Водислав-Шлёнски, Польша: қала туралы ақпарат, географиялық орны, халық саны (47,992), маңыздағы қалалар мен ауылдар. Польшаның Оңтүстік Сілезия аймағы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Wodzisław Śląski) – Польшаның оңтүстігіндегі Силезия воеводіндегі қала. 2019 жылғы мәлімет бойынша, халқы 47 992 адамды құрайды. Водзислав округінің орталығы. Бұрын Катовице воеводінде (1975–1998) болған; Чехиямен шекараға жақын, Варшавадан оңтүстікке шамамен және Краковтан батысқа қарай, Үрге Силезия көмір алабы деп аталатын қалалық аймақтың оңтүстік шетінде орналасқан.
Wodzisław Śląski (; Loslau, , Vladislavia, , ) is a city in Silesian Voivodeship, southern Poland with 47,992 inhabitants (2019). It is the seat of Wodzisław County. It was previously in Katowice Voivodeship (1975–1998); close to the border with the Czech Republic, about south of Warsaw and about west of Kraków, on the southern outskirts of the metropolitan area known as the Upper Silesian Coal Basin.
Орналасқан жері
Wodzisław Śląski – Жоғарғы Силезияның оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан қалалық гмина, қазір Польшаның оңтүстігіндегі Силезия воеводтығында, Жоғарғы Силезия көмір бассейнінің оңтүстік жағында. Ол Пзов, Радлин қалаларымен және Маркловице, Мшана, Годув, Горжице және Любомия ауылдарымен шектеседі. Висла және Одер өзендері арасында, Чехия шекарасына жақын, Моравия қақпасының алдында жатыр. Қаладан бірнеше өзен ағып өтеді, олардың ең ірілері – Лесница және "Завадка" өзендері. Wodzisław Śląski аймағында алты елдің астаналары орналасқан: Берлин, Вена, Прага, Братислава, Будапешт және Варшава.
Wodzisław Śląski is an urban gmina in the south eastern part of Upper Silesia, now in Silesian Voivodeship in south Poland, within the south portion of the Upper Silesian Coal Basin. It borders the towns of Pszów, Radlin and villages Marklowice, Mszana, Godów, Gorzyce and Lubomia. It lies between the Vistula and Oder rivers, near Czech border in the foreground Moravian Gate. Several rivers flow through the city, the major two being the Leśnica and "Zawadka" rivers. Within of Wodzisław Śląski are the capital cities of six countries: Berlin, Vienna, Prague, Bratislava, Budapest and Warsaw.
Климат
Бұл аймақтың климаты континенттік ылғалды. Орташа температурасы (қаңтарда орташа және шілдеде орташа) градусқа жетеді. Жылдық жауын-шашын мөлшері орташа , ал ең жаңбырлы айы – шілде. Аймаққа тән әлсіз және орташа күшті желдер Моравия қақпасынан оңтүстік-батыс бағытынан шамамен 4 м/с жылдамдықпен соғады.
The climate of the area is continental humid. The average temperature is (average in January and up to average in July). Yearly rainfall averages at , the most rainy month being July. The area's characteristic weak and medium winds blow at about 4 m/s from the south west (Moravian Gate).
Тарих
Шекаралық қала болғандықтан, Водзислав Сляски – Водзислав ауданының орталығы, ол көп ғасырлар бойы созылған тарихи процесте қалыптасқан. Жайылмалы қазба жұмыстарының нәтижесінде тас дәуіріне дейінгі ең көне тұрғындарға қатысты мәліметтер табылды.
Being a borderland town, Wodzisław Śląski is a centre of the Wodzisław County, formed during a historical process lasting many centuries. Rich excavations the oldest finds dated back to the Stone Age give evidence about its ancient inhabitants.
