Кіріспе

Қасиетті затты, орынды немесе адамды құрметсіздікке салу немесе оларға зиян келтіру. Сақындықта қасиетті тұлғаларға, орындарға және нәрселерге құрметсіздік көрсету түрінде көрінеді. Егер сақындықтың бұзушылығы сөз арқылы жасалса, ол дінге қарсы сөйлеу (зиярат ету) деп аталады, ал физикалық әрекет болса, көбінесе қорлау деп аталады. Жалпы мағынада, діннің қадір-қасиетіне қарсы кез келген құқық бұзушылық сақындықты құрайды, сондықтан рұқсатсыз қасиетті орынға жақындау да соған жатады. Көне діндердің көпшілігінде сақындықтың ұқсас түсінігі бар, олар көбінесе табу ретінде қарастырылады. Негізгі идея – қасиетті немесе харам әлемі, жалпы әлемнен және оның көріністерінен жоғары тұрады, қараңыз – қасиетті және әдеттегі дихотомия.

Этимология

"Сакрилегия" термині латын тіліндегі sacer сөзінен, яғни "қасиетті" деген мағынасынан және legere сөзінен, яғни "ұрлау" деген мағынасынан шыққан. Рим дәуірінде бұл термин ғибадатханалар мен қабірлерді тонауды білдірген. Цицерон заманында сакрилегия мағынасы кеңейіп, дінге қарсы айтылған сөздер мен қасиетті нысандарға құрметсіздік жасамауды да қамтыды. Сакралигиялық және діни сөздерінің дыбысталуының ұқсастығы және олардың қазіргі ағылшын тілінде рухани мағынада қолданылуына байланысты, көптеген адамдар бұл екі сөздің этимологиялық байланыста екенін немесе біреуі екіншісінің антонимі екенін жаңылыс түсінеді. "Діни" сөзі латын тіліндегі religio сөзінен шыққан, ол "құрмет, дін" дегенді білдіреді (religare сөзінен, "құдайға [құдайларға] байланыстыру"; Тулли оны re [қайтадан] және legere [оқу] сөздерінен шығарған), ал "сакрилегиялық" сөзі латын тіліндегі sacr сөздерінің бірігіп қолданылуынан шыққан, ол "қасиетті" дегенді білдіреді, және legere етістігі "ұрлау", "жинау" немесе "оқу" деген мағыналарды білдіреді. Осылайша, латын тіліндегі sacrilegus сөзі "қасиетті заттарды ұрлайтын адам" дегенді білдіреді.1

Христиандық

Христиан дінінің Рим империясының ресми дініне айналуымен император Феодосий сакралигеяны одан да кең мағынада қылмыс деп жариялады, оның ішінде ересь, схизма және императорға қарсы жасалған қылмыстар, мысалы салық төлеуден жалтарғандық. Орта ғасырларда сакралигея түсінігі тағы да киелі заттарға қарсы физикалық әрекеттермен шектелді, және бұл мәселе бойынша барлық келесі католик үйретімдерінің негізін құрайды. Мәсіхтің денесі деп белгілі киелі нанға қол сұғу өте ауыр қылмыс саналды. Сонымен қатар, Киелі кітапты қорлау қудалауға әкеп соқты. Көптеген қазіргі заманғы елдер сөз бостандығына құрмет көрсету үшін сакралигеяға қарсы заңдарды жойды, бірақ адамдарға немесе мүлікке зиян келтірген жағдайларда бұл ереже сақталды. АҚШ-тағы Бёрстин мен Уилсон (1952) ісі бойынша АҚШ Жоғарғы Соты сакралигеяға қарсы заңды жойды, бұл терминді бір шіркеудің екіншісінен басымдығын қамтамасыз ететіндей тар шеңберде анықтау мүмкін емес екенін және мұндай заңдар дін бостандығы мен сөз бостандығына кедергі келтіретінін мәлімдеді. Қылмыстық жазадан босатылғанмен, сакралигеялық әрекеттерге қатысты жұртшылықтың наразылығы жоғары болып қалады, тіпті номиналды немесе бұрынғы мүшелері мен ренжіген діннің жандарында емес, әсіресе бұл әрекеттер нақты сектаға немесе сенімге деген жеккөрушіліктің көрінісі ретінде қарастырылғанда.

Католик шіркеуі

Католик теологиясына сәйкес, қасиеттілік жеке, жергілікті немесе нақты болып бөлінеді. Жеке қасиеттілік – діни ант берген адамға (монахтар, қарындастар және т.б.) немесе қасиетті шен беру арқылы (диякондар, діни қызметкерлер, епископтар) көрсетілетін құрметсіздік. Діни қызметкерлерді мазақтау, қорлау немесе зорлық көрсету жеке қасиеттіліктің бұзылуы болып саналады, себебі көбінесе наразылық адамның өзіне емес, шіркеуге немесе оны білдіретін Құдайға бағытталған. Діни өмірді ұстанушылар немесе діни қызметкерлер егер алтыншы міндетті бұзып, пәк болуға берген анттарын орындамаса, олардың іс-әрекеттері жеке қасиеттілікті қорлау болып есептеледі. 1917 жылғы Канондық құқық кодексіне сәйкес, діни қызметкерге күш қолдану автоматты түрде шіркеуден шығаруға алып келген. 1983 жылдан бері тек Папаға физикалық шабуыл жасаған адам ғана шіркеуден шығарылады. Жергілікті қасиеттіліктің бұзылуы – қасиетті орындар мен кеңістіктерді бұзу және қорлау. Шіркеуді, шіркеухананы, ораторияны, монастырьді немесе скитті тонау немесе қирату осы санатқа жатады. Сондай-ақ, қасиетті ғимараттың ішінде зұлымдық пен күнәлі істер жасау, мысалы, кісі өлтіру немесе жыныстық қатынасқа бару да осыған жатады. 1917 жылғы кодекс шіркеуден шығарылған адамды католик зиратына немесе қасиетті жерге жерлеуді қасиеттілікті қорлау деп қарастырған. 1983 жылғы қолданыстағы кодекс мұндай жағдайды еске алмайды. Нақты қасиеттіліктің бұзылуы – қасиетті заттарға, әсіресе жеті қасиетке немесе құдайға табыну үшін қолданылатын заттарға (алтарь, киім, тостаған, киелі орын және т.б.) құрметсіздікпен қарау. Бұл, ең алдымен, өлімдік күнәде бола тұрып қасиеттілікке қатысу немесе қабылдау арқылы, мысалы, қасиетті тағайындауды қабылдау арқылы, сондай-ақ, осылардың кез келгенін қасақана дұрыс емес орындау арқылы болуы мүмкін. Қасиетті ыдыстарды әдеттегі мақсаттар үшін пайдалану, мысалы, коктейль ішу үшін тостағанды қолдану немесе діни қызметтер үшін қағаз тарелкалар мен пенопласт кеселер сияқты қарапайым заттарды пайдалану да нақты қасиеттіліктің бұзылуының мысалы болып табылады. Ең жаман түрі – қасиетті тағамды қорлау, себебі ол католицизмдегі ең маңызды және ең қасиетті нәрсе (ешқандай мүлік немесе тарихи заттан гөрі).

Зорлық-зомбылық, өзін-өзі зақымдау және мақтаныш

Құдайға жасалған зорлық – құдайға тән қасиеттерді материалдық әлемге түсірген, мақтаншылдықтың белгісі еді, ал олардың өмір сүруі құдайларға тиесілі болғандықтан, оларға тиіспеу қажет еді.