Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Граево – Польшаның солтүстік-шығысында орналасқан, 21 499 тұрғыны бар қала (2016). Бұл қала Подляш воеводиясындағы Граево ауданының орталығы. Ол Мазовия тарихи аймағында, Подляхия және Мазурия шекараларына жақын жерде жатыр.
Grajewo is a town in north eastern Poland with 21,499 inhabitants (2016). It is the capital of Grajewo County within the Podlaskie Voivodeship. It is located within the historic region of Masovia, near the border with Podlachia and Masuria.
Тарих
Бір кезде бұл аймақта йотвингтер мекен еткен.
At one time, the area was inhabited by the Yotvingians.
Польша Корольдігі
Қазіргі Граево аймағындағы алғашқы қоныстар 15 ғасырдың басында пайда болған. Алғашқы жазба дерек 1426 жылға қатысты. 15 ғасырдың соңында ауыл сауда және қолөнердің шағын орталығы болды. Қаңтар көтерілісі кезінде, 1864 жылдың 12 наурызында, қала маңында польшалық көтерілісшілер мен орыс әскерлері арасында шайқас болды, онда поляктар жеңіске жетті. Қаңтар көтерілісіне қатысқандығы үшін 1870 жылы қала өз қалалық құқығынан айырылды. Сол кездегі неміс бақылауындағы Елк және сол кездегі орыс бақылауындағы Белосток қалалары арасында теміржол қатынасы орнатылғаннан кейін қаланың дамуы үдеді. Грайевода еврей қауымы 18 ғасырдың соңынан бері өмір сүрді. Ресейдің кемсітушілік заңдарының (Pale of Settlement) салдарынан, кейде қала халқының көп бөлігін еврейлер құрады. 1808 жылы қалада 197 еврей тұрды, бұл жалпы халықтың 39% құрады. 1827 жылы олар халықтың 57% құрады. 1857 жылы бұл көрсеткіш 76%-ға дейін өсті, ал 1897 жылы қалада 4000-нан астам еврей өмір сүрді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде қала Германия тарапынан басылып алынды. Аралық кезеңде Польшаның жоғары лауазымды тұлғалары Грайевоға келді: 1921 жылы маршал Юзеф Пилсудский, 1925 жылы президент Станислав Войцеховский және 1929 жылы президент Игнацы Мощицкий.
The first settlements in the region of modern Grajewo already existed in the early 15th century. The first documented mention is from the year 1426. In the late 15th century the village was a small center of trade and crafts. During the January Uprising, on March 12, 1864, a clash between Polish insurgents and Russian troops took place near the town, won by Poles. Due to the participation of the population in the January Uprising, the town lost its municipal rights in 1870. With the establishment of a rail link between the then German controlled city of Ełk and the then Russian controlled city of Białystok, the town's development was accelerated. A Jewish community existed in Grajewo from the late 18th century. As a result of the discriminatory Russian regulations (Pale of Settlement), at times Jews formed a majority of the town population. In 1808, 197 Jews lived in the town, 39% of the total population. In 1827 they made up a majority, with 57% of the population. In 1857 the percentage rose to 76% and in 1897 over 4,000 Jews lived in the town. During World War I the town was occupied by Germany. The highest Polish dignitaries visited Grajewo in the interwar period: Marshal Józef Piłsudski in 1921, President Stanisław Wojciechowski in 1925 and President Ignacy Mościcki in 1929.