Орта ғасырлар
Қаланың атауы пиаст әулетінен шыққан Ополе Владиславының есімімен байланысты. Ол шамамен 1257 жылы қаланы негіздеп, Водзислав монастырын салған. Қаланың тарихы 10 және 11 ғасырларға дейін жетеді, сол кезде Водзиславтың қазіргі аумағында үш славян елді мекені болған, олар бірігіп бір қала құрады. Орта ғасырлық фламанд және неміс қоныс аударушыларының (Ostsiedlung) шығысқа қарайғы қозғалысы кезінде Водзислав, көптеген басқа поляк елді мекендері сияқты, 1257 жылға дейін белгілі бір уақытта Магдебург құқығымен (қала мәртебесі және құқықтары берілді) енгізілді (нақты күні белгісіз). Дегенмен, мұны ұлттық тиесіліктің өзгеруімен шатастырмау керек; Водзислав Польша Корольдігінің құрамында болды, 1327 жылы Силезия толығымен Богемия тәжінің феодалына айналғанға дейін. Герцогиня Констанцияның тұсында қала қарқынды дамыды. Водзислав Жоғарғы Силезияның ең халқы көп және ең бай қалаларының бірі болды. 14 және 15 ғасырларда қала өсіп, аймақтық сауда орталығына айналды. 15 ғасырда гуситтер қаланы қиратты. 1526 жылдан бастап Богемия, соның ішінде Водзислав кіретін Силезия феодалдық жері, Габсбургтердің билігіне көшті.
The city's name derives from the Piast Duke Władysław of Opole. He located the city and established the Wodzisław monastery about 1257. The city's origins can be traced back into the 10th and 11th century, when three Slavic settlements existed on Wodzisław's present day territory which eventually merged to form one town. In the course of the medieval eastward migration of Flemish and German settlers (Ostsiedlung), Wodzisław, as many other Polish settlements, was incorporated (granted city status and right) according to the so called Magdeburg Law at some point before 1257 (the exact date remains unknown). This, however, is not to be confused with a change in national affiliation; Wodzisław continued to be part of the Kingdom of Poland, until Silesia as a whole became a fiefdom of the Bohemian crown in 1327. At that times of Duchess Constance, the town developed fast. Wodzisław was one of the most populated and richest towns of Upper Silesia. In 14 and 15th century the city continued to grow and developed into a regional trade centre. In the 15th century, the Hussites devastated the city. From 1526, Bohemia, including the fiefdom of Silesia, which Wodzisław was a part of, came under the authority of the Habsburg crown.
Қазіргі заманның басындағы кезең
XVI-XVII ғасырларда және Отыз жылдық соғыс кезінде Водзислав Габсбург империясының құрамына кірді. Отыз жылдық соғыс аяқталғаннан кейін Водзислав қирады және ешқашан орта ғасырдың "алтын дәуіріне" оралмады. Пруссия королі Фридрих II (Ұлы) мен Габсбург императоршасы Мария Тереза арасындағы Австрия мұрагерлігі соғысының басында, 1740 жылы Силезияның көп бөлігі, Водзиславты қоса алғанда, Пруссия Корольдігіне қосылды, және Австрия бұл мәселені 1763 жылы мойындады. 1815 жылы қала Пруссияның Силезия провинциясының құрамына кіріп, Рыбник ауданында орналасты. Көмір өндіру Водзислав экономикасы үшін 19 ғасырдың басынан-ақ маңызға ие болды.
In 16th and 17th century and during the time of the Thirty Years' War, Wodzisław been part of the Habsburg Empire. After the end of the Thirty Years' War Wodzisław was destroyed. Never back to Middle Ages' "golden time". At the beginning of the War of the Austrian Succession between King Frederick II of Prussia (the Great) and the Habsburg empress Maria Theresa of Austria, the greatest part of Silesia, including Wodzisław, was annexed by the Kingdom of Prussia in 1740, which Austria eventually recognized in 1763. In 1815 the city became part of the Prussian Province of Silesia and was located in the Rybnik district. Coal mining gained importance for Wodzisław's economy as early as the 19th century.
