Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Дзяльдово (Солдау) (Ескі пруссиялық: Saldawa) – Польшаның солтүстігіндегі қала. 2021 жылдың желтоқсанына қарай 20 935 тұрғыны бар. Кейін қала тұрғындары Тевтон орденін қуғынға шығарып, Польша королін заңды билеуші деп мойындады. Одан кейінгі Он үш жылдық соғыс кезінде 1455 жылы қала Тевтон орденінің қолына қысқа мерзімге түсті. 1466 жылы Торуньде бейбіт келісімге қол қойылғаннан кейін, ол Тевтон орденінің билігіндегі Польшаның бір бөлігіне айналды. Пруссия герцогтығында (1657 жылға дейін Польшаның вассалдық иелігі) 16 ғасырғы протестанттық реформация кезінде осы елді мекен лютеран дініне көшті. Сольдау протестанттық қауымдастығына келесі коммуналар кірді: Амалиенхоф, Борово, Бурш, Кеммерсдорф, Гайоукен, Хогендорф, Кискиенен, Кенигшаген, Куркау, Нидерхоф, Пьерлаукен, Прушиново және Рудольфсфельде.
Działdowo (Soldau) (Old Prussian: Saldawa) is a town in northern Poland with 20,935 inhabitants as of December 2021, and then the townspeople expelled the Teutonic Knights and recognized the Polish King as rightful ruler. During the subsequent Thirteen Years’ War, the town was briefly captured by the Teutonic Knights in 1455. After the peace treaty signed in Toruń in 1466, it became a part of Poland as a fief held by the State of the Teutonic Knights. Within the Duchy of Prussia (a Polish fiefdom until 1657) the settlement converted to Lutheranism during the Protestant Reformation of the 16th century. The following communes belonged to the Protestant parish of Soldau: Amalienhof, Borowo, Bursch, Cämmersdorf, Gajowken, Hohendorf, Kyschienen, Königshagen, Kurkau, Niederhof, Pierlawken, Pruschinowo, and Rudolfsfelde.
Пруссия Корольдігі мен Германия
1701 жылы қала Пруссия Корольдігінің құрамына кірді, 1773 жылдан бастап жаңа құрылған Шығыс Пруссия провинциясының ішінде болды. Пруссия Корольдігі және кейіннен Германия империясы құрамында, елді мекен 19 ғасырдың екінші жартысында Пруссияның Шығыс темір жолының маңызды түйініне айналды. 1825 жылы қалада поляктар басымдық құрды, онда 1496 поляк және 386 неміс тұрды. Сонымен қатар, Пруссия билігі жергілікті халыққа жаулы болды, себебі олар Конгресс Польшасындағы қараша және қаңтар көтерілістері кезінде Польшаның тәуелсіздігі үшін күресті. 1863 жылғы қаңтар көтерілісі кезінде жергілікті тұрғындар Ресей империясына қарсы күресте поляктарға көмектесу үшін жасырын түрде оқ-дәрі қоймасы мен байланыс орталығын құрды; ол доктор Руссендорфтың үйінде орналасқан. Германияландыру әрекеттеріне қарамастан, аймақ поляк тіліндегі мәдениетін сақтап қалды. 1815 жылы жергілікті халықтың 79% поляктар, ал немістер 21% құрады. 1837 жылы поляктар 74%, немістер 26% болды. 19 ғасырдың екінші жартысында аудан халқының 87% поляктарды құрады. 1910 жылы Германияландыру күш-жігерінің күшеюімен, аудан халқының құрамы ресми неміс статистикасына сәйкес 57% поляктар, 42% немістер және 1% еврейлер болып бөлінді. 1912 жылы немістер аймақтағы санақта "поляк" және "поляк тілі" терминдерінің орнына "мазурлар" және "мазур тілі" терминдерін енгізді. Шығыс Пруссиядағы Deutsch Eylau (Iława), Osterode (Ostróda) және Neidenburg (Nidzica) сияқты Германия Пруссиясына Пруссияның Шығыс темір жолының қатынасы шекара өзгерістерінен кейін үзілді. Қала Польшаға қайтарылғаннан кейін, көптеген неміс тұрғындары, соның ішінде неміс тілінде сөйлейтіндер де, сонымен қатар поляк тілінде сөйлейтіндер де кетіп қалды, тіпті Польшаның оларды поляк азаматтары ретінде жеңіп алуға бағытталған кампанияларына қарамастан. Неміс партиясының үміткері Эрнст Барчевский 1920 жылы 74,6% дауыспен Сеймге, ал 1928 жылы Ұлттық азшылықтар блогы үшін 34,6% дауыспен Польша Сенатына сайланды. Бірақ ол жақын арада Польша армиясымен қайтарылып алынды.
