Антарктиданың жыртқыш иті - Леопард тыныш теңізінің иті

Кіріспе

Антарктидалық еңіреуші түрі бар мұнайлы түлендер

Леопард түлені (Hydrurga leptonyx), сондай-ақ теңіз леопард деп те аталады, Антарктидадағы екінші ірі түлен түрі (оңтүстік мұнайлы түленнен кейін). Оның жалғыз табиғи жоратыны – касатка. Гидрурга сөзі "суда жұмыс істейтін" дегенді білдіреді, ал лептоникс грек тілінде "жіңішке тырнақты" деген мағынаны білдіреді.

Таксономия

Француз зоологы Анри Мари Дюкротай де Бленвиль 1820 жылы леопард мөрiн сипаттаған.

Сипаттама

Басқа тұнбаларға қарағанда леопард тұнбасының денесі ерекше ұзын және күшті. Ересектердің жалпы ұзындығы және салмағы шамамен солтүстік морж сияқты, бірақ салмағы әдетте жартысынан кем. Аналықтары еркектерден сәл ірі. Бұл жануар ең белгілісі зор жауырынымен танымал, ол оған өзінің ортасындағы басты жыртқыштардың бірі болуға мүмкіндік береді. Мұрттары қысқа және мөлдір. "Нағыз" тұнбалар ретінде, олардың сыртқы құлақтары немесе құлақ жапырақшалары жоқ, бірақ сыртқы ашылуға келіп тірелетін ішкі құлақ арнасы бар. Ауадағы есту қабілеттері адамның есту қабілетіне ұқсас, бірақ ғалымдар леопард тұнбаларының құлақтары мен мұрттарын су астында жемтігін іздеу үшін бірге қолданатынын атап өткен. Олар Дунедин және Веллингтон), Оңтүстік Америка және Оңтүстік Африкада кездеседі. Көптеген леопард тұнбалары жыл бойы мұздықта қалады және анасы мен жаңа туған балапанынан басқа, өмірінің көп бөлігінде жалғыз өмір сүреді. Бұл аналық желілер қыс айларында субантарктикалық аралдарға және оңтүстік континенттердің жағалауларына көшіп, балапандарына күтім жасауға мүмкіндік береді. Жалғыз еркек леопард тұнбалары Антарктида суларының мұздықтарында басқа теңіз сүтқоректілері мен пингвиндерді аулайды. Бұл түрдің саны шамамен 220 000-нан 440 000-ға дейін бағаланады, бұл леопард тұнбаларын "қауіпсіз" санатына қояды. Олар көктем мен жаз айларында су астында ұзақ уақыт дауыс шығарады, дәл осы кезде аудиовизуалды зерттеулер жүргізіледі. Су астында дауыс шығарудың осы қасиеті леопард тұнбаларын акустикалық зерттеулерге өте қолайлы етеді, осыған ұқсас зерттеулер киттермен де жүргізіледі, бұл зерттеушілерге олар туралы барлық ақпаратты жинауға мүмкіндік береді.

