Тагалогтардың Бастама Иесі Батала

Кіріспе

Тагалог халқының жергілікті діни сенімдері бойынша жоғарғы құдай, филиппин құдайы. Ежелгі тагалогтардың дінінде Батала / Майкапаль – ғаламның жаратылушысы және билеушісі, жоғарғы құдай болған. Қазіргі заманда ол көбінесе Батала деп аталады, бұл термин немесе атау бұрынғы кезде жеке қорғаушы рухтар, белгілі құстар, кометалар және басқа да аспан денелері сияқты кішірек жандарға да қолданылған. Себебі, ертедегі тагалогтар олардың болашақ оқиғаларды болжауға қабілетті екеніне сенеді. 16 ғасырда испан миссионерлері Филиппинге келгеннен кейін Батала / Майкапаль христиан құдайымен теңестірілді, сол себепті ол Диоспен мағынасы жақын сөздер болып саналады. 19 ғасыр бойында Батала атауы Пангинон (Тәңір) және Диос (Құдай) сөздерімен толығымен алмастырылды. Тагалогтардың жергілікті құдайы Батала деп аталғанын тарихтан білген филиппиндіктер оны қайтадан танымал ететінше бұл атау қолданылмай келді.

Этимология

Көптеген ғалымдар Батала (Chirino 1595–1602), Бадхала (Plasencia 1589), Батала (Loarca 1582) немесе Бахтала (Boxer Codex 1590) санскрит сөзі bhattara немесе bhattaraka (асыл ие) -дан туындаған деп санайды. Бұл сөз Оңтүстік Филиппин мен Борнеода 16 ғасырда batara деп аталып келген. Индонезия тілінде батара "құдай" дегенді білдіреді, ал оның әйелдік түрі батари. Малай тілінде бетара "қасиетті" деген мағынаны білдіреді және Явадағы үлкен индуист құдайларына қатысты қолданылған. Маджапахит билеушісі де бетара атағын алған. Тіл біліміндегі доктор Пардо де Тавера бхатталаның аватарадан, яғни Вишнудың он аватары сияқты, құдайдың жер бетіне көрінетін түрде түсуінен пайда болғанын айтады. Джон Кроуфурдтың сөзіне қарағанда, малай тіліндегі Батара сөзінің мағынасы да, жазылуы да аватарадан шыққан және кез келген құдайды білдіру үшін қолданылады. Жозе Ризальдың бұрынғы ұстазы, Рев. Пабло Пастеллс, S. J., 1900 жылы өзінің иезуит әріптесі, фр. Педро Чириноның 1663 жылы жарық көрген, ал 1572 жылғы 20 сәуірдегі анонимді құжаттан қайта басылған "Labor Evangelica" еңбегінде Батала есімін "сөзді бастапқы элементтеріне – Бата және Ала = 'Құдайдың Ұлы, немесе Құдайдың Перзенті' деп бөлу арқылы анықтауға болады" делінген. Осы себепті, алғашқы миссионерлер Құдайдың бар екендігі және Үштік, денеге кіру және құтқару туралы үйреткенде, жергілікті халықты осы есімнен айырмаған. Бұл туралы 1572 жылғы 20 сәуірде Маниладан жазылған, авторсыз, бірақ егжей-тегжейлі баяндамада айтылған. Батала немесе Батала терминінің басқа да мүмкін шығу тегі – малай сөзі Берхала ("санам") және араб тіліндегі ‘Алла та’ала ("Құдай, жоғарылатылсын") тіркесі, осыдан Баталаның тағы бір аты – Анатала шыққан.

Испанияның отарлау дәуіріндегі атаулар

Тагалогтардың жоғарғы құдайының аты Мигель де Лоарканың "Relacion de las Yslas Filipinas" (1582) еңбегінде Батала, Педро Чириноның "Relación de las Islas Filipinas" (1595–1602) еңбегінде Батала меи капал, Хуан де Пласенсияның "Relacion de las Costumbres de Los Tagalos" (1589) еңбегінде Бадала, Бахтала напал нанака кальгна салахат (Bathalà na kumapál at nangangalagà sa lahát – Барлық нәрсенің жаратушысы және сақтаушысы), Мулайри, Молайари, Молайаре, және Боксер кодексінде (1590) Диоата, Анатала және Ангава Майа, Филиппе Пардоның "Carta sobre la idolatria de los naturales de la provincia de Zambales, y de los del pueblo de Santo Tomas y otros circunvecinos" (1686–1688) еңбегінде, сондай-ақ Уильям Марсденнің "The history of Sumatra: containing an account of the government, laws, customs and manners of the native inhabitants, with a description of the natural productions, and a relation of the ancient political state of that island." (1784) еңбегінде Батала меи Капал және Диуата ретінде келтірілген. Алайда, осы құдайдың нағыз аты белгісіз, сондықтан ежелгі тагалогтар оны әртүрлі атаулармен атап, оған жүгінетін. Жозе Ризал 1890 жылғы 17 сәуірде досы Фердинанд Блюментритке жазған хатында Батала сөзінің Чириноның немесе одан ертерек миссионерлердің қатесінен туындағанын, себебі Филиппин тарихшыларының көпшілігі жай ғана көшірушілер болған деп жазды. Ол Чиринодан кейін басқа тарихшылар қолданған Bathalà/Maykapál тіркесінің Bahala ang Maykapal сөзінің бұрмаланған түрі екенін, яғни мұсылмандардың Алласына немесе малайлық Туан Алла пуния Краджаға тең екенін сенді. Өйткені Bahalà ang May Kapál «Құдай қамқорлық жасайды» дегенді білдіреді, дәл осы мағына Батала Май Капал тіркесіне де берілген. Батала Май Капал тіркесінің жиі кездесуі Ризалға оның тек көшірме болуы мүмкін деген ой келтірді, және Батала сөзі Май Капал атауысыз қолданылған басқа көзді табу мүмкін болмады. Ризал тагалогтардың өздерінің құдайларының атын, тіпті ата-аналарының атын да, әсіресе оларды жау санаған жандардың алдында айтпайтынына сенді. Олар оны тек Майкапал деп атаған, бұл атау бүгінгі таңға дейін көптеген тагалогтар арасында қолданылады және түсініледі. Сондай-ақ, ол жергілікті қалалардағы тагалогтар арасында Батала есімінің жоқ екенін, бірақ олар Тикбаланг, Асуанг, Анито, Нуно, Тиянак сияқты сөздерді қолданып, көптеген жазықша сенімдерді, дәстүрлерді, аңыздарды және әңгімелерді сақтап қалғанын атап өтті. Ол бұрынғы миссионерлердің тагалогтардың дінін білуге көп қызығушылық танытпағанын айтты. Діни ынталарының арқасында миссионерлер тагалогтардың дінін лайықсыз және зұлым деп санады, сондықтан оны мұқият зерттеуге тырыспады. Исабело де лос Рейес үшін тагалогтардың жоғарғы құдайының аты Майкапал немесе Лумиха болды, сондықтан олар өздерінің қасиетті бейнелерін Бадхала емес, лиха деп атады, өйткені соңғысы нақты есім емес, құдайларға, зұлым рухтарға және басқа да мифологиялық жандарға қолданылатын жалпы атау болды. Осылайша, Бадхала Майкапал (Жаратушы Ие), Бадхала Катутубо (Туған Ие Анито) және Бадхала Тигмаманок, яғни Көкқұс болды, ол шын мәнінде касай касайға (Кингфишерге) сіңдірілген. Олардың есімдері кометалар сияқты Бадхала деп аталды, себебі олар құдай болғандықтан емес, жамандық әкелгендіктен. Де лос Рейеске білімді тагалог қарттары бұл сөзді Бадхала деп айту керектігін, Батала емес екенін айтқан, және бұл 1754 жылғы Ф. Носеданың ескі "Тагалог сөздігінде" де расталған. Сонымен қатар, Ф. Носеданың сөзіне сәйкес, Bathalà немесе Badhala термині тек малай индуистерімен немесе мұсылмандарымен байланысы бар тагалогтар арасында қолданылған, яғни Маниладан оңтүстікке қарайғы аймақтарда. Тагалогтар Батала, Батала немесе Бадхала сөздерін филиппиндіктер оларды қайтадан танымал еткенше есіне алмады.