20 ғасыр
1918 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Польша мемлекеті қайта жаңғыртылды. Ұлтаралық шиеленіс атмосферасында Жоғарғы Силезияның болашақ ұлттық тиесілігін анықтау үшін референдум ұйымдастырылды. Көпшілік Германияны таңдағанмен, екі тарапты қанағаттандыру мақсатында аймақ бөлінді. Екі тарап та өздеріне бөлген аумақты жеткіліксіз деп есептесе де, бөлініс негізделгендігін көрсетті, өйткені неміс және поляк бөліктерінде көпшілік сәйкес ұлтты қолдады. Рыбник және Пшчина (Плесс) округтерінде Германияны қолдағандардың саны ең аз болды. Водзислав (Лослау) қаласында 2333 дауыс бергендердің арасында 1669-ы (72%) Германияны, ал 662-сі (28%) Польшаны қолдады. Дегенмен, Рибник округінің барлығы 65% көпшілікпен Польшаны қолдады. Қала мен округтің көп бөлігі Екінші Польша Республикасының құрамына қосылды; Водзислав 1335 жылы Польшаның Силезияны Тренчин шарты бойынша Богемияға өткізгенінен бері алғаш рет Польша мемлекетіне енді. Жоғарғы Силезиядағы референдум мен одан кейінгі бөлініс поляк милитанттарының үш Силезия көтерілісімен бірге жүрді. Екінші Польша Республикасы кезеңінде Водзислав Силезия воеводтығының құрамына кірді, ол кең ауқымды саяси және қаржылық автономияға ие болды. 1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, шекаралық Водзислав қаласы Германияның билігіне қайта өтті, ол тікелей Германия мемлекетіне қосылған Польшаның бөлігінде орналасқан еді. Халық ұлттық белгілерге сәйкес жіктеліп, «германизацияланды» немесе құқықтарынан айырылып, поляктар ретінде Бас үкіметке депортацияланды. 1945 жылдың 22 қаңтарында нацистік Германияның Аушвиц концлагерінен 56 шақырым қашықтықтағы өлім шеруі Водзислав Сляскиде аяқталды, онда тұтқындар басқа лагерлерге тасымалдауға арналған вагондарға мінбек болды. Кеңес әскері Польшаға жақындағанда, олар келгенге тоғыз күн бұрын Щутштаффель лагерден 60 мың тұтқынды шығарды. Жолда шамамен 15 мың тұтқын қаза тапты. Штатен-Айленд, Нью-Йорк штатындағы Барон Хирш зиратында Водзиславтың Холокост құрбандарына арналған ескерткіші орнатылған, онда Водзислав жерлестерінің бөлімі бар. 1945 жылдың наурыз айында Кеңес әскері Водзиславқа жақындады. Екінші дүниежүзілік соғыста қаланың шамамен 80% қирады. 1945 жылдың 26 наурызынан бастап Водзислав қайтадан Польша құрамына енді. Соғыстан кейін Ескі қала, оның ішінде Базар алаңы толыққанды түрде қалпына келтірілді.
