Кіріспе

Колорадолық құйрық безі (CTF) – жұқтырылған Роки-Маунтин орман құйрығының (Dermacentor andersoni) шағуы арқылы берілетін вирустық инфекция (Coltivirus). Оны бактериялық құйрық арқылы берілетін инфекция – Рокки-Маунтиндік дақтанған қызбамен шатастырмау керек. Колорадолық құйрық безі вирусы американдық пионерлер "тау қызбасы" деп атаған аурумен бірдей болуы мүмкін. Колорадолық құйрық безі вирусы (CTFV) гемопоэтикалық жасушаларды, әсіресе эритроциттерді жұқтырады, бұл вирустың құйрықтар арқылы қалай таралатынын және қан құю кезінде жұқтыру мүмкіндігін түсіндіреді.

Белгілері мен симптомдары

Колорадолық құрт безінің алғашқы белгілері мен симптомдары құрт шаққаннан кейін 1-ден 14 күн аралығында көрінеді. Құрт шағып, симптомдар пайда болғаннан кейін, көбінесе екі фазалы қызба пайда болады. Екі фазалы қызба – бұл қызба, ол сізді жақсы сезінуге мүмкіндік береді, бірақ қайтадан жұқтырады. Вирус бірнеше аптаға созуы мүмкін, бірақ емделгеннен кейін 6 айға дейін қызыл қан жасушаларында табылса мүмкін. Алғашқы симптомдарға қызба, дікіс, бас ауруы, көздің артындағы ауырсыну, жарыққа сезімталдық, бұлшықет ауруы, жалпы әлсіздік, іш ауруы, гепатоспленомегалия, лоқсып, құсу және жалпақ немесе бөртпе жатады.

Тіркелгі

Роки тауларындағы ормандық кене әдетте мезгілсіз иесіне жабысқан күйінде табылады, бірақ иесіз қалғанда ол жарықтар мен тіреулерде, сондай-ақ топырақта жасырынады. Егер қандай да бір себеппен кене қысқа дейін ие таба алмаса, ол көктемге дейін жер жамылғысының астында қалады, содан кейін іздеуді жалғастырады. Роки тауларындағы ормандық кенінің мінез-құлқы оның өмір кезеңдеріне байланысты өзгереді: ересек кенелер наурыз айында белсенді болады, сәуір және мамыр айларында белсенділігі ең жоғары шағына жетеді, ал нимфалар мен дернәсілдер сәуір және маусым айларында тиісінше белсенді болады. Жаздың соңында немесе күздің басында барлық осы кезеңдер әдетте жоғалып кетеді. Кішкентай сүтқоректілер дернәсілдер мен нимфалар үшін жиі кездесетін иелер болып табылады, ал ересек кенелер көбінесе жылқы, сиыр мүйізді мал және бұғы сияқты ірі сүтқоректілермен қоректенеді.

Беріліс

Колорадо қызбасы (CTF) жұқтырған тау орман құртының шағуы арқылы таралады. Құрттар кішкентай кеміргіштер сияқты жұқпалы резервуар жануарларымен қоректену арқылы CTF вирусын тасымалдаушыға айналады. Жұқтырудың ең көп таралған себебі – құрттан адамға жұғу. Адамнан адамға жұғу қалыпты жағдай емес, бірақ сирек жағдайларда қан құю арқылы жұғуы мүмкін. Жұққаннан кейін CTF вирусы қызыл қан жасушаларында бірнеше ай бойы сақталуы мүмкін, сондықтан жұққаннан кейін алты ай бойы қан және сүйек миы донорлыққа беруге кеңес берілмейді.

Диагностика

Клиникалық белгілердің, симптомдардың және зертханалық тесттердің үйлесімі Колорадо құйрық қызуы (КТҚ) болу мүмкіндігін растауға көмектеседі. Бұл тесттердің ішінде Колорадо құйрық вирусына қарсы комплемент байланыстыру реакциясы, Колорадо құйрық қызуына иммунофлюоресценциялық тест және КТҚ-ны көрсететін басқа да жалпы зертханалық көрсеткіштер бар, оларға лейкопения, тромбоцитопения және бауыр ферменттері деңгейінің шамалы көтерілуі жатады. Қызыл қан жасушаларындағы вирустық антиденелерді анықтау да мүмкін.

Эпидемиология

Ауру наурыздан қыркүйекке дейін дамиды, ал ең көп жұққан жағдайлар маусым айында тіркеледі. Бұл ауру негізінен АҚШ-тың батысы мен Канадада, әсіресе Колорадо және Айдахо сияқты жоталы аймақтарда кездеседі. КТФВ алғаш рет 1944 жылы адам қанынан бөліп алынған.