The name of the supreme being of the Tagalogs was given as Batala in "Relacion de las Yslas Filipinas" (1582) by Miguel de Loarca, Bathala mei capal in "Relación de las Islas Filipinas" (1595–1602) by Pedro Chirino, Badhala in "Relacion de las Costumbres de Los Tagalos" (1589) by Juan de Plasencia, Bachtala napal nanca calgna salahat (Bathalà na kumapál at nangangalagà sa lahát – God the creator and preserver of all things), Mulayri, Molaiari, Molayare, and Dioata in the Boxer Codex (1590), Anatala and Ang Maygawâ in "Carta sobre la idolatria de los naturales de la provincia de Zambales, y de los del pueblo de Santo Tomas y otros circunvecinos" (1686 1688) by Felipe Pardo, O. P., and Bathala mei Capal and Diuata in "The history of Sumatra: containing an account of the government, laws, customs and manners of the native inhabitants, with a description of the natural productions, and a relation of the ancient political state of that island." (1784) by William Marsden. The true name of this deity, however, is actually unknown, and the ancient Tagalogs usually referred to and addressed him under several titles and epithets. Jose Rizal, in his letter to his friend Ferdinand Blumentritt (17 April 1890), wrote that the word Bathala was an error of Chirino or some missionary older than or ahead of him who had been copied by subsequent historians, because, according to him, the majority of the historians of the Philippines were mere copyists. He believed that the phrase Bathalà/Maykapál that was adopted by other historians after Chirino was nothing more than the phrase Bahala ang Maykapal wrongly written; that is, equivalent to Alla or Alah of the Muslims or to the Malayan Tuan Alla punia Kraja. This is because Bahalà ang May Kapál means "God will take care", a meaning given also in a dictionary to the phrase Bathalà May Kapal. The fact that the phrase Bathalà May Kapál was so often encountered made Rizal presume that it may only have been a copy, and that another source where the word Bathala was used without the denomination May Kapál could not be found. Rizal believed that the Tagalogs never pronounced the name of their God, just as they did not pronounce the names of their parents, especially before strangers whom they considered their greatest enemies. He believed that they only called him Maykapál, a designation still used and understood by most Tagalogs today. He also pointed out that there was no trace at all of the name Bathalà among the Tagalogs in the local towns despite the fact that they used words such as Tikbalang, Asuang, Anito, Nunò, Tiyanak, etc. and retained many pagan usages, traditions, legends, and stories. He believed that the old missionaries did not take much interest in getting to know the religion of the Tagalogs. On account of their religious zeal, the missionaries considered the Tagalogs' religion unworthy and diabolical, and as a result, they never undertook a thorough investigation of it. For Isabelo de los Reyes, the name of the Tagalog supreme god was Maykapal or Lumikhâ, and hence they called their sacred images likhâ and not Badhala, since the latter was not a specific name, but a common treatment of deities, ominous beings, and other fabulous beings that they feared. Thus, there was Badhala Maykapal (Lord Maker), Badhala Katutubo (Conborn Lord Anito), and Badhala Tigmamanok, or Blue Bird, which actually referred to the kásay kásay (Kingfisher). Their names were Badhala, like comets, not because they were gods, but because they were ominous. The word was pronounced Badhala and not Bathalà, as an enlightened Tagalog elder told de los Reyes, and this was confirmed by Fr. Noceda in his old Dictionario Tagalog (1754). Also, according to Fr. Noceda, the term Bathalà, or Badhala, was only used among Tagalogs who had connections with Malay Hindus or Mohammedans, i. e. those from Manila to the South. Moreover, the Tagalogs did not remember the word Bathala, Batala, or Badhala until it was popularized again by Filipinos when they learned from lightly written chronicles that the indigenous Tagalog God was called Bathalà.

Басқа атаулар, атақтар және епітеттер

1. Мұлайари (Боксер кодексі: Мұлайри [42r], Молайари [59r], Молайаре [62r]) – Джордж Брайан Суза және Джеффри Скотт Турлидің (1590) Боксер кодексінің (2015) түсіндірмесінде бастапқы жазудың орнына «Мүлік иесі» немесе «Иесі» мағынасындағы Майари сөзі қолданылады. «Q&G, 419» еңбегінде бұл тагалог термині «Құдайдың жанама атауы» ретінде түсіндіріледі. Автор Жан Пол Г. Поте («Тагалогтардың ежелгі сенімдері мен әдет-ғұрыптары», 2018) «Оның құрамында «мұла» – «тегі», «яри» – «күш» сөздері бар, сондықтан ол «Күштің көзі» дегенді білдіреді. Екі компонент арасында байланыс жоқтығы, малай тіліндегідей, оның жасалған уақытында Бруней кезеңі болғандығын көрсетеді». Яри сөзі «жасалған, аяқталған немесе толыққанды» және т.б. мағыналарын да білдіреді. Осылайша, Мұлайари мағынасы Мұлажади («Жасалудың бастауы») сөзімен ұқсас, ол Индонезияның Батак халқының жаратушы құдайының аты. Тагалог және малай тілдеріндегі «мұла» сөзі санскрит тілінен алынған, «тамыр» дегенді білдіреді, ал малай тіліндегі «жади» және оның тагалог тіліндегі баламасы «яри» екі сөзі де жасалған немесе құрылған нәрсеге қатысты «аяқталған» немесе толыққанды (болу/болу) дегенді білдіреді. Мұлайари атының тағы бір мүмкін шығу тегі – малаялам тіліндегі «мулайари» сөзі, ол «бамбук тұқымы» дегенді білдіреді. Испан сөздік жазушылары Мұлайари атын ескі тагалог сөздіктеріне енгірмеген. 2. Дивата (Диоата, Диуата) – «Құдай» деген мағынаны білдіретін санскрит тілінен алынған «дева» және «девата» сөздерінен туындаған. Мұлайари сияқты, испан сөздік жазушылары бұл атауды ерте тагалог сөздіктеріне енгірмеген. Ричард Э. Элкиннің «Манобо-ағылшын сөздігінде» (1968) дивата ең жоғарғы құдайды білдіреді. Блаан мифологиясында Дивата – төрт бастапқы жаратылыстың бірі. Кейбір блаандардың пікірінше, Дивата мен Мелу (Жаратушы) ағайынды болған, ал Дивата Мелудан үлкен болғандықтан, христиандық Киелі кітап аудармашылары Диватаны христиандық Құдайға қатысты таңдаған. Тагбануа халқының арасында Дивата – ең жоғарғы құдай Мангиндусаның тағы бір аты. Борнеодағы Кахаринган дінінде ең жоғарғы құдай Хатала (соңғыраған Тинган ретінде бейнеленген) өзінің алғашқы судағы бейнесіне Джата (су жыланы Тамбон ретінде бейнеленген) деген ат берді. Бірлікте олар жалпы еркек құдай ретінде қарастырылатын Джататала деп аталды. Алайда, Джата – Жер асты дүниесін, Жерді және Құдайдың әйелдік қырын бейнелеген, ал Хатала – Жоғарғы дүниені, Күнді және Құдайдың еркектік қырын бейнелеген. «Жата» атауы санскрит тіліндегі «дева» және «девата» сөздерінен туындаған [Уилкен (1912, III том)]. «Жата» ұжымдық атау ретінде Жер асты дүниесінде қоныстанған рухтар санатына жатады. Көне висайлықтарда дивата тагалог тіліндегі анитоға (ата-баба рухы) тең болды. Қасиетті діндардың айтуынша, Пабло Пастелс, С.Ж., Батала сөзінің «Құдайдың Ұлы» деген түсінігі Диуата деген висай сөзімен расталады: «Біз мұнда әрқашан Дива және уата сөздерінің бір идеясын табамыз, олар тек орналасуымен ғана ерекшеленеді». Сонымен қатар, Дева малай тілінде, Дева жава, сунда, макасар және даяк тілдерінде, Дева магуинданао тілінде және Джебата Борнео тілінде «жоғарғы Құдай» немесе «құдайлық» дегенді білдіреді. Деметрио, Кордеро Фернандо және Накпил Зиалцитаның айтуынша, Лузонның тагалогтары мен капампанғалары «дивата» сөзінің орнына «анито» сөзін қолданған, бұл сөз Висайя аймақтарында көбірек таралған. Бұл Лузон халқына висайлықтарға қарағанда Маджапахит империясының индуистік және буддистік нанымдары аз әсер еткенін көрсетеді. Қазіргі тагалог тілінде дивата – жұлдыз немесе нимфа деген мағынаны білдіреді. Бұл сөз әсіресе Мария Макилинг сияқты ерекше сұлу әйел табиғат рухтарына қатысты. 3. Майкапаль (Meicapal, Meycapal) – «Пішінделгеннің иесі». Майкапаль атағы немесе эпитеті «жерді, сазды немесе балауызды шарларға айналдыру» деген мағынаны білдіретін капал сөзінен туындаған. Оның қос сөзі кипил тамаққа қатысты бірдей мағынаны білдіреді: «күріш пісіріп жеу». Бұл атақ Баталаның «Жердің/Жердің иесі» деген мағынаны білдіретін Майлупа деген басқа атағымен байланысты. 5. Майлупа (Meilupa, Meylupa) – «Жердің/Жердің иесі». Осы атаумен Батала символикалық түрде өлімнің жаршысы саналатын қарау/қарға (увак) арқылы бейнеленеді. Әкесі Франсиско Колин (1663) Майлупаны еуропалық ескі құдайлармен, мысалы, Цереспен (егіншілік құдайы) және Панмен (малшылық құдайы) салыстырды, бұл Баталаға осы атаумен құлшылық ететін адамдар фермерлер мен малшылар болғандығын көрсетеді. 6. Магпалайлай – «Дұғаға бойұсынуды ұнататын». (laylay – «дұға»). 7. Лумикха – «Жаратушы». Ескі тагалог тілінде лиха сөзі анито мүсіндеріне де қатысты. Қазіргі тагалог тілінде, соның ішінде филиппин тілінде, ол негізінен «жаратылыс» дегенді білдіреді. Лиха сөзі санскрит тілінен алынған лекха сөзінен туындаған, ол «сурет, сурет немесе жазу» дегенді білдіреді. Ежелгі тагалогтардың жаратылыс мифінде алғашқы адам мен әйел бамбуктан шыққан, ол испанға дейінгі филиппиндіктердің ең көп қолданылатын жазу материалы болған. 8. Анатола – «Алла та’ала» деген араб тіліндегі сөздің бұрмалануы, ол «Құдай, биік болсын» дегенді білдіреді. Бұл сөз тагалог немесе маранао тілі арқылы келген болуы мүмкін, онда араб тіліндегі сөз «Алатаала» деп оқылады. Борнео құдайы Хаталаның, Махаталаның немесе Лахаталаның аты да осы араб тіліндегі сөздің бұрмалануы [Уилкен (1912, III том)]. Алайда, Блюментриттің сөзіне сүйенсек, Махатала немесе Махатара – «Ұлы Господин» деген мағынаны білдіретін Махабатараның қысқартылған түрі. Педро А. Патерно (1892) Анатоланың Анак Хала екенін де айтқан, ол оның пікірінше «Құдайдың Ұлы» дегенді білдіреді. 9. Нуно (Nono) – «Ата-ана» немесе «Ежелгі» деген мағынаны білдіреді, Висайдың Лаоны және Биколоның Гугурангтарына ұқсас. Бұл Баталаға Антинг-антингтың (тагалогтардың постколониалдық эзотерикалық сенім жүйесі) бастамашылары (антингерлер) қолданған атау. Антингерлер Нуноны Инфинито Диос (Шексіз Құдай) деп те атайды. Ежелгі тагалогтар нуно терминін ата-бабаларының рухтарын (яғни анито), табиғат рухтарын (мысалы, нуно са пунсо) және қолтырауын/аллигаторды (буая) білдіру үшін де қолданған.