After the end of World War I in 1918, Polish statehood was restored. Amidst an atmosphere of ethnic unrest, a referendum was organized to determine the future national affiliation of Upper Silesia. Although an overall majority had opted for Germany, the area was divided in an attempt to satisfy both parties. Although both parties considered the territory they were assigned insufficient, the division was justified insofar as in the German and Polish parts a majority had voted in favour of the respective nation. The lowest numbers of pro German votes were registered in the districts of Rybnik and Pszczyna (Pless). In the town Wodzisław (Loslau), out of 2,333 votes, 1,669 (72%) were in favour of Germany and 662 (28%) were in favour of Poland. However, the Rybnik district as a whole voted in favour of Poland with a 65% majority. The town and the largest part of the district were attached to the territory of the Second Polish Republic; Wodzisław thus became part of a Polish state for the first time since 1335 when Poland had ceded Silesia to Bohemia in the Treaty of Trentschin. The Upper Silesia plebiscite and eventual division of Upper Silesia were accompanied by three Silesian Uprisings of Polish militants. Within the Second Polish Republic of the interwar period, Wodzisław was part of the Silesian Voivodeship, which enjoyed far reaching political and financial autonomy. With the outbreak of World War II in 1939, the border city Wodzisław returned under the rule of Germany, being in the part of Poland that was directly incorporated into the German state. The population was ethnically categorized and either "re Germanized" or disfranchised and partially deported into the General Government as Poles. On 22 January 1945 a death march from Nazi German's death camp Auschwitz, 35 mile (56 km) away, ended in Wodzisław Śląski, where the prisoners were put on freight trains to other camps. When the Soviet army advanced on Poland, nine days before the Soviets arrived, the Schutzstaffel had marched 60,000 prisoners out of the camp. Approximately 15,000 prisoners died on the way. There is a memorial to the victims of the Holocaust from Wodzisław in the Baron Hirsch Cemetery Staten Island, New York where the Wodzisław landsmanshaft has a section. In March 1945 the Soviet army arrived near Wodzisław. Approximately 80% of the town was destroyed in World War II. From 26 March 1945 Wodzisław was once more integrated into Poland. The Old Town, including the Market Square, was fully restored after the war.
Көлік
Wodzisław Śląski бірнеше маңызды жол, теміржол және әуе байланысы торабында орналасқан. А1 тас жолы қала орталығы арқылы өтеді. Қаладан бір ұлттық жол ("DK78") және Гливицеден Остраваға дейінгі үш облыстық жол, сондай-ақ Жоры мен Ястшембие-Здруйден Рацибужға дейінгі облыстық жолдар ("DW932", "DW933", "DW936") өтеді. "Wodzisław Śląski" теміржол торабы – маңызды ауыстырып тиеу пункті. Қала үш халықаралық әуежайға жақсы байланысқан: Катовице – Пирзовице (шамамен алыс), Краков – Балице (шамамен алыс) және Острава – Моснов (шамамен алыс).
Wodzisław Śląski is situated at the junction of several major lines of road, railway and air communication. Only from center the town crossing motorway A1. The town is crossed by one national road ( "DK78" ) and tree regional roads running from Gliwice to Ostrava and regional roads from Żory and Jastrzębie Zdrój to Racibórz ( "DW932", "DW933", "DW936" ). The railway junction at "Wodzisław Śląski" is a major transshipment point. The town is very well connected to three international airports: Katowice – Pyrzowice (about away), Kraków – Balice (about away) and Ostrava – Mosnov (about away).
Экономика
Водзислав Шленски – Водзислав округінің орталығы және астанасы. Қала Польшаның солтүстігінен оңтүстігіне қарай бағытталған негізгі тас жол бойында және Чехиямен шекаралас орналасқан.
Wodzisław Śląski is center and capital of the Wodzisław County. City is situated on the main highway from nord Poland to south Poland and border with Czech Republic.
Көмір орталығы
Водзислав Сляски – орташа көмір және өнеркәсіптік орталық. Қалада көмір шахталары болмаса да (1 мамыр көмір шахтасы 2001 жылы жабылды), оның айналасында бірнеше шахта бар (Радлин – Марсель көмір шахтасы, Пзоу, Рыдултовы – Рыдултовы Анна көмір шахтасы, Ястржембие – Жас Мос көмір шахтасы) және Радлинде кокс өндірісі орналасқан. Eko Okna терезе фабрикасы да Водзислав Сляскиде орналасқан.
Wodzisław Śląski is a medium coal and industrial centre. Although there is no coal mines in the town (1 Maja Coal Mine closed in 2001), there are a few in its neighborhood (Radlin – Marcel Coal Mine, Pszów, Rydułtowy – Rydułtowy Anna Coal Mine, Jastrzębie – Jas Mos Coal Mine) and a coke manufacture in Radlin. The window factory Eko Okna is also located in Wodzisław Śląski.
Мәдениет
Қалада бір кітапхана, бір мұражай және бір кинотеатр бар.
The town has one library, one museum and one cinema.