Кіріспе

Жаңа Зеландияда таралған құстың бір түрі – қызыл мүңкүр шаян (Chroicocephalus novaehollandiae scopulinus), сондай-ақ тарапунга деп аталады және бұрын макрель шаян деп те аталған, Жаңа Зеландияның барлық аймақтарында және Чатем аралдары, сондай-ақ субантарктикалық аралдар сияқты шеткі аралдарда кездеседі. Бұрын жеке түр деп есептелген, бірақ қазір көбінесе күміс шаянның (Chroicocephalus novaehollandiae) бір түрі саналады. Маори тілінде осы түрдің атауы – тарапунга немесе акиаки. Оның халық арасындағы аты кейде Оңтүстік Чили, Аргентина және Фолкленд аралдарының жағалауында кездесетін, сырттан ұқсас болғанымен, туыс емес дельфин шаянға да қолданылады. Басқа көптеген шаяндар сияқты, қызыл мүңкүр шаян дәстүрлі түрде Larus туысына жатқызылады. 2014–2016 жылдары Жаңа Зеландиядағы қызыл мүңкүр шаянның ұя салған 27 831 жұбы тіркелді. 2018 жылы жарияланған зерттеу авторлары бұрынғы бағалаулардың дұрыстығына күмән келтірді, бірақ түрдің 1960 жылдардың ортасынан бері жалпы саны азайғанын көрсетті. Зерттеуде осы азаюдың себептері талқыланып, болашақта мониторинг жүргізу жөнінде ұсыныс енгізілді.

Сипаттама

Қызыл мүңкіділ шаяндар салыстырмалы түрде кішкентай шаяндар, толығымен қызыл мүңкіділ, қызыл көз шеңбері, қызыл аяқтары мен тырнақтары, қара ұштары бар ақшыл сұр қанаттарымен ерекшеленеді. Денесі мен құйрығы ақ түсті. Еркек және ұрғашы құстар арасында көзге көрінетін айырмашылық жоқ. Жастардың мүңкіділі қара қоңыр түсті болып келеді, тек қызыл түстің белгілері байқалады, сондықтан оларды қара мүңкіділ шаяндардан ажырату қиын. Аяқтары да қоңыр, ал сұр қанаттарында қоңыр дақтар кездеседі.

Тарату

Бұл Жаңа Зеландияда ең көп кездесетін ең кішкентай шағала. Жалпы саны 500 000-ға жуық деп есептеледі. Бұрын дербес түр деп есептелген, бірақ Австралиядағы күміс шағалаға ұқсас болғандықтан, қазір оны түрдің кіші түрі деп санайды.

Мінез-құлық

Қызыл мүңкүш - бұл қалыпты мүңкүш. Ол агрессивті қоқыс жегіш және клептопаразит. Еуропалықтар қоныстанғаннан бері оның саны артты, әсіресе жағалаудағы қалалар мен елді мекендер маңында, онда ол қалалық қалдықтарды жей алады. Ол көбінесе ұсақ балықтармен, моллюскалармен және құрттармен (жайылымдардан), сондай-ақ кейде жидектермен, кесірткелермен және жәндіктермен қоректенеді.

Өмірлік цикл

Олар қазан мен желтоқсан аралығында жағалаудағы отарларда, аралдарда, жартастардың тіктеу жерлерінде, жартастар мен жағажайларда ұялайды. Құстар маусымдар бойы сақталатын жұптық байланыстар құрады, бірақ жұптан тыс көбейіп кету де болады. Жұптасуға дайындық кезінде бір-бірін тамақтандыру маңызды рөл атқарады. Ұялар жақсы салынған, оларды теңіз шөптерінен, шөптерден, жапырақтардан және мұз өсімдіктерінен жасауға болады. Әдетте екі-үш жұмыртқа туады, олардың түсі қоңырдан сұрға дейін болады және бүкіл бетіне ақшыл және қара қоңыр дақтар шашыраңқы орналасқан. Бұл құстар көбінесе 12 жылға дейін өмір сүреді, бірақ 30 жылға дейін тіршілік еткендері де кездеседі.