1. Mulayari (Boxer Codex: Mulayri [42r], Molaiari [59r], Molayare [62r]) – In the transcription and translation of the Boxer Codex (1590) by George Bryan Souza and Jeffrey Scott Turley (2015), the word May ari ("Owner" or "Owner of Property") is used instead of the original spelling Mulayri. The footnote explains: "Q&G, 419, gloss this Tagalog term as "an indirect appellation of God"". According to the author Jean Paul G. Potet (Ancient Beliefs and Customs of the Tagalogs, 2018) "Its compounds are mula "origin" and yari "power", therefore it means "Source of Power". The absence of linker between the two components, as in Malay, points at the Bruneian period for the time when it was coined". The word yari also means "made, finished or complete, etc." Thus, the meaning of Mulayari is also similar to that of Mulajadi ("Beginning of Becoming"), which is the name of the creator deity of the Batak people of Indonesia. The Tagalog and Malay word mula is derived from Sanskrit mula, meaning "root", while the Malay word jadi and its Tagalog equivalent yari and both words can mean "finished" or completed regarding something made or created (becoming/being). Another possible origin of the name Mulayari is the Malayalam word mulayari which means "bamboo seed". The name Mulayari was not entered by Spanish lexicographers in the old Tagalog dictionaries. 2. Diwatà (Dioata, Diuata) Derived from Sanskrit deva and devata, which mean “deity”. Like Mulayari, Spanish lexicographers did not enter this name in early Tagalog dictionaries. In Richard E. Elkin's Manobo English Dictionary (1968), diwatà specifically refers to the highest supreme being. In Bla'an mythology, Diwatà is one of the four primordial beings. According to some Bla'ans, Diwatà and Melu (the Creator) were brothers, and because Diwatà was older than Melu, Christian Bible translators chose Diwatà to refer to the Christian God. Among the Tagbanwa people, Diwatà is another name for the supreme deity Mangindusa. In the Kaharingan religion of Borneo, the supreme god Hatala (represented as a hornbill Tingang) gave his reflection on the primeval waters the name Jata (represented as a watersnake Tambon). In unity, they were known as Jatatala which was considered a male deity as a whole. However, Jata represented the Underworld, the Earth, and the feminine aspect of God, while Hatala represented the Upperworld, the Sun, and the masculine aspect of God. The name "Jata" is derived from the Sanskrit deva and devata [Wilken (1912, vol. III)]. "Jata" as a collective designation refers to a category of spirits inhabiting the Underworld. With the ancient Visayans, diwata was the equivalent of the Tagalog anito (ancestral spirit). According to Rev. Pablo Pastells, S. J., the interpretation of the word Bathala as 'Son of God' is confirmed by the Visayan word Diuata: "we always find here the same idea signified in the words Diwa and uata differing only in their transposition In closing, we may note that Dewa in Malay, Déwa in Javanese, Sunda, Makasar, and Day[ak? ], Deva in Maguindanao, and Djebata in Bornean, signify 'the supreme God,’ or 'Divinity." According to Demetrio, Cordero Fernando, and Nakpil Zialcita, the Tagalogs and Kapampangans of Luzon used the word "anito" instead of the word "diwata", which was more predominant in the Visayan regions. This indicated that those peoples of Luzon were less influenced by the Hindu and Buddhist beliefs of the Madjapahit empire than the Visayans were. In modern Tagalog, diwata means fairy or nymph. It refers particularly to feminine nature spirits of extraordinary beauty, like Maria Makiling. 3. Maykapál (Meicapal, Meycapal) – "Owner of what has been shaped". The title or epithet Maykapal is derived from the word kapal, the basic meaning of which is "to shape earth, clay, or wax into balls". Its doublet kipil expresses the same meaning about food: "to make rice balls and eat them". This title is related to Bathala's other title Maylupa, meaning "Owner of the Earth/Land". 5. Maylupà (Meilupa, Meylupa) – “Owner of the Earth/Land". Under this title, Bathala is symbolically represented by a crow/raven (uwák), one of the birds associated with the omen of death. Fr. Francisco Colin (1663) compared Maylupà with ancient European deities such as Ceres (an agricultural deity) and Pan (a pastoral deity), which indicates that devotees of Bathala under this title were farmers and herders. 6. Magpalaylay – "the One Fond of Incantations" (‘’laylay’’ meaning “incantation”). 7. Lumikhâ – "Creator". In the Old Tagalog language, the word likhâ also referred to the statuettes of the anitos. In modern Tagalog, including Filipino, it mainly refers to and means "creation". The word likhâ was derived from the Sanskrit word lekha, which means "drawing, picture or writing". In the ancient Tagalogs’ creation myth, the first man and woman sprang forth from a bamboo, which was the most common writing material of pre Hispanic Filipinos. 8. Anatala – A corruption of the Arabic expression ‘Allah ta’ala which means "God, be exalted". It probably reached Tagalog through Malay or Maranao, where the Arabic expression is read "Alataala". The name of the Bornean deity Hatala, Mahatala, or Lahatala is also a corruption of the same Arabic expression [Wilken (1912, vol. III)]. However, according to Blumentritt, Mahatala or Mahatara is the contraction of Mahabatara, which means "the Great Lord". Pedro A. Paterno (1892) also referred to Anatala as Anak Hala, which, according to him, means "Son of God". 9. Nunò (Nono) – "Grandparent" or "Ancient One", similar to Laon of the Visayans and Gugurang of the Bicolanos. This is the name used to refer to Bathala by the initiates (antiñgeros) of Anting anting, a post colonial esoteric belief system of the Tagalogs. The antiñgeros also refer to Nuno as Infinito Dios (Infinite God). The term nunò was also used by the ancient Tagalogs to refer to the spirits of their ancestors (i. e. anito), nature spirits (e. g. nunò sa punsô), and the crocodile/cayman/alligator (buwaya).

