1542 жылғы Солуэй Мосс шайқасы: Шотландияның жеңілісі
Battle of Solway Moss
1542 ж. Англияның Шотландияны жеңісі: Солуэй Мосс шайқасы, Джеймс V патшаның өліміне себеп болды. Англия мен Шотландия арасындағы діни және саяси шиеленіс.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1542 жылы Шотландияны жеңген ағылшындар
English victory over Scotland, 1542
Солвей Мосс шайқасы 1542 жылдың қараша айында, Англия-Шотландия шекарасының ағылшын жағында, Еск өзенінің жанындағы Солвей Мосс тұсында ағылшын және шотланд әскерлері арасында болды. Шотландия королі V Джеймс, VIII Генрих патшаның талабына қарамастан, католик шіркеуінен бөлінуден бас тартты. Осыдан кейін VIII Генрих Шотландияның оңтүстік-батысына ірі шабуыл ұйымдастырды. Шотландық әскер нашар басқарылды және дұрыс ұйымдастырылмады, көптеген шотланд сарбаздары тұтқындалды немесе өзенде суға батып қайтыс болды. Бұл жеңіліс туралы хабар V Джеймстің ерте қайтысына себеп болды деп саналады.
The Battle of Solway Moss took place on Solway Moss near the River Esk on the English side of the Anglo Scottish border in November 1542 between English and Scottish forces. The Scottish King James V had refused to break from the Catholic Church, as urged by his uncle King Henry VIII, who then launched a major raid into south west Scotland. The Scottish army that marched against them was poorly led and organised, and many Scots were either captured or drowned in the river. News of the defeat is believed to have hastened the early death of James V.
Өмірбаян
Англияның Генрих VIII патшасы Рим католик шіркеуінен бөлінген кезде, ол өзінің жүрегі туысы – Шотландияның Джеймс V патшасынан да солай істеуін сұрады. Джеймс ағасының тілегін қабылдамады, тіпті оны одан да ренжітіп, Йорк қаласында Генрихпен кездесуден бас тартты. Ашуға ішкен Генрих VIII Шотландияға қарсы әскер жіберді. Шотландияға жасалған ағылшын шабуылына жауап ретінде Джеймс, Шотландияның Батыс Маршының уәкілі Роберт Лорд Максвеллге әскер жинауды тапсырды. Джеймс V 1542 жылдың 9 қарашасында Папа Павел III-ге ағылшын шабуылы туралы хат жазып, Генрих VIII-нің оны протестанттық дінге көндіру әрекеттеріне қарсы тұрғанын, монастырларды тарату арқылы алынған мол ресурстарымен соғыс ашқанын түсіндірді. Ангус графы кардинал Битон мен Морей графының Шығыс Маршы арқылы Шотландия әскерін Англияға ертіп, ағылшын шіркеулерінде Папаның қарғысын оқуға ниеттенгендерін жазды.
When Henry VIII of England broke from the Roman Catholic Church, he asked James V of Scotland, his nephew, to do the same. James ignored his uncle's request and further insulted him by refusing to meet with Henry at York. Furious, Henry VIII sent troops against Scotland. In retaliation for the massive English raid into Scotland, James assigned Robert, Lord Maxwell, the Scottish Warden of West March, the task of raising an army. James V wrote to the Pope Paul III on 9 November 1542 about the English raid, and explained that he defied Henry VIII's attempts to convert him to the Protestant faith by waging war with his vast resources gained from the dissolution of the monasteries. The Earl of Angus wrote that Cardinal Beaton and the Earl of Moray had intended to follow the Scottish army into England at the East March and serve a Papal interdict in English churches.