Акустикалық мінез-құлық

Аңғарлы теңіз мысықтары оңтүстік жаз айларында суда әсерлі дыбыстайды. Ән салар кезде, олар басын төменге салып, су астында бір жақтан екінші жаққа иеленіп, қозғалады. Арқалары иілген, мойын және көкірек аймағы (көкше) кеңейеді, ал олардың шақырулары кезінде көкірек импульстары байқалады. Еркектердің шақыруларын екі санатқа бөлуге болады: дыбыс шығару және үнсіздік; дыбыс шығару – су астында дыбыс жасау кезінде, ал үнсіздік – су бетінде тыныс алу кезеңі ретінде анықталады. Ересек еркек мысықтарда тек бірнеше стильді шақырулар болады, кейбіреулері құстардың немесе жәндіктердің үніне ұқсас, ал басқалары төменгі, құлақтың жанын қозғайтын зарлы үндер. Ғалымдар еркек мысықтардың бес ерекше дыбысын анықтады, олар: жоғары екі рет қайталамалы үн, орташа бір рет қайталамалы үн, төменгі төмен қарайтын үн, төменгі екі рет қайталамалы үн және бір төменгі үнмен үйлесімді ысқырық. Осы шақырулардың тізбегі аумақтық мақсаттар үшін немесе әлеуетті серікті тарту үшін ұзақ қашықтықтағы акустикалық көрсетілімнің бөлігі деп саналады. Әрбір еркек мысық осы жеке шақыруларды жасайды және олардың шақыру түрлерін жеке ерекше тізбектерге (немесе әндерге) жинақтай алады. Мысықтардың акустикалық мінез-құлқы олардың көбею мінез-құлқымен байланысты деп есептеледі. Еркек мысықтарда дыбыс шығару қараша мен қаңтар айының бірінші аптасына дейінгі көбею маусымымен сәйкес келеді; тұтқындықтағы ұрғашы мысықтар көбею гормондарының жоғары деңгейінде дыбыс шығарады. Балаларын күтуге дайындықпен, ұрғашылар мұзда дөңгелек ойық қазып, оны баласы үшін мекен етіп пайдаланады. Жаңа туған баланың салмағы шамамен 30 килограммды құрайды және әдетте бір ай бойы анасымен бірге болады, содан кейін одан ажыратылады. Аталық мысық балаға күтім жасамайды және көбею маусымынан кейін жалғыз өмір салтына оралады. 1985, 1987 және 1997-1999 жылдары Антарктидаға жасалған бес зерттеу сапарында мысықтар зерттелді. Мысықтардың өлімі алғашқы жыл ішінде шамамен 25% құрайды. Дыбыс шығару көбеюде маңызды рөл атқарады деп есептеледі, өйткені еркектер осы уақытта көбірек дыбыс шығарады. Жұптасу суда жүзеге асады, содан кейін еркек ұрғашыны тастап кетеді, ол балаға күтім жасайды, ұрғашы 274 күнге жуық жүктілік мерзімінен кейін туады. Бұл кейде бірлескен аң ауруға әкелуі мүмкін. Антарктикалық терілі мысықтардың жас мысықтарына бірлесіп аң ауру деректері кездесті, бұл анасы үлкен баласына көмектесуі немесе олардың аң ауру өнімділігін арттыру үшін аналық-еркек жұптарының өзара әрекеттесуі болуы мүмкін.

Leopard seals are very vocal underwater during the austral summer. While singing the seal hangs upside down and rocks from side to side under the water. Their back is bent, the neck and cranial thoracic region (the chest) is inflated and as they call their chest pulses. The male calls can be split into two categories: vocalizing and silencing; vocalizing is when they are making noises underwater, and silencing noted as the breathing period at the air surface. Adult male leopard seals have only a few stylized calls, some are like bird or cricket like trills yet others are low haunting moans. Scientists have identified five distinctive sounds that male leopard seals make, which include: the high double trill, medium single trill, low descending trill, low double trill, and a hoot with a single low trill. These cadences of calls are believed to be a part of a long range acoustic display for territorial purposes, or to attract a potential mate. Each male leopard seal produces these individual calls, and can arrange their few call types into individually distinctive sequences (or songs). The acoustic behavior of the leopard seal is believed to be linked to their breeding behaviour. In male seals, vocalizing coincides with the timing of their breeding season, which falls between November and the first week of January; captive female seals vocalize when they have elevated reproductive hormones. In preparation for the pups, the females dig a circular hole in the ice as a home for the pup. A newborn pup weighs around 66 pounds and are usually with their mother for a month, before they are weaned off. The male leopard seal does not participate in taking care of the pup, and goes back to its solitary lifestyle after the breeding season. Five research voyages were made to Antarctica in 1985, 1987 and 1997–1999 to look at leopard seals. Leopard seal pups mortality rate within the first year is close to 25%. Vocalization is thought to be important in breeding, since males are much more vocal around this time. Mating takes place in the water, and then the male leaves the female to care for the pup, which the female gives birth to after an average gestation period of 274 days. This might occasionally lead to co operative hunting. Co operative hunting of leopard seals on Antarctic fur seal pups has been witnessed, which could be a mother helping her older pup, or could also be female male couple interactions, to increase their hunting productivity.