Салт-дәстүрлер мен рәсімдер

Батала Диона және Тулингдао сияқты қасиетті әндердің тақырыбы болып табылады, онда орындаушылар оны су тасқыны, құрғақшылық және зиянкестерді болдырмау үшін, сондай-ақ мол өнім мен әдемі егістік беру үшін шақырады. Инданг және Альфонсо, Кавите халқы Баталаға мол өнім, емделу, аурудан жазылу немесе өлімнен құтылу үшін Сангиянг рәсімдерін өткізген. Бұл рәсім испандықтар мен монахтар келгенге дейін, ұзақ бұрын Найк қаласында басталып, оның сақталуына тыйым салынды деп есептеледі. Бұл рәсім әрқашан «Саяу са Апой» (От биі), «Басанг Гилагид» (Үйге бата беру), ата-бабаларға шаруашылық және медиумдық емдеу сияқты басқа да рәсімдерге дайындық ретінде жасалады. Бұл рәсім жоғалған заттарды, мысалы зергерлік бұйымдар мен басқа да құнды мүліктерді іздеу алдында да орындалады. Содан кейін Магсасангхиянг өзінің Тмбаканг (маятник) арқылы жоғары күшпен диалог жүргізеді. Кейбіреулер Сангиянг термині тагалог тіліндегі екі сөзден – «isa» (бір) және «hiyang» (үйлесімді) құралған деп санайды, олардың біріккен мағынасы – «үйлесімді тұтас» («nagkakaisang kabuuan») болады. Алайда, бұл рәсімнің Балидегі қасиетті би салтанаты Сангьянгпен байланысты болуы мүмкін, бұл сонымен қатар құдайландырылған рухтың атауы және «Құрметке лайық» немесе «Қасиеттілік» дегенді білдіреді. Hyang, немесе Санг Хянг ретінде бейнеленген (кави, яван, сундан және бали тілдерінде) – ежелгі Нусантара мифологиясындағы көзге көрінбейтін, табиғаттан тыс күшке ие рухани тұлға. Бұл рух құдайлық немесе ата-бабалық болуы мүмкін. Қазіргі Нусантарада бұл термин көбінесе құдайлармен байланысты, олардың әрқайсысы девата немесе Құдай деп аталады. Қазіргі уақытта бұл термин мың жылдан астам бұрын ежелгі Ява мен Балиде дамыған Индонезия дхармизмімен байланысты. Дегенмен, бұл терминнің шығу тегі ежелгірек: оның тамыры Нусантара архипелагында тұратын австронезиялық халықтың жергілікті анимистік және динамикалық сенімдерінде жатыр. Хянг ұғымы архипелагта жергілікті түрде дамыған және ол Үнді дхармиялық діндерінен шыққан деп есептелмейді.

Bathala is the subject of sacred songs such as Diona and Tulingdao, wherein performers invoke him to prevent flood, drought, and pests and to grant them plentiful harvest and a beautiful field. The people of Indang and Alfonso, Cavite conducted Sanghiyang rituals as an offering to Bathala for a bountiful harvest, healing, a recovery from illness, or deliverance from death. The ritual is believed to have started from Naic long before the arrival of the Spaniards and the friars led to the suppression of its observance. This ritual is always done in preparation for other rituals such as "Sayaw sa Apoy" (Fire Dancing), "Basang Gilagid" (House Blessing), Ancestral Offering, or Mediumistic Healing. It is also performed before searching for a lost item, such as jewelry and other valuables. After it, the Magsasanghiyang dialogues with the Superpower through her Timbangan (pendulum). Some believed that the term Sanghiyang is coined from two Tagalog words: isa (one), and hiyang (compatible), together meaning "compatible whole" ("nagkakaisang kabuuan"). It is more likely, however, that said ritual is related to the sacred Balinese dance ceremony Sanghyang, which is also the title for a deified spirit and means "The Revered One" or "Holiness". Hyang, or personified as Sang Hyang, (Kawi, Javanese, Sundanese, and Balinese) is an unseen spiritual entity that has supernatural power in ancient Nusantara mythology. This spirit can be either divine or ancestral. In modern Nusantara, this term tends to be associated with gods, which are each known as a dewata or God. Currently, the term is widely associated with Indonesian Dharmism which developed in ancient Java and Bali more than a millennium ago. However, the term actually has an older origin: it has its root in indigenous animistic and dynamistic beliefs of the Austronesian people inhabiting the Nusantara archipelago. The Hyang concept is indigenously developed in the archipelago and is not considered to have originated from Indian dharmic religions.

Қасиетті жануарлар мен белгілер

Бастапқы тагалогтар Баталаның өзінің ниетін белгілер арқылы, тигмаманукин (тигмаманукин) құсын жіберіп білдіргенін сенді, сондай-ақ оған Батала есімін де берді. Пласенсия (1589), Кирино (1604) және Колин (1663) осы құсты көк түсті, қарға және көгершіндей үлкен деп сипаттады. Эмма Хелен Блэр мен Джеймс Александр Робертсон бұл құсты филиппиннің көк құсы (Irena cyanogastra) деп анықтады. Боксер кодексі оны «қызыл-көк және қара» деп сипаттаса, Антонио де Морга оны «сары түсті» деп атады, сары түс бастапқы тагалогтар үшін сұлулықтың түсі болып саналды және олар үшін діни маңызы бар еді. Морганың сөзіне сүйенсек, Чирино мен Колин сипаттаған тигмаманукин құсы болмауы немесе жойылған болуы мүмкін, себебі қарғадай үлкен көк құс белгілі емес; алайда, оған ұқсас сары (бірақ толық емес) құс бар, ол кулиаван (алтын ориол) деп аталады. Батала есімі сонымен қатар тагалог халқының пікірінше, оқиғаларды болжаған кометалар мен басқа да аспан денелеріне де қатысты. Омиендерді анықтау үшін бақыланатын басқа жануарлар: балатити немесе балантикис, уак (қараңыз/көгершін), куваго (құс), бахау (тау құсы), бутики (кекіреуік), малимакан ұлуы және тигмаманок (ақ жағалы балықшы, сонымен қатар илоканолар арасында салаксак деп аталады). Бұл құстар, крокодилдер және кекіреуіктер ежелгі тагалогтар үшін өте қасиетті болғандықтан, оларды өлтіру тыйым салынған іс саналды. Крокодил өлгенде, оны сусама майымен майлап, матаға орап, жерлейтін. Уытты кекіреуік туко (геко) туралы да осылай айтылған. Сан Буэнавентура тагалогтардың баяуакты (монитор кекіреуігі) төзімділікпен қабылдауына қатысты сұрақ қойды, себебі бұл саурия жұмыртқа мен тауықты жейді және сондықтан құстарға қауіпті: «Ano’t di ninyo siluin itong bayawak?» (Неге осы монитор кекіреуігін ұстамадыңдар?). Ақ жағалы балықшылар (тигмаманок) өте қасиетті саналды, себебі олар крокодилдің тісін ешқандай зиянсыз алуға рұқсат етілді. Чирино (1595–1602) мен Колиннің (1663) айтуынша, ежелгі тагалогтар крокодилдерді ең жоғары құрметпен қарады және оны суда көргенде, барлық құрметпен «Ноно» (Нуно) деп айқайлаған, яғни «әже» дегенді білдіреді. Олар одан зиян келтірмеуін сұрап, қайықтарындағы балықтың бір бөлігін суға лақтырып, оған сыйлық ретінде ұсынды. Сонымен қатар, Манила өзенінде (қазір Пасиг өзені деп аталады) көп жылдар бойы құдай ретінде қызмет еткен үлкен тас (Буаянг Бато/Тас крокодил) болды. Ежелгі тагалогтар оның қасынан өткен сайын оған құрбандықтар шалатын, бірақ Августин әкелері оны кішкентай бөліктерге бөлді және орнына крест орнатты. Көп ұзамай, сол жерде киелі Николай Толентиноның бейнесі салынған кішкентай киелі орын немесе шіркеу салынды.

