Кіріспе

Wodzisław Śląski) – Польшаның оңтүстігіндегі Силезия воеводіндегі қала. 2019 жылғы мәлімет бойынша, халқы 47 992 адамды құрайды. Водзислав округінің орталығы. Бұрын Катовице воеводінде (1975–1998) болған; Чехиямен шекараға жақын, Варшавадан оңтүстікке шамамен және Краковтан батысқа қарай, Үрге Силезия көмір алабы деп аталатын қалалық аймақтың оңтүстік шетінде орналасқан.

Орналасқан жері

Wodzisław Śląski – Жоғарғы Силезияның оңтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан қалалық гмина, қазір Польшаның оңтүстігіндегі Силезия воеводтығында, Жоғарғы Силезия көмір бассейнінің оңтүстік жағында. Ол Пзов, Радлин қалаларымен және Маркловице, Мшана, Годув, Горжице және Любомия ауылдарымен шектеседі. Висла және Одер өзендері арасында, Чехия шекарасына жақын, Моравия қақпасының алдында жатыр. Қаладан бірнеше өзен ағып өтеді, олардың ең ірілері – Лесница және "Завадка" өзендері. Wodzisław Śląski аймағында алты елдің астаналары орналасқан: Берлин, Вена, Прага, Братислава, Будапешт және Варшава.

Климат

Бұл аймақтың климаты континенттік ылғалды. Орташа температурасы (қаңтарда орташа және шілдеде орташа) градусқа жетеді. Жылдық жауын-шашын мөлшері орташа , ал ең жаңбырлы айы – шілде. Аймаққа тән әлсіз және орташа күшті желдер Моравия қақпасынан оңтүстік-батыс бағытынан шамамен 4 м/с жылдамдықпен соғады.

Тарих

Шекаралық қала болғандықтан, Водзислав Сляски – Водзислав ауданының орталығы, ол көп ғасырлар бойы созылған тарихи процесте қалыптасқан. Жайылмалы қазба жұмыстарының нәтижесінде тас дәуіріне дейінгі ең көне тұрғындарға қатысты мәліметтер табылды.

Орта ғасырлар

Қаланың атауы пиаст әулетінен шыққан Ополе Владиславының есімімен байланысты. Ол шамамен 1257 жылы қаланы негіздеп, Водзислав монастырын салған. Қаланың тарихы 10 және 11 ғасырларға дейін жетеді, сол кезде Водзиславтың қазіргі аумағында үш славян елді мекені болған, олар бірігіп бір қала құрады. Орта ғасырлық фламанд және неміс қоныс аударушыларының (Ostsiedlung) шығысқа қарайғы қозғалысы кезінде Водзислав, көптеген басқа поляк елді мекендері сияқты, 1257 жылға дейін белгілі бір уақытта Магдебург құқығымен (қала мәртебесі және құқықтары берілді) енгізілді (нақты күні белгісіз). Дегенмен, мұны ұлттық тиесіліктің өзгеруімен шатастырмау керек; Водзислав Польша Корольдігінің құрамында болды, 1327 жылы Силезия толығымен Богемия тәжінің феодалына айналғанға дейін. Герцогиня Констанцияның тұсында қала қарқынды дамыды. Водзислав Жоғарғы Силезияның ең халқы көп және ең бай қалаларының бірі болды. 14 және 15 ғасырларда қала өсіп, аймақтық сауда орталығына айналды. 15 ғасырда гуситтер қаланы қиратты. 1526 жылдан бастап Богемия, соның ішінде Водзислав кіретін Силезия феодалдық жері, Габсбургтердің билігіне көшті.

Қазіргі заманның басындағы кезең

XVI-XVII ғасырларда және Отыз жылдық соғыс кезінде Водзислав Габсбург империясының құрамына кірді. Отыз жылдық соғыс аяқталғаннан кейін Водзислав қирады және ешқашан орта ғасырдың "алтын дәуіріне" оралмады. Пруссия королі Фридрих II (Ұлы) мен Габсбург императоршасы Мария Тереза арасындағы Австрия мұрагерлігі соғысының басында, 1740 жылы Силезияның көп бөлігі, Водзиславты қоса алғанда, Пруссия Корольдігіне қосылды, және Австрия бұл мәселені 1763 жылы мойындады. 1815 жылы қала Пруссияның Силезия провинциясының құрамына кіріп, Рыбник ауданында орналасты. Көмір өндіру Водзислав экономикасы үшін 19 ғасырдың басынан-ақ маңызға ие болды.