Физиология және зерттеулер

Леопард теңізінің басы және алдыңғы қанаттары басқа фосидтерге қарағанда айтарлықтай үлкен. Олардың ірі алдыңғы қанаттары су қабатында өзін-өзі бағыттау үшін қолданылады, бұл оларды аң аулау кезінде өте епті етеді. Олар теңіз арыстандарына (отариаидтар) ұқсас түрде алдыңғы қанаттарын пайдаланады және леопард теңізінің ұрғалары еркектерінен ірілеу болады. Бұл өлшемдер олардың энергетикасын есептеу үшін қолданылады, яғни түр ретінде тірі қалу үшін оларға қажетті энергия мен тамақ мөлшерін анықтауға көмектеседі. Сонымен қатар, олардың суға батып жүзу қабілеті де керемет. Ғалымдар осы ақпаратты мұзда теңіз түлкілерін ұйқыға келтіріп, оларға беріліс құрылғыларын орнату арқылы алады. Бұл құрылғылар спутниктік байланыс арқылы жұмыс ілейтін уақыт-тереңдік тіркегіштер (SLDR) және уақыт-тереңдік тіркегіштер (TDR) деп аталады. Ғалымдар әдетте бұл құрылғыны жануардың басына бекітеді, ол тереңдік, түбінде өткен уақыт, суға батудың жалпы уақыты, күні мен сағаты, су бетінде өткен уақыт, құрлыққа шығу уақыты, қисайю және домалау бұрыштары, сондай-ақ суға батудың жалпы саны туралы мәліметтерді жазады. Бұл ақпарат спутниктік арна арқылы жіберіледі, онда әлемнің кез келген жерінен ғалымдар мәліметтерді жинап, леопард теңізінің тамақтану және азық іздеу әдеттері туралы көбірек білуге мүмкіндік алады. Осы мәліметтердің негізінде ғалымдар олардың суға бату физиологиясын есептеп, жақсырақ түсіне алады. Олар көбінесе беткі суға батып жүзеді, бірақ тамақ іздеу үшін 80 метрден терең суға да түседі.

Адамдармен қарым-қатынас

Леопард теңіз арыстандары – адамдар үшін қауіпті ірі жыртқыштар. Дегенмен, адамдарға шабуыл жасау сирек кездеседі. Адамдардың леопард теңіз арыстандары туралы көзқарасының көп бөлігі Антарктиданы зерттеудің бастапқы кезеңдерінде болған, адамдар мен леопард теңіз арыстандары арасындағы тарихи кездесулермен қалыптасқан. Агрессивті мінез-құлық, аңдып жүру және шабуылдау жағдайлары сирек, бірақ құжатталған. 1985 жылы канадалық-британдық саяхатшы Гарет Вудты леопард теңіз арыстаны мұздың үстінен теңізге сүйреп әкелуге тырысқанда екі рет тістеп алған. Оның серіктері аяқ киімдерінің тікенекті ұлтастарын қолданып, жануардың басын бірнеше рет тепкілеп, оны құтқаруға үлес қосты. 2003 жылы Британдық Антарктикалық экспедициясының биологы Кирсти Браун Антарктидадағы зерттеу жұмыстарын жүргізу кезінде суға шомылып жатқанда леопард теңіз арыстанының шабуылынан қаза тапты. Бұл леопард теңіз арыстанының шабуылынан қайтыс болған алғашқы адам. Браун Ұлыбританияның Ротера зерттеу станциясының жанындағы Саут-Ковта су астындағы зерттеу жүргізіп жатқан төрт зерттеушінің құрамында болды. Браун мен тағы бір зерттеуші Ричард Берт суға шомылып жатқанда, команда Браунның айқайын естіп, оның суға тереңдеп кеткенін көрді. Оны құтқаруға тырысты, бірақ қайта жандандыру мүмкін болмады. Кейіннен теңіз арыстаны Браунды шамамен алты минут бойы су астында ұстап, суға батып өлтіргені анықталды. Одан әрі, ол 45 түрлі жарақат алған (тістеулер мен сызаттар), олардың көпшілігі басы мен мойнына тиген. Браун суға шомылып жатқан кезде, ол теңіз арыстанының жақындап келе жатқанын көрген болуы мүмкін. Браунның өлімі бойынша жүргізілген тергеуде оқылған баяндамада Сент-Эндрюс университетінің профессоры Йен Бойд теңіз арыстаны оны мехалы теңіз арыстаны деп жаңылыстырған немесе оның қатысуынан қорқып, өзін қорғау үшін шабуыл жасаған болуы мүмкін екенін айтты. Профессор Бойд леопард теңіз арыстандарының адамдарға шабуылдары өте сирек екенін, бірақ Антарктидада адамдардың санының артуына байланысты олар жиірек кездесуі мүмкін екенін ескертті. Сот өлімінің себебін "көз жасы" және "леопард теңіз арыстанының шабуылынан суға батып қалу" деп жазды. Содан кейін зерттеушілер кемелерін арнайы қорғанышпен жабдықтады. National Geographic журналының фотографы Пол Никлен леопард теңіз арыстанының тірі, жараланған, содан кейін өлген пингвиндерді әкелген суреттерін түсірді, бұл фотографқа қалай аң ауызуға үйрету әрекеті болуы мүмкін.