The early Tagalogs believed that Bathala revealed his will through omens by sending the bird tigmamanukin (tigmamanuquin) to which they also attributed the name Bathala. Plasencia (1589), Chirino (1604), and Colin (1663) described this bird as blue in color and as large as a thrush or turtledove. Emma Helen Blair and James Alexander Robertson identified this bird as the Philippine fairy bluebird (Irena cyanogastra). Although the Boxer Codex described it as "reddish blue and black", Antonio de Morga spoke of the bird as "yellow colored", which was the color of beauty for the early Tagalogs and had religious significance to them. According to Morga, the bird tigmamanukin—as described by Chirino and Colin—could be either inexistent or extinct, since there is no known blue bird of the same size as a thrush; however, there is a similar yellow (though not completely so) bird called kuliawan (golden oriole). The name Bathala was also attributed to comets and other heavenly bodies which the Tagalog people believed predicted events. Other animals that were observed for omens include the balatiti or balantikis, uwak (crow/raven), kuwago (owl), bahaw (mountain owl), butiki (lizard), malimakan snail, and the tigmamanok (white collared kingfisher, also known as salaksak among the Ilocanos). These birds, crocodiles and lizards were so sacred to the ancient Tagalogs that killing one was considered taboo. When a crocodile died, they anointed it with sesame oil, enshrouded it in a mat and buried it. This is also reported about the tuko (gecko), a venomous lizard. San Buenaventura questioned the Tagalogs for tolerating monitor lizards (bayawak), saurians fond of eggs and chicken and therefore dangerous to poultry: "Ano’t di ninyo siluin itong bayawak?" (How is it that you haven't noosed this monitor lizard?) The while collared kingfishers (tigmamanok) were considered very sacred because they were permitted to pick a crocodile's teeth without harm. According to Chirino (1595–1602) and Colin (1663), the ancient Tagalogs held the crocodiles in the greatest veneration, and when they saw one in the water, they cried out in all subjection "Nono" (Nuno), meaning "grandfather". They asked it pleasantly and tenderly not to harm them and, for that purpose, offered it a portion of the fish they carried in their boat by throwing it into the water. Also, the river of Manila (now called Pasig River) once had a large rock (Buayang Bato/Stone Crocodile) that served as an idol for many years. The ancient Tagalogs left offerings to it whenever they passed by until the fathers of St. Augustine broke it into small bits and set up a cross in its place. Soon, a small shrine or chapel, with an image of St. Nicolas of Tolentino, was constructed in that location.

Диан Мумантамен байланысы

Әкесі Сан-Агустиннің айтуынша, тирурайлар Линогқа, яғни "жер сілкінісі" дегенге табынып, неке құдайы ретінде алғашқы еркек пен әйелге жұп болып, жер бетін толтыруды кеңес берген. Сондықтан Батала Мейкапалды тирурайлардың неке құдайымен бірдейлендіру, оны Диан Масаланта есімді тағы бір тагалог құдайымен байланыстырады. Диан Масаланта - Хуан де Пласенсияның "Relacion de las Costumbres de Los Tagalos" (1589) еңбегінде ғашықтар мен ұрпақ алудың қамқоршысы ретінде аталған тәңір. Диан Масалантаны кейбір ғалымдар пласенсияның замандасы Альприапо деп атаған аталмаған тагалог құдаймен байланыстырады. Бұл құдайды қазіргі жазушылар жиі бала тудыру құдайы деп қате атайды, бұл Пласенсия әйелдің орнына еркек меценатты қолданғанына қарамастан. Бала тудырудың шынайы анитосы - Ла Кампанай (Лаканг Пинай немесе Лакампанай) [Пардо инквизициясының есебі (1686-1688)], ол "дүниедегі алғашқы акушер" [Боксер Кодекс (1590)] деп аталады. Диан Масаланта есімінің мағынасы көрсетілмеген, бірақ Жан Пол Г. Поте ("Тагалогтардың ежелгі сенімдері мен әдет-ғұрыптары", 2018) бойынша, мағынасы "көр соқыр құдай" [диан "құдай", ма – "сөздік префиксі" + саланта "соқырлық"] болуы мүмкін. Малай тілінде Диан деген сөз шам дегенді білдіреді. Диа - бұл Блюментриттің айтуынша, ертедегі висайлықтардың ең жоғарғы құдайының аты, кейбір ғалымдар санскрит тілінен алынған деп санайды. Диу - бұл құдайға берілген алғашқы атаулардың бірі, ол барлық малай ұлттарының Девалары мен Диваталарына айналды. Масаланта (жойқын) сөзінің түбірі салантадан шыққан, ол "Noceda and Sanlucar Vocabulario de la lengua Tagala (1754)" және "San Buenaventura сөздігі (1613)" еңбектерінде "кедей, мұқтаж, мүгедек және соқыр" деген мағынада берілген. Жалпы алғанда, "жойылды/жойылды" деген мағынаны білдіретін магсаланта және насаланта сөздері тайфун, су тасқыны немесе жер сілкінісі сияқты апатқа қатысты қолданылады. Антропология профессоры Фэй Купер Коул мандаялық ең жоғарғы құдайларды - ата мен бала Мансилатан (Жаратушы) және Батла/Бадла (Құтқарушы/Қорғаушы) - тиісінше Тагалог құдайлары Диан Масаланта және Батала/Бадламен сәйкестендірді. Ол сондай-ақ багобо халқының неке құдайы Тодлайды кейде Маниладан деп атайтынын айтты. Мансилатан, Батланың әкесі, Бусао деп аталатын барлық күшті ізгіліктің көзі болып табылады, ол Байлан (Престоссы) және Багани (Жауынгерлер) транс жағдайында оларды басқалардан күшті және батыл етеді. Филиппиннің басқа этнолингвистикалық топтарында Бусао термині жындарға, жындыларға және/немесе апат рухы немесе құдайына қатысты. Мандая тілінде "ман" префиксі аталықты, болмысты немесе билікті білдіреді, ал "силатан" сөзі "шығыс" дегенді білдіреді, ол күннің көтерілу бағыты. Тагалогтардың арасында Кирино (1601-1604) дінінің дінбасылары дьяволдың тұқымынан шыққан ілім бар. Олар бұл кісінің, басқа әлемде, өте қауіпті өзеннің өтуіне шашылып, әйелге қолын ұсынып, өте тар арқалықтан басқа көпір жоқ екенін айтты, ол олар Kaluwálhatian деп аталатын тыныштыққа жету үшін өтетін, яғни Баталаның мекені. Сондықтан олар бойжеткенді құрметтемейтін, қайта, оны бақытсыздық пен қорлық деп санайтын. Бұл ілім ежелгі тагалогтардың арасында діни қызметкерлердің (каталондар) көбісі әйелдер болғандығын түсіндіреді. Филиппиндегі кейбір азшылық тайпалар, мысалы, мандайялар, әлі күнге дейін кейбір әйел діни қызметкерлері бар, олар бұл мәселені түсіндіреді. Олар әйелдер еркектерге қарағанда құдайлар мен зұлым рухтарға көбірек жағымды әрі сенімді деп санайды. Калувалхатаннан басқа, өлімнен кейінгі өмірдегі басқа жерлерге Мака немесе "kasanáan ng tuwa" ("мың қуаныш"), жақсы жандар реинкарнацияны күтіп тұрған кезде уақытша тұратын және "kasanáan ng hírap" ("мың ауыртпалық"), жаман жандар баратын жерлер жатады. Диан Масалантаның Батала Мейкапалмен бірдейленуі мүмкін бе, жоқ па, оны білу мүмкін емес, өйткені бұрынғы тек Хуан де Пласенсияның "Relacion de las Costumbres de Los Tagalos" (1589) кітабында қысқаша айтылған.

