Кіріспе

Құс түрі Форстердің қашаршасы (Sterna forsteri) – Laridae тұқымдасына жататын қашарша. *Sterna* туысының атауы көне ағылшын тіліндегі "stearn", "tern" сөздерінен алынған, ал *forsteri* табиғатты зерттеуші Иоганн Рейнхольд Форстерді еске алады. Солтүстік Америкада ішкі аймақтарда көбейеді және оңтүстік Кариб теңізі мен Орталық Американың солтүстігінде қыстайды. Бұл түр сирек кездеседі, бірақ Батыс Еуропада жыл сайын кездеседі және бірнеше рет Ирландия мен Ұлыбританияда қыстады. Еуропалық қашаршалар мұншалық солтүстікке қарай қыстамайды. Бұл түрлер батпақтарда колониялар құрып көбейеді. Жерге қазылған ұяға екі немесе одан да көп жұмыртқа салады. Барлық ақ қашаршалар сияқты, ол да ұясы мен балаларын қорғауға бейім. Форстердің қашаршасы балық аулау үшін суға сүңгіп кіреді, сонымен қатар көбейетін батпақтарында жәндіктерді де аулайды. Әдетте қыста тұзды су ортасында тамақтанады, көптеген *Sterna* қашаршалары сияқты. Ол әдетте тікелей суға түседі, Арктика қашаршасының сүйіп отырып суға түсу әдісін пайдаланбайды. Аталықтың аналыққа балық сыйлауы – көрісу кезіндегі мінез-құлқының бір бөлігі. Бұл кішкентай, ұзын қанатты қашарша, салмағы 130-ден 190 грамға (4.6-6.7 унция) дейін жетеді. Көбінесе қарапайым қашаршаға ұқсайды. Жоғарғы бөлігі күміс сұр, ал астыңғы бөлігі ақ. Аяқтары қызыл, ал тұмсығы қызыл, ұшы қара. Қыста маңдайы ақ түске айналады, ал ерекше қара көз маскасы сақталады. Жастар Форстердің қашаршалары қыста ересектерге ұқсас. Дауысы – қарабас шағалайының дауысына ұқсас кескір шу. Қысқы уақытта қара көз маскасы болғандықтан, оны қара құзқұрттан шатастыру қиын, бірақ көбею кезінде түсі жағынан одан да ұқсас. Форстердің қашаршасының ақ құйрығының ортасы сұр, ал үстіңгі қанаттары таза ақ, қарапайым қашаршаның қара негізгі қанатындай емес.

Сипаттама

Форстерлік құсқұрт – орташа мөлшердегі, жұқа денелі, терең тілімделген ұзын құйрықты және салыстырмалы түрде ұзын аяқты құс. Көбеймейтін түсінде басы ақ, ал көз бен құлақтың үстін қара, қатар сияқты белгі жабады. Қанаттары сұр, ал негізгі қауырсындары қара күміс сұр, ал төменгі жағы ақ. Ұя салатын жерінің тұрақсыздығына байланысты Форстер құсқұртының жылдық жаңару деңгейі жоғары. Бұл омарталық өсімдіктерді пайдаланып, жерге жай ғана ұя салады және көбінесе ұялау орындары үшін шағалалармен бәсекелеседі. Ұя салатын колонияда бірнеше жұптан мыңға дейін құс болуы мүмкін. Еркектер күндіз ұяны жиі қорғайды, ал аналықтары түнде көбірек болады. Қоршалғанда, жаңа туған балапандар тыныш отырып, үнсіз қалады. Форстер құсқұрты жемді бір рет әкеп, балапандарға олардың мөлшеріне қарай жем береді. Көбейіске дейін еркектер жұптасу үшін тамақтандыруды жаттықтырады, ал помпано, сельдь, менхаден және шинер балықтары тұзды немесе теңіз сулы жерлерде жиі жейді. Құсбегілер, қос қанаттылар және шегірткелер сияқты жәндіктер көбінесе жемдік ретінде пайдаланылады, бірақ су жәндіктерінің дернәсілдері, шаяндар және қосмекенділер де диетаны толықтыра алады.

Көбею

Форстердің құсбақасының көбейту маусымы Америка Құрама Штаттарының шығанақ жағалауында сәуір айында басталып, ендікке байланысты мамырдан маусымның ортасына дейін созылуы мүмкін. Жұмыртқаны салғаннан кейін инкубация кезеңі 24 немесе 25 күнге созылуы мүмкін. Балапандар жартылай дамыған күйде туады, ал қабықтарын ата-аналары алып тастайды. Инкубация мен балапан күтіміне аталық және аналық екеуі де бірдей қатысады. Аталықтары күндіз, ал аналықтары көбінесе түнде жұмыртқаларды жатыр. Балапандардың шығуына дейін және одан кейін агрессивтілік күшейеді. Сол аймақта ұя салған үйректер мен қазтұмсықтар көбінесе құсбақаның жыртқыштарға қарсы агрессивті мінез-құлқынан пайда көреді.

Ұя

Форстердің шағалалары көбінесе батпақты жерлерде ұялайды, тұщы суда немесе өзен сағаларында. Ұялары әдетте батпақтың тереңінде, таяз су аралдарында немесе булану тоғандарында, сондай-ақ адам жасаған бөгеттерде орналасады.

Жұмыртқа

Жұмыртқаның негізгі түсі жасылдан қоңырға дейін өзгереді. Олар қара қоңыр, көмір қара немесе сұр дақтармен тегіс жабылады. Жұмыртқалардың түсінде айырмашылықтар болады; алғашқы жұмыртқалар көбінесе ашық, жасыл және ірі болады. Жұмыртқалардың түсі орналасқан жеріне байланысты өзгеріп отыруы мүмкін. Американдық ащы су құсы, үлкен көк жусан және қара тәжді түнгі жусан да олардың кездесетін жыртқыштары, ал шағалалар мен Каспий жусандары Форстер жусанының жұмыртқаларын жейді. Мысықтар да батпаққа кіріп, жұмыртқалармен және жас құстармен қоректенетін сирек сүтқоректі жыртқыштардың бірі болып табылады. Батпақтар мен тұзды көлдерде сынаптың биометилденуі артады, осылайша Форстер жусанының осалдығын арттырады. Селеннің жоғары деңгейі олардың денсаулығына зиян келтіруі мүмкін. ПХБ сияқты органохлорлы ластаушы заттар олардың көбеюіне де кедергі келтіруі мүмкін.