In 1701 the town became part of the Kingdom of Prussia, from 1773 on within the newly formed province of East Prussia. Within the Kingdom of Prussia and the later German Empire, the settlement developed into an important Prussian Eastern Railway junction in the second half of the 19th century. The town had Polish majority in 1825 with 1496 Poles and 386 Germans living within it. At the same time the Prussian authorities were hostile to the local population due to its Polish pro independence activity during the November and January Uprisings in Congress Poland. During the January Uprising of 1863 an ammunition depot and contact point was secretly established by local people trying to help their fellow Poles in the struggle against the Russian Empire; it was located at the house of Doctor Russendorf. The area remained Polish despite attempts at Germanisation. In 1815 79% of the local population were Poles, and only 21% Germans. In 1837 74% were Poles and 26% Germans. In the second half of the 19th century 87% of the district's population were Poles. With the increase of Germanisation efforts in 1910, the whole district population was divided among 57% Poles, 42% Germans and 1% Jews according to official German statistics. In 1912 the Germans introduced the terms "Masurs" and "Masurian language" instead of "Pole" and "Polish language" in the census in the area. The Prussian Eastern Railway connection to German Prussia such as Deutsch Eylau (Iława), Osterode (Ostróda), and Neidenburg (Nidzica) in East Prussia were severed after the border changes. After the town was ceded to Poland, a large number of the German inhabitants left, including not only German speakers, but, at roughly the same percentage, Polish speakers, despite Polish campaigns to win them over as Polish nationals. The candidate of the German Party, Ernst Barczewski, was elected to the Sejm with 74.6% of votes in 1920, and to the Polish Senate with 34.6% of votes for the Bloc of National Minorities in 1928. but it was soon recovered by the Polish Army.
Екінші дүниежүзілік соғыс
1939 жылы екінші дүниежүзілік соғысты бастарған Польшаға неміс нацистік және советтік орыс әскерлерінің шабуылы кезінде қалаға Германия басып кірді, содан кейін поляк халқына қарсы қылмыстар жасау үшін Эйнзацгруппа V келді. Неміс оккупациясы кезінде қала нацистік Германияның Нейденбург округіне қайта қосылды. Қаладағы неміс азшылығы Selbstschutz өлім отрядын құрды, ол поляк көшбасшыларын және саяси және мәдени элита мүшелерін тұтқындап, азаптап, оларды өлтірді. Немістер жергілікті поляк белсенділерінің тек бір бөлігін ұстады, ал көпшілігі жалған есімдермен генерал-губернаторлықта (немістер басып алған Польшаның орталық бөлігі) қашып, жасырынып жүрді. 1939 жылы оккупанттар соғысқа дейінгі поляк әскери казармаларында тұтқынға алынған поляк сарбаздары үшін әскери тұтқын лагерін құрды. 1939 жылдың желтоқсанында ол «Intelligenzaktion» іс-шарасы кезінде тұтқындалған поляк азаматтарына арналған лагерьге айналдырылды. Немістер қалада екі мәжбүрлі еңбек лагерін де ұстады. 1943 жылы Варшавада Дзяльдоводан келген белсенділер Польшаның құпия оқыту ұйымының құрамына кіретін құпия Мазурлық зерттеу институтын (Mazurski Instytut Badawczy) құрды. Қала Шығыс майданындағы шайқастар кезінде ауыр зақымдарға ұшырады. 1945 жылғы Потсдам конференциясында жарияланған шекара өзгерістеріне сәйкес, ол Польшаға берілді және Дзиальдово болып қайта аталды.
During the German Nazi Russian Soviet invasion of Poland in 1939 that began World War II, the town was invaded by Germany, and then the Einsatzgruppe V entered to commit crimes against the Polish population. Under German occupation, the town was annexed back into the Neidenburg District by Nazi Germany. The German minority in the town formed the Selbstschutz death squad that captured and tortured Polish leaders and members of the political and cultural elites before murdering them. Only some of the local Polish activists were caught by the Germans, as most fled and hid under assumed names in the General Government (German occupied central Poland). In 1939, the occupiers established a prisoner of war camp for captured Polish soldiers at the pre war Polish military barracks. In December 1939 it was converted into a camp for Polish civilians arrested during the Intelligenzaktion, The Germans also operated two forced labour camps in the town. In 1943 in Warsaw, activists from Działdowo established the secret Masurian Research Institute (Mazurski Instytut Badawczy), which was part of the Polish Secret Teaching Organization. The town was heavily damaged during the fighting on the Eastern Front. It was assigned to Poland after the war under border changes promulgated at the 1945 Potsdam Conference, and became Działdowo.
Көлік
Қала облыстық 542, 544, 545 тас жолдарының тоғысында орналасқан. Сонымен қатар, теміржол станциясы да бар.
The town is located at the intersection of the Voivodeship roads 542, 544, 545. There is also a train station.