According to Father San Agustin, the Tirurays worshipped Linog, meaning "earthquake", who, as the god of marriage, advised the first man and woman to mate and populate the earth. Bathala Meycapal, therefore, is identified with the Tiruray's god of marriage, linking him to another Tagalog deity named Dian Masalanta. Dian Masalanta is an idol who was mentioned by Juan de Plasencia in "Relacion de las Costumbres de Los Tagalos" (1589) as the patron of lovers and procreation. Dian Masalanta is also correlated by some scholars to an unnamed Tagalog deity, referred to by the contemporary of Plasencia as Alpriapo. This deity is often misidentified as the goddess of childbirth by modern writers, despite the fact that Plasencia used the masculine patron instead of the feminine patrona (patroness). The true anito of childbirth is actually La Campinay (Lakang Pinay or Lakampinay) [Pardo inquisition report (1686 1688)], who is said to be "the first midwife in the world" [Boxer Codex (1590)]. The meaning of the name Dian Masalanta is not provided, but according to Jean Paul G. Potet (Ancient Beliefs and Customs of the Tagalogs, 2018), the meaning could be "the blind deity" [dian "deity", ma – "adj. prefic" + salanta "blindness"]. In the Malay language, Dian means candle. Dia is also the name of the supreme god of the early Visayans according to Blumentritt, which some scholars believed was derived from Sanskrit Dyu "bright shining sky", one of the first names ever given to god, which developed into the Dewas and Diwatas of all the Malayan nations. Masalanta (devastating) comes from the root word salanta, which is listeded in the "Noceda and Sanlucar Vocabulario de la lengua Tagala (1754)" and the "San Buenaventura dictionary (1613)" as meaning "poor, needy, crippled, and blind". Generally, the words magsalanta and nasalanta, which mean "is destroyed/devastated", are used to refer to a calamity, such as a typhoon, flood, or earthquake. Professor of Anthropology Fay Cooper Cole identified the Mandayan supreme gods—the father and son Mansilatan (The Creator) and Batla/Badla (The Preserver/Protector)—with the Tagalog deities Dian Masalanta and Bathala/Badhala, respectively. He also noted that Todlai, the god of marriage of the Bagobo people, is sometimes addressed as Maniládan. Mansilatan, the father of Batla, is the source of the omnipotent virtue called Busao, which takes possession of the Baylans (Priestesses) and the Baganis (Warriors) while they are in a trance, making them strong and valiant above other men. In other ethnolinguistic groups of the Philippines, the term Busao refers to demons, monsters, and/or the spirit or god of calamity. In the Mandayan language, the prefix man indicates paternity, being or dominion, while the word silatan means 'east', the direction of the rising sun. Among the ancient Tagalogs, there existed a doctrine—which, according to Chirino (1601 1604), was sown by the Devil—that a woman who did not have a lover, whether married or single, could not be saved. They said that this man, in the other world, would hasten to offer the woman his hand at the passage of a very perilous stream which had no other bridge than a very narrow beam, which was traversed to reach the repose that they call Kaluwálhatian i. e. Bathala's abode. Hence, virginity was not recognized or esteemed among them; rather, they considered it a misfortune and a humiliation. This doctrine explains why most religious ministers (catalonas) among the ancient Tagalogs were women. Some minority tribes in the Philippines who still have some priestesses serving them, such as the Mandayas, offer an explanation. They assert that, as opposed to men, women are more appealing and persuasive toward gods and evil spirits, who are mostly males. Other places in the afterlife besides Kaluwálhatian include Maca or "kasanáan ng tuwa" ("a thousand joys"), where good souls temporarily stay pending reincarnation, and "kasanáan ng hírap" ("a thousand pains"), where bad souls go. Whether or not Dian Masalanta is identified with Bathala Meycapal is impossible to know, as the former has only been mentioned—and rather briefly—in "Relacion de las Costumbres de Los Tagalos" (1589) by Juan de Plasencia.

Баталаның күн құдайы екені

Баталаның тағы бір мүмкін аты, әлі расталмағанмен, Хари, бұл күннің ежелгі тагал тіліндегі атауы («қазіргі тагал тілінде патша»), сондықтан тагал сөздері тангали (түс) және халимау (арыстан немесе жолбарыс, Веда дінінде күнмен байланысты жануар). Ежелгі тагалогтар жаңбырды (балангау) Баталаның көпірі (балагари) немесе белдігі (бахагари) деп есептеген. Жаңбырды құдайдың белгісі деп санаған, ал оған бармақпен көрсетуді құдайға қарсы келу деп білген. Бүгінгі тагалогтар әлі де «харинава» деген сөзді қолданады, ол «Құдай қаласа» немесе «Құдайдың құдіретімен» деген мағынаны білдіреді. Лоренц Ласко Dalumat Ejournal журналында жариялаған мақаласында Филиппин мифологиясында аспан әлемінің өзіндік анитосы (құдай) – құс түрінде бейнеленген Күн екенін айтқан. Дегенмен, Баталаны тікелей күн құдайы деп сипаттаған немесе оны күнмен байланыстырған ешқандай дәлел мен құжаттама жоқ. Хилигайно антропологы Ф. Ланда Жокано Аполакиді ежелгі тагалогтардың күн және соғыс құдайы деп атаған, ол іс жүзінде ежелгі Пангасиндардың жоғарғы құдайы, олар оны Анагаолей немесе Ама Гаолей (Жоғарғы Әке) деп те атаған. Жан Пол Г. Поте («Тагалогтардың ежелгі сенімдері мен әдет-ғұрыптары», 2018) еңбегінде испан жылнамаларында ежелгі тагалогтардың құлшылық еткен немесе қастерлеген күн құдайы туралы ешқандай мәлімет жоқ екенін айтады. Ата-бабалар мен табиғат рухтары кейде Киелі кітаптағы шайтандармен араласып, оларға айналдырылған. Фрай Доминго де лос Сантостың сөздігінде Батала – Тагалогтардың Құдайды атауы, ал құдайлардың бейнесі – анито және лик ха деп аталады. Миссионерлер анитостың Тагалогтарды Құдайға құлшылық етуден бұрып, адастырған шайтандар деп сенген, бірақ Батала осыдан ерекшеленген, себебі ол Христиандық Жаратушы тұжырымына ұқсас болған. Халық өздерінің дәстүрлі рәсімдеріне католик элементтерін енгізуді үйренді, мысалы, Сангиянг, онда шақырылған рухтардың көпшілігі христиан қасиеттілері деп есептеледі. Алехандро Росестің айтуынша, «Кавитедегі Альфонсода Марахан деп аталатын шағын ауыл бар, онда Сангиянг деп аталатын діни рәсімді орындайтын эксклюзивті секта тұрады. Бұл рәсім бұрын ата-бабаларға табынудың бұзық діні болған, бірақ кейіннен христиандық мағынамен толықтырылып, Киелі кітаппен негізделген». Қазіргі уақытта Сангиянг тек ата-бабаларға табынудың бір түрі ғана емес, сонымен қатар медиумдық емделуге дайындық ретінде және «Саяу са Апой» (Отта билеу) деп аталатын әсем рәсімге алдын ала дайындық ретінде де қолданылады.