Leopard seals are large predators presenting a potential risk to humans. However, attacks on humans are rare. Most human perceptions of leopard seals are shaped by historic encounters between humans and leopard seals that occurred during the early days of Antarctic exploration. Examples of aggressive behaviour, stalking and attacks are rare, but have been documented. In 1985, Canadian British explorer Gareth Wood was bitten twice on the leg when a leopard seal tried to drag him off the ice and into the sea. His companions managed to save him by repeatedly kicking the animal in the head with the spiked crampons on their boots. In 2003, biologist Kirsty Brown of the British Antarctic Survey was killed by a leopard seal while conducting research snorkeling in Antarctica. This was the first recorded human fatality attributed to a leopard seal. Brown was part of a team of four researchers taking part in an underwater survey at South Cove, near the U. K.'s Rothera Research Station. Brown and another researcher, Richard Burt, were snorkeling in the water. Burt was snorkeling at a distance of 15 metres (nearly 50 feet) from Brown when the team heard a scream and saw Brown disappear deeper into the water. She was rescued by her team, but they were unable to resuscitate her. It was later revealed that the seal had held Brown underwater for around six minutes at a depth of up to , drowning her. Furthermore, she suffered a total of 45 separate injuries (bites and scratches), most of which were concentrated around her head and neck. As Brown was snorkeling at the time, she may have even seen the seal approaching her. In a report read at the inquiry into Brown's death, Professor Ian Boyd from the University of St Andrews stated that the seal may have mistaken her for a fur seal, or may have been frightened by her presence and attacked in defence; Professor Boyd claimed that leopard seal attacks on humans were extremely rare, but warned that they may potentially become more common due to increased human presence in Antarctica. The coroner recorded the cause of death as “accidental” and “caused by drowning due to a leopard seal attack”. Leopard seals have shown a predilection for attacking the black, torpedo shaped pontoons of rigid inflatable boats, leading researchers to equip their craft with special protective guards to prevent them from being punctured. On the other hand, Paul Nicklen, a National Geographic magazine photographer, captured pictures of a leopard seal bringing live, injured, and then dead penguins to him, possibly in an attempt to teach the photographer how to hunt.

Қорғау

Табиғатты қорғау тұрғысынан алғанда, леопард мойынтұмсықтарының жалғыз белгілі жыртқыштары касаткалар мен акулалар болып табылады. Олардың Антарктидадағы субполярлық таралуы шектеулі болғандықтан, жаһандық жылыну салдарынан полярлық мұз қабаттарының азаюы олардың қорғалуына қауіп төндіруі мүмкін. Табиғи ортада леопард мойынтұмсықтары 26 жылға дейін өмір сүре алады. Леопард мойынтұмсықтарын аулау Антарктика шарты және Антарктикадағы теңіз жануарларын қорғау жөніндегі конвенция (CCAS) арқылы реттеледі.

Жалпы сілтемелер

Хекокс, Ким. (2006 ж.). Қауіпті сұлулық. National Geographic, 2006 жылғы қараша. Саундри, Питер. (2010 ж.) Леопард иті. Жер энциклопедиясы. Тақырып бойынша өңдеу. С. Майкл Хоган, бас редактор Катлер Кливленд, NCSE, Вашингтон қаласы.