Шайқас
1542 жылғы 24 қарашада 15 000–18 000 шотланд әскері Англияға қарай жорық жасады. Лорд Максвелл, әскердің ресми қолбасшысы болып тағайындалмағанымен, шабуылды жеке басқаратынын мәлімдеді. Питтендрейхтің Джордж Дугласының баяндамасында, ол қатыспаған, сондай-ақ кейінірек жазылған жылнамаларда Максвеллдің болмауына байланысты Джеймс V-нің сүйіктісі Оливер Синклер өзін Джеймстің таңдаған қолбасшысы деп жариялағандығы айтылады. Осы оқиға бойынша, басқа қолбасшылар оның басшылығын қабылдамады және басқару құрылымы күйреп кетті. Англиялық қолбасшылар Лорд Уортон мен сэр Уильям Маскрейв шайқас туралы хабарлады. Уильям Маскрейв Максвеллдің әлі де басшылыққа ие екенін және шотланд ақсүйектерімен бірге Еск өзенінің жағасында шайқасып, орнынан тұруға мәжбүр болғанын хабарлады. Шотландтардың Англияға жасаған жорығы Солвей Мосс маңында Лорд Уортон мен оның 3000 әскерімен кездесті. Шайқас ұйымдастырылмаған және жеңіліс ретінде сипатталуы мүмкін. Сэр Томас Уортон бұл шайқасты шотландтардың Эск және Лайн өзендері арасында жеңілгені деп сипаттады. Шотландтар "Акешовилл" деген жердегі (қазір Оаксхаухилл) атты әскерлердің алғашқы шайқасынан кейін Артурет Хауске қарай "төмен" жылжыды. Олар өзінің ағылшын аумағындағы Еск өзенінің оңтүстігінде, өзен мен Мосс (торфты батпақ) арасында қоршалып қалды және қатал шайқастан кейін өздерін және 10 далалық зеңбірегін ағылшын атты әскерлеріне тапсырды. Уортон шотландтардың Артурет диірменінің бөгетімен Сэнди Фордта тоқтағанын айтты. Шотланд жазушысының бірінің сөзіне сәйкес, шотландтар 'өздерінің жолымен жаңылысқан'. Бірнеше жүз шотландтың батпақтар мен өзенге батып кеткен болуы мүмкін.
On 24 November 1542, an army of 15,000–18,000 Scots advanced into England. Lord Maxwell, though never officially designated commander of the force, declared he would lead the attack in person. A report of George Douglas of Pittendreich, who was not present, and some later chronicle accounts, say that in the absence of Maxwell, Oliver Sinclair, James V's favourite, declared himself to be James's chosen commander. According to this account of the battle, the other commanders refused to accept his command and the command structure disintegrated. The English commanders Lord Wharton and Sir William Musgrave made reports of the battle. William Musgrave reported that Maxwell was still in charge and fought with the rest of the Scottish nobles, who were forced to dismount on the bank of the River Esk. The Scots' advance into England was met near Solway Moss by Lord Wharton and his 3,000 men. The battle was uncoordinated and may be described as a rout. Sir Thomas Wharton described the battle as the overthrow of the Scots between the rivers Esk and Lyne. The Scots, after the first encounter of a cavalry chase at "Akeshawsill", now Oakshawhill, moved "down" towards Arthuret Howes. They found themselves penned in south of the Esk, on English territory between the river and the Moss (a peat bog), and after intense fighting surrendered themselves and their 10 field guns to the English cavalry. Wharton said the Scots were halted at the Sandy Ford by Arthuret mill dam. The Scots were 'beguiled by their own guiding', according to one Scottish writer. Several hundred of the Scots may have drowned in the marshes and river.