Another possible name for Bathala, although unconfirmed, is Hari, which is the old Tagalog name for the sun ('king’ in modern Tagalog), hence the Tagalog words tanghali (noon) and halimaw (lion or tiger, an animal associated with the sun in Vedic religion). The ancient Tagalogs believed that the rainbow (balangaw) was either Bathala's bridge (balaghari) or loincloth (bahaghari). The rainbow was regarded as a divine sign, and it was considered blasphemy to point one's finger at it. The Tagalogs today still use the expression harinawa, which means "God willing" or "may God wills it". In an article written by Lorenz Lasco in Dalumat Ejournal, he cited that, in Philippine mythologies, the sky world's own anito (deity) is the Sun which is symbolized by a bird. However, there is no evidence or documentations directly referring to or describing Bathala as a solar deity. The Hiligaynon anthropologist F. Landa Jocano mentioned Apolaki as the solar and war god of the ancient Tagalogs, who is actually the supreme god of the ancient Pangasinans, alternatively addressed by them as Anagaoley or Ama Gaoley (Supreme Father). According to Jean Paul G. Potet (Ancient Beliefs and Customs of the Tagalogs, 2018), no sun deity allegedly worshipped or venerated by the ancient Tagalogs was mentioned in Spanish chronicles. Ancestral and nature spirits were demonised, sometimes conflated with Biblical demons. The dictionary of Fray Domingo de los Santos gives Bathala as the Tagalog name for God the Creator in contrast with idols, to which the dictionary gives the collective names anito and lic ha, or statues. The friars believed that the anitos were demons who led the Tagalogs away from the worship of God, but Bathala was the exception to this as he was similar to the Christian concept of the Creator. The people learned to incorporate Catholic elements into some of their traditional rituals such as the Sanghiyang wherein the majority of the spirits invoked are presumed Christian saints. As noted by Alejandro Roces, "In Alfonso, Cavite, there is a Barrio called Marahan where there lives an exclusive sect that perform a cultic ritual known as Sanghiyang. This ritual used to be a pagan rite of ancestral worship but was later imbued with Christian connotations and biblical justification". Presently, Sanghiyang is being practiced not only as a form of ancestral worship but also as preparation for mediumistic healing and as a preliminary rite for a more colorful ritual called "Sayaw sa Apoy" (Dance on Fire).</blockquote>

Батализм

Батализм – Филиппиндегі діни ағым, мифологиясының бір бөлігі христиан дінінен алынған. Батала – осы қозғалыстағы атау, сондықтан тагалог тілінде оның жағдай белгілері – си, ни және кай. Классикалық тагалог тілінде Батала атау емес, лақап болғандықтан, жалпы есімдердің белгілері – анг/нг/са – қолданылады, мысалы, ngunit ang Bathala’y dapat nating sundin (бірақ біз Құдайға бағынуымыз керек). Бұл ереже Diyos – ang Diyos/ng Diyos/sa Diyos үшін де қолданылады. Байбайда «Bathala» сөзінің жоғарыдан төменге жазылуы туралы Педро Патерно (1915 ж., Pambid 2000:108) «ba» таңбасы «babae» (әйел/қыз), «la» таңбасы «lalaki» (ер/ұл), ал «ha» таңбасы – көкіден нұр шашушы рухани жарық немесе Құдайдың Киелі Рухы дегенді білдіреді деп санайды. Оның пікірінше, бұл Филиппинге христиан діні келгенге дейін Киелі Үштік туралы түсінік болған. Патерно өзін қайта өркендеу дәуірінің адамы деп есептеген. Ол философия мен теологияда білім алған, заң ғылымдарының докторы болған. Сондай-ақ, ол филиппин этнологиясы туралы бірнеше кітап жазды, соның ішінде «Тагалогтың ежелгі өркениеті» кітабында Батала мен Байбайн арасындағы байланыс туралы алғашқы ойларын жазған, кейбір адамдар бұл ежелгі филиппин руханиятының дәлелденген бөлігі деп қате түсінеді. Жозе Ризал этнолог, досы Фердинанд Блюментритке жазған хатында былай деп жазды:

«Менің отандасым П. А. Патерноның Батала туралы еңбегіне сіздің назарыңызды аудартпаңыз; П. А. Патерно былай: [осында Ризал бірнеше иілген сызықтардан тұратын сызық салды]. Мен бұған сөз таба алмаймын, тек мынадай белгіні ғана көремін: [тағы да иілген сызықтар].»

Infinito Dios теогониясы

Бастапқыда бүкіл ғаламды жауып тұрған жарқын жарық болды. Бұл жарық Infinito Dios деп аталды. Ол үшін шексіз Құдайдан басқа құдай жоқ деп саналады. Ол – Анимасола (Жалғыз жан), ғарышқа ұшып бара жатқанда, мәңгілік өзгеріп тұратын, шағаға оралған қанатты көз. Көп ұзамай Infinito Dios әлемді жаратуға шешім қабылдады. Ол жарықты алып тастап, қараңғылыққа жол берді. Оның жарығы кішкентай жарық шарына айналғанша, әлсіреп кетті. Жарық шары кенеттен төменгі жағында ауызға айналған жара пайда болды. Ауыздың үстіне мұрынға айналған сызық пайда болды. Мұрынның үстінен екі тесік пайда болып, олар көзге айналды. Осы екі көзден жалын шашты. Жарық шарының екі жағында көзге параллель екі тесік пайда болып, олар құлаққа айналды. Қысқаша айтқанда, Infinito Dios, бір кездері жарық шары, адам басына ұқсайтын бейнеге айналды. Әлемді жарату алдында Infinito Dios өзіне жарату ісінде көмектесу үшін біреуді іздеді. Ойланып жатқанда, оның санасынан бес жарқыраған әріп шықты, олар әдемі гүлдің бес жапырағына айналды (mayuming bulaklak). Бұл гүл Гумамела Целис (Көктем гүлі) немесе Роза Мунди (Жер гүлі) деп аталды. Бұл бес әріп – әдемі есім MARIA. Құдай әлемді жаратпастан бұрын Марияның алғашқы аты Булаклак (Гүл) болған. Infinito Dios өзінің жарату ісінде оған көмектесу үшін басқа да жаратылыстарды жаратуға шешім қабылдады. Ойланып жатқанда, Infinito Dios кенеттен оң жағынан терледі. Ол терді сүртіп тастағанда, тамшылар он алты рухқа айналды. Осы рухтардың екеуі Уф Мадак пен Або Натак болды, олар Жердің екі бұрышында тұратын және Күн мен Айдың сақшылары болатын екі қарт кісі. Ал келесі алты рух Жерден тыс жерде мекендейтін жаратылыстарға айналды. Олар Infinito Dios-тан ешқандай игілік алмақшы болмады. Олардың есімдері Елим, Борим, Морим, Биқайрим, Персалутим және Митим еді. Ал келесі жеті рух – Амали, Алпакор, Амакор, Апалько, Алко, Арако және Азарагу атты крещениеден өтпеген бас періштелер болды. Соңғы рух Luxbel деп аталды, оның аты аспанның жарығын білдіреді. Ол Бека деп аталды, кейіннен Infinito Dios-қа қарсы шыққан жан. Оның тағы бір аты – Люцифер. Осы арада Infinito Dios тағы да көп жаратылыстарды жаратуға шешім қабылдады. Ойланып жатқанда, ол кенеттен сол жағынан терледі. Ол терді сүртіп, сегіз рухани тұлғаға айналды. Олардың бесеуі Иса Мәсіх айқышқа шегеленгенде оның батасын сұрап келетін жандар болды, бірақ Иса осы бес рухқа батасын беруден бұрын көз жұмды. Бес рух ешқашан бата алмады, сондықтан олар бастапқы аттарын сақтады: Истак, Инатак, Ислалао, Тартарау және Сарапао. Соңғы үш рух Tres Personas немесе Santisima Trinidad деп аталды. Infinito Dios оларға әлемді және оның тұрғындарын жаратуды тапсырды. Tres Personas-тың әрқайсысының көзінде М әрпі, олардың аттарының бас әрпі: Магуб, Мариягуб және Магугаб.