20 ғасыр

1918 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс аяқталғаннан кейін Польша мемлекеті қайта жаңғыртылды. Ұлтаралық шиеленіс атмосферасында Жоғарғы Силезияның болашақ ұлттық тиесілігін анықтау үшін референдум ұйымдастырылды. Көпшілік Германияны таңдағанмен, екі тарапты қанағаттандыру мақсатында аймақ бөлінді. Екі тарап та өздеріне бөлген аумақты жеткіліксіз деп есептесе де, бөлініс негізделгендігін көрсетті, өйткені неміс және поляк бөліктерінде көпшілік сәйкес ұлтты қолдады. Рыбник және Пшчина (Плесс) округтерінде Германияны қолдағандардың саны ең аз болды. Водзислав (Лослау) қаласында 2333 дауыс бергендердің арасында 1669-ы (72%) Германияны, ал 662-сі (28%) Польшаны қолдады. Дегенмен, Рибник округінің барлығы 65% көпшілікпен Польшаны қолдады. Қала мен округтің көп бөлігі Екінші Польша Республикасының құрамына қосылды; Водзислав 1335 жылы Польшаның Силезияны Тренчин шарты бойынша Богемияға өткізгенінен бері алғаш рет Польша мемлекетіне енді. Жоғарғы Силезиядағы референдум мен одан кейінгі бөлініс поляк милитанттарының үш Силезия көтерілісімен бірге жүрді. Екінші Польша Республикасы кезеңінде Водзислав Силезия воеводтығының құрамына кірді, ол кең ауқымды саяси және қаржылық автономияға ие болды. 1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда, шекаралық Водзислав қаласы Германияның билігіне қайта өтті, ол тікелей Германия мемлекетіне қосылған Польшаның бөлігінде орналасқан еді. Халық ұлттық белгілерге сәйкес жіктеліп, «германизацияланды» немесе құқықтарынан айырылып, поляктар ретінде Бас үкіметке депортацияланды. 1945 жылдың 22 қаңтарында нацистік Германияның Аушвиц концлагерінен 56 шақырым қашықтықтағы өлім шеруі Водзислав Сляскиде аяқталды, онда тұтқындар басқа лагерлерге тасымалдауға арналған вагондарға мінбек болды. Кеңес әскері Польшаға жақындағанда, олар келгенге тоғыз күн бұрын Щутштаффель лагерден 60 мың тұтқынды шығарды. Жолда шамамен 15 мың тұтқын қаза тапты. Штатен-Айленд, Нью-Йорк штатындағы Барон Хирш зиратында Водзиславтың Холокост құрбандарына арналған ескерткіші орнатылған, онда Водзислав жерлестерінің бөлімі бар. 1945 жылдың наурыз айында Кеңес әскері Водзиславқа жақындады. Екінші дүниежүзілік соғыста қаланың шамамен 80% қирады. 1945 жылдың 26 наурызынан бастап Водзислав қайтадан Польша құрамына енді. Соғыстан кейін Ескі қала, оның ішінде Базар алаңы толыққанды түрде қалпына келтірілді.

Көлік

Wodzisław Śląski бірнеше маңызды жол, теміржол және әуе байланысы торабында орналасқан. А1 тас жолы қала орталығы арқылы өтеді. Қаладан бір ұлттық жол ("DK78") және Гливицеден Остраваға дейінгі үш облыстық жол, сондай-ақ Жоры мен Ястшембие-Здруйден Рацибужға дейінгі облыстық жолдар ("DW932", "DW933", "DW936") өтеді. "Wodzisław Śląski" теміржол торабы – маңызды ауыстырып тиеу пункті. Қала үш халықаралық әуежайға жақсы байланысқан: Катовице – Пирзовице (шамамен алыс), Краков – Балице (шамамен алыс) және Острава – Моснов (шамамен алыс).

Экономика

Водзислав Шленски – Водзислав округінің орталығы және астанасы. Қала Польшаның солтүстігінен оңтүстігіне қарай бағытталған негізгі тас жол бойында және Чехиямен шекаралас орналасқан.

Көмір орталығы

Водзислав Сляски – орташа көмір және өнеркәсіптік орталық. Қалада көмір шахталары болмаса да (1 мамыр көмір шахтасы 2001 жылы жабылды), оның айналасында бірнеше шахта бар (Радлин – Марсель көмір шахтасы, Пзоу, Рыдултовы – Рыдултовы Анна көмір шахтасы, Ястржембие – Жас Мос көмір шахтасы) және Радлинде кокс өндірісі орналасқан. Eko Okna терезе фабрикасы да Водзислав Сляскиде орналасқан.

Мәдениет

Қалада бір кітапхана, бір мұражай және бір кинотеатр бар.