық пен құндылық тудырған зерттеу түрін талап ету арқылы үлкен қызмет еткенін мойындайды. Екі топтың мүшелері де оның үлкен білімін, шыдамдылық пен адал зерттеу дағдыларын және оның ғылым проблемаларын қарастыратын үлкен әлеуметтік рухын мойындады. Клифф Лесли 19 ғасырдың соңында кең таралған индуктивті, тарихи және институционалдық көзқарасты ұстануға күш салды. Соңғы зерттеулер оның қолданбалы экономикадағы еңбектерін қазіргі теориялық еңбектерге толықтыру ретінде қарастырады.

Cliffe Leslie defended the inductive method in political economy, against the attempt to deduce the economic phenomena of a society from the so called universal principle of the desire of wealth. English empiricism has a long tradition, dating from David Hume and Francis Bacon. Leslie was of this empirical tendency of British economic thought. He said that[Economics'] fundamental laws ought to be obtained by careful induction, that assumptions from which an unreal order of things and unreal uniformities are deduced cannot be regarded as final or adequate ; and that facts, instead of being irrelevant to the economist's reasoning, are the phenomena from which he must infer his general principles, and by which he ought constantly to verify his deductions. Further, he spoke of the necessity of studying every economic problem in conformity with the universal canons of the logic of science – of accepting no assumptions as finally established without proof, none as adequate from which conclusions untrue as matters of fact are found to result, and no chains of deduction from hypothetical premises as possessing more than hypothetical truth, until verified by observation. The first influence which impelled Cliffe Leslie in the direction of the historical and comparative institutional methods was that of Sir Henry Maine, himself a student of historical jurisprudence as represented by Savigny. Maine's Ancient Law (1861) is famous for the thesis that law and society developed "from status to contract". Maine's personal teaching of jurisprudence, as well as the example of his writings, led Cliffe Leslie to look at the present economic structure and state of society as the result of a long evolution. Of the German economists who represent similar tendencies, only perhaps Roscher was an influence. And the writings of Comte, whom he admired though critically, must have powerfully co operated to form in him the habit of regarding economic science as only a single branch of sociology. The earliest writing in which Leslie's revolt against the so called orthodox school distinctly appears is his Essay on Wages, first published in 1868 and reproduced as an appendix to the volume on Land Systems. In this, after criticism of the Wages Fund doctrine and the lack of agreement between its results and the observed phenomena, he concludes by declaring that political economy must be an inductive, instead of a purely deductive science. By this change, it will gain in utility, interest and real truth far more than a full compensation for the forfeiture of a fictitious title to mathematical exactness and certainty. But it is in the essays collected in the volume of 1879 that his attitude in relation to the question of method is most decisively marked. In one of these, on the political economy of Adam Smith, he exhibits in a very interesting way the co existence in The Wealth of Nations of historical inductive investigation in the manner of Montesquieu with a priori speculation founded on theologico metaphysical bases, and points out the error of ignoring the former element, which is the really characteristic feature of Smith's social philosophy, and places him in strong contrast with the school of Ricardo. The essay, however, which contains the most brilliant polemic against the orthodox school, as well as the most luminous account and the most powerful vindication of the new direction, was that of which we have above spoken as having first appeared in Hermathena. It may be recommended as supplying the best extant presentation of one of the two contending views of economic method. On this essay mainly rests the claim of Leslie to be regarded as the founder and first head of the English historical school of political economy. Those who share his views on the philosophical constitution of the science regard the work he did, notwithstanding its unsystematic character, as in reality the most important done by any English economists in the latter half of the 19th century. But even the warmest partisans of the older school acknowledge that he did excellent service by insisting on a kind of inquiry, previously too much neglected, which was of the highest interest and value, in whatever relation it might be supposed to stand to the establishment of economic truth. The members of both groups alike recognised his great learning, his patient and conscientious habits of investigation and the large social spirit in which he treated the problems of his science. Cliffe Leslie insisted on an inductive, historical and institutional approach, which was in vogue in the late Nineteenth Century. Even so, a recent assessment views his work in applied economics as complementary to contemporary theoretical work.