In the beginning, there was a bright light that covered the entire universe. This light was called the Infinito Dios. There is considered to be no God other than the Infinito Dios. He was the Animasola (Lonely Soul), a winged eye wrapped in a shawl, forever changing his form while floating in space. Soon, the Infinito Dios decided to create the world. He pulled away the light in order to give way to the darkness. His light receded until it became a small ball of light. The ball of light suddenly had a gash on its lower portion that became a mouth. On top of the mouth, a line appeared that became a nose. On top of the nose emerged two holes that became eyes. From these eyes came forth bursts of flame. Parallel to the eyes, on the sides of the ball of light, two holes appeared that became ears. In short, the Infinito Dios, once a ball of light, became a figure resembling a man's head. Before the Infinito Dios created the universe, he decided to have someone help him in his task of creation. While thinking, five shining letters sprang forth from his mind that became the five petals of a beautiful flower (mayuming bulaklak). This flower was called the Gumamela Celis (Flower of Heaven) or Rosa Mundi (Flower of the Earth). The five letters were none other than the beautiful name M A R I A, which in the Syrian language is Miriam, which means the highest. The original name of Maria before God created the universe was Bulaklak (Flower). The Infinito Dios decided to create other beings to assist him in his task of creation. While thinking, the Infinito Dios suddenly began perspirating on his right side. When he wiped off the perspiration, the droplets became sixteen spirits. Two of these spirits became Uph Madac and Abo Natac, the two elders who would reside in the two corners of the Earth and would become the guardians of the Sun and the Moon. The next six spirits became the beings who would reside outside the Earth. They did not want to receive any blessings from the Infinito Dios. They were named Elim, Borim, Morim, Bicairim, Persalutim, and Mitim. The next seven spirits became the unbaptized Archangels named Amaley, Alpacor, Amacor, Apalco, Alco, Araco, and Azarague. The last spirit was called Luxbel, a spirit whose name means light of heaven. He was named Becca, the being who would later rebel against the Infinito Dios. His other name was Lucifer. Meanwhile, the Infinito Dios decided to create even more beings. While thinking, he suddenly began perspiring on his left side. Wiping the perspiration off, the droplets became eight spirit beings. Five of them became beings who would go to Jesus Christ while he was nailed to the cross to ask for his blessing; however, Jesus would expire before he could give his blessing to these five spirits. The five spirits never received their blessings and therefore retained their original names of Istac, Inatac, Islalao, Tartaraw, and Sarapao. The last three spirit beings became known as the Tres Personas, or the Santisima Trinidad. The Infinito Dios gave them the task to create the world and its inhabitants. On each of the eyes of the Tres Personas could be seen the letter M, the initial of each of their names: Magub, Mariagub, and Magugab.

Infinito Dios және Булаклак

Мария есімі қолданылғанға дейін, Құдай өзінің ой-пікірінің алғашқы жемісін тек Булаклақ (Гүл) деп атады. Құдай жаратылыстың бастауында дайындаған ең алғашқы нәрсе – төмендегі және түңғиықтағы Импиерно (тозақ) немесе Аверни болды. Ол Булаклаққа: «Мен сені біраз уақытқа қалдырамын – Келісімнің сандығын сақтап, оны ашуға әрекет етпе. Егер менің бұйрығымды орындамасаң, Мен жаратқан жерге түсіп, шашырап кеткен және жоғалған қасиеттерді жинауға мәжбүр боласың» деді. Құдай осылай айтқаннан кейін, түңғиыққа түсіп, өзіне қарсы көтеріліп, жаратылатын және оған бұйрыққа бағынбайтын таңдалған періштелеріне қайғылы мекен дайындады. Құдай кеткен соң, Булаклақ Киелі Келісім сандығын ашып, Құдайдың сөздерінің шындығын және орындалуын білуге ниеттенді. Сандық ашылғанда, қанаттары бар үш «Б» әрпі кенеттен пайда болып, ұшып кетті. Бұл үш әріп – БАМ, БАУ және БИМ, сондай-ақ «Tres Virtudes» деп белгілі, олар өте керемет және таңғажайып еді. Булаклақ дереу қорапты жапты, бірақ үш «Б» әрпі бұрыннан босатылған еді, ол оларды таба алмады. Құдай түңғиықтан қайтып келгенде, Булаклаққа: «Енді Мен саған айтқан сөздерім орындалады – сен жер бетіне түсіп, азап шегесің» деді. Құдай өзінің жаратылыстары мен істерінің жоспарын және формаларын жасаған еді: су, от, жер, аспан, ағаштар мен өсімдіктер, Күн, Ай, жұлдыздар және ең бастысы, оның жаратылыстарында және істерінде оған көмектесетін киелі рухтар. Құдай оларды өзінің кеңесшісі Булаклаққа көрсетті. Ол рухани жаратылыстардың кемелді екенін, бірақ материалдық нәрселерді өзгерту қажет екенін айтты. Себебі, Құдайдың жоспарында биік ағаштар үлкен жемістерді, ал кішкентай ағаштар кішкентай жемістерді беруі керек еді. Булаклақ: «Егер осы ағаштар жерге орналастырылса, адамдар мен жануарлар күннің ыстығына ұшырағанда үлкен ағаштардың көлеңкесінде паналауға тырысады. Ал егер үлкен жемістер пісіп, сабақтан айырылып, құлап кетсе, олар аталған адамдар мен жануарларға жарақат немесе өлім әкелуі мүмкін» деді. Құдай Булаклақтың кеңесіне сәйкес жоспарын өзгертті. Үлкен ағаштар кішкентай жемістерді, ал кішкентай ағаштар үлкен жемістерді береді. Барлығы дайын болған соң, Құдай өзінің көмекшілерін жаратуды ойлады, бірақ кенеттен терлеп кетті. Оң және сол жағына төккен терінің он алты тамшысы он алты рухқа, ал сол жағындағы сегіз тамшысы сегіз рухқа айналды. Осы жиырма төрт рухтан үш рухты Құдай жарату жоспарын жүзеге асыру үшін таңдады. Бұл үш күшті Авелатор, Аветемет және Аветилло еді. Олар Tres Personas, немесе Santisima Trinidad, жаратылыстың басынан бастап сөйлейтін болды.

Before the name Maria was used, God only called the first fruit of his thought Bulaklak (Flower). The first thing God prepared for the beginning of his creation was Impierno (Hell) or Averni, which was below and in the abyss. He said to Bulaklak: "I will leave you for a while—guard my Ark of the Covenant and do not dare to open it. If you do not obey my command, you will go down to the land that I will create and will suffer to gather the scattered and lost virtudes.' Once God had said that, he went down to the abyss to prepare a sad home for his chosen Archangels, who would be created and rebel against him. When God left, Bulaklak opened the said Ark of the Covenant in the desire to know the truth and fulfillment of God's words. When the Ark was opened, three letters "B" with wings suddenly appeared and flew away. The three letters mentioned were BAM, BAU, and BIM also known as the Tres Virtudes, which were very miraculous and wonderful. Bulaklak immediately closed the box, but the three "B"'s had been released already, and she could not find them. When God returned from the abyss, he said to Bulaklak: "Now, what I said to you will be fulfilled—that you will descend to the earth and will suffer." God had already made a plan for and the forms of his works and creations: water, fire, earth, heaven, trees and plants, Sun, Moon, stars, and, above all, the holy spirits that would help him in his works and creations. God showed them to his consultant Bulaklak. She said that the spiritual creations were perfect, but the material things should be changed. This was because, in God's plan, the huge and tall trees were to bear large fruits, and the small and low trees were to bear tiny fruits. Bulaklak said that if those trees were to be placed on the ground, people and animals would seek shelter under the huge and tall trees when exposed to the heat of the sun, and if the large fruits of the trees were ripe and could no longer cling to the stalk and withstand the fall, they may cause injury or death to said people and animals. God changed his plan in accordance with Bulaklak’s advice. The huge and tall trees would be the ones to bear tiny fruits, while the small and low trees would be the ones to bear large fruits. When everything was ready, God thought to create his helpers, but he was suddenly sweaty, and when he shed the sweat away on his right and left sides, the sixteen droplets of sweat on his right side became sixteen spirits, while the eight droplets of sweat on his left side became eight other spirits. From these twenty four, he drew three to carry out his plan of creation. These were the so called three powerful Avelator, Avetemet, and Avetillo. These were the Tres Personas, or the Santisima Trinidad, who would speak from the beginning of creation.