Салдары
Герваз Филлипс шамамен жеті ағылшын және 20 шотландты өлтірді, бірақ 1200 шотланд тұтқыны қолға түсті. Тұтқынға алынғандардың арасында Грей лорды және Росайттан Стюарт та болды. Шотландияның бірнеше тұтқынға алынған графтары, лордтары мен лардтары босатылды, олар өз орнына Англияға «кепіл» деп аталатын адамдарды жіберді. 1542 жылдың 14 желтоқсанында Томас Уортонның шайқас туралы баяндамасы Ұлы Кеңеске оқылды, және олар Лондонға кіретін шотланд тұтқындарына қызыл Сент-Эндрю кресін тағуды бұйырды. Тұтқынға алынған қарулардың ішінде «Якобус Рекс Скоторум» деген шифрмен белгіленген төрт соқпақ және императорлық тәжбен шотланд патшалық гербі болды. Евстас Чапуйс шотланд тұтқындарының Рождество күні Генридің сарайына қылыштар мен дирк киіп келгенін хабарлады. Олар француз елшісімен сөйлесе алды, ал Генрих оларға әрқайсысына алтын тізбек сыйлады. Бұл кепілдер мен тұтқындар Англияда жақсы күтімге ие болды, себебі олардың құны төленген соң Шотландияға оралғанда ағылшын мүддесін ілгерілетеді деп үміттенді. Шайқаста тұтқынға алынған жоғары лауазымды тұтқындардың кейбіреулері 1543 жылдың 10 қаңтарында Карлайлда «кепілдермен» айырбасталды. Чапуйс шотланд үкіметінің кейбір тұтқындардың қайтарылуына кедергі келтіргенін айтты, олар шайқаста жеңілгендерін сатқындық деп есептеді немесе енді Генридің ықпалында деп күдіктенді. Олардың отбасылары тұтқындалғандықтан, бұл тұтқындар кепілдік бере алмады және Бервик-апон-Твид шекарасында қалды. Алайда, қазіргі заманғы тарихшы Маркус Мерриман бұл шайқасты және тұтқынға алуды Генрих VIII-нің «Жорғалауға әрекеттену» (Rough Wooing) соғысының (сонымен қатар Тоғыз жылдық соғыс деп те аталады) басталуынан гөрі Джеймс V-нің соғысының шыңы деп қарастырады. Ол Шотландия королевасы Мэридің дүниеге келуі мен таққа отыру кезінде көптеген шотланд ақсүйектерінің тұтқынға алынуы Генридің саясатына немесе шотланд лордтарының 1543 жылдың желтоқсанында Гринвич шартын қабылдамауына әсер етпегенін атап өтеді.
Gervase Phillips has estimated that only about seven Englishmen and 20 Scots were killed but 1,200 Scottish prisoners were taken, Prisoners taken to England included Lord Gray, and Stewart of Rosyth. A number of captured Scottish earls, lords, and lairds were released; they sent hostages, called "pledges" into England in their place. On 14 December 1542, Thomas Wharton's report of the battle was read to Privy Council, and they ordered that Scottish prisoners entering London should wear a red St Andrew's cross. Among the captured guns were four falconets with the cast cipher of 'JRS' for 'Jacobus Rex Scotorum' and the Scottish royal arms with an imperial crown. Eustace Chapuys reported that the Scottish prisoners attended Henry's court on Christmas Day wearing swords and dirks. They were able to talk to the French ambassador and Henry gave them each a present of a gold chain. These hostages and prisoners were mostly well treated in England, as it was hoped that when they returned to Scotland after their ransoms were paid, they would further the English cause. Some of the high ranking prisoners taken at the battle were exchanged for their 'pledges' at Carlisle on 10 January 1543. Chapuys said the return of some prisoners was prevented at this time by the Scottish government which claimed they were traitors for losing the battle, or suspected they were now being influenced by Henry. As their families were arrested, these prisoners could not provide their pledges and stayed on the border at Berwick upon Tweed. However, a modern historian Marcus Merriman sees the battle and hostage taking more as the culmination of James V's war rather than the beginning of Henry VIII's War of Rough Wooing (also known as the Nine Years' War). He notes that the capture of so many Scottish nobles at the time of the birth and accession of Mary, Queen of Scots did not affect Henry's policy or the Scottish lords' subsequent rejection of the Treaty of Greenwich in December 1543.
Еске алу
Соғыс алаңы «Ағылшын мұрасы» тізімінде тіркелген және қазіргі уақытта «Historic Scotland» ұйымының 2009 жылғы Шотландия тарихи ортасы саясаты бойынша инвентаризацияланып, қорғауға алынуда.
The battlefield is registered by English Heritage, and currently under research to be inventoried and protected by Historic Scotland under the Scottish Historical Environment Policy of 2009.