Екінші дүниежүзілік соғыс
Соғысқа дейінгі халық саны 9500 адамды құрады, оның ішінде 3000 еврей болды. 1939 жылдың 6-7 қыркүйегінде неміс әскері қаланы үш аптаға басып алды. Неміс оккупациясы кезінде синагог және Бет Мидраш немістер тарапынан өртеп жіберілді, ал 300 еврей еркегі Шығыс Пруссиядағы мәжбүрлі еңбек лагеріне депортацияланды. Кейін қала Кеңес Одағына берілді. Кеңес үкіметі көптеген поляк тұрғындарын, әсіресе интеллигенцияны, әскери қызметшілерді, полиция қызметкерлерін, орманшыларды, шенеуніктерді, бай саудагерлерді, шаруаларды және қолөнершілерді, сондай-ақ олардың отбасыларын Солтүстікке (Арктикалық аймаққа), Сібірге және Қазақстанға жер аударды. 1941 жылдың 29 маусымында, жексенбілік құлшыннан кейін, жергілікті поляк антисемиттері 10 еврейді өлтіріп, ондаған адамды жарақаттады. Бірақ келесі күні, 30 маусымда, қалалық еврейлер неміс гестапосымен базар алаңында жиналды, және поляк қылмыскерлерінен коммунистерді анықтау сұралып, олар қатыгездікпен сауаттандырылды. 300 еврей, коммунист деп айыпталып, тұтқындалды және ескі синагогқа қамалды. Немістер аман қалғандарды тамыз айында өлім жазасына кесті. Аман қалғандардың куәлігіне сәйкес, қаладағы 3000 еврейдің шамамен 1600-ы ғана тамыз айында аман қалды және олар геттоға орналастырылды. Бұл жерден шамамен 3500 адам өтті. Қызыл Армия 1945 жылдың 23 қаңтарында Граево қаласына кірді. 1945 жылғы мәліметтер бойынша, Граево округіндегі 5366 тұрғын соғыс кезінде қаза тапты, оның 163-і әскери операцияларда, ал 5009-ы оккупанттардың қылмыстарының салдарынан. Қаланың шамамен 30% қирады. Ол Польшаға қайтарылды, бірақ советтік коммунистік режим орнатылды, ол 1980 жылдары коммунизм құлағанға дейін билікте болды.
The pre war population of 9,500 included 3,000 Jews. The Germans occupied the town for three weeks from 6–7 September 1939. During the German occupation the synagogue and Bet Midrash were burned down by Germans and 300 Jewish men were deported to a forced labor camp in East Prussia. The town was then handed over to the Soviet Union. The Soviets deported many Polish inhabitants, especially the intelligentsia, military, policemen, foresters, officials, wealthier merchants, farmers and craftsmen and their families, to the Far North (Arctic Circle), Siberia and Kazakhstan. On 29 June 1941, following Sunday mass, local Polish anti Semites carried out a pogrom killing 10 Jews and injuring dozens of others. However the next day on 30 June the Jews of the town were assembled at the market square by the German Gestapo and the Polish perpetrators of the pogrom were asked to identify communists who were then brutally beaten. 300 Jews, alleged communists, were arrested and placed in the old Synagogue. The Germans executed the survivors in August. According to survivor testimony only some 1,600 of the 3,000 Jews of the town survived in August, and they were placed in a ghetto. Around 3,500 people passed through it. The Red Army marched into Grajewo on January 23, 1945. According to data from 1945, 5,366 inhabitants of the Grajewo county lost their life during the war, only 163 in military operations, 5,009 as a result of the crimes of the occupiers. About 30% of the town was destroyed. It was restored to Poland, although with a Soviet installed communist regime, which stayed in power until the Fall of Communism in the 1980s.
Соғыстан кейінгі кезең
1945 жылы 8 мамырда коммунистерге қарсы Отандық армия Граево қаласындағы коммунистік қоғамдық қауіпсіздік ғимаратын басып алып, 100-ден астам тұтқынды босатті. 1967 жылы Граевода сүт зауыты құрылды. Уақыт өте келе, ол "Млекпол" атымен Польшадағы ең ірі сүт кооперативтерінің біріне айналды. 2016 жылы Польшадағы алғашқы сүт мұражайы Граевода ашылды. 1975 жылдан 1998 жылға дейін әкімшілік жағынан Ломжа воеводтығының құрамында болды. 1990 жылы қала орталығында Тәуелсіздік ескерткіші ашылды. 2000 жылы президент Александр Квасьневский Граевоға сапар жасады. Бірнеше жыл өткен соң, 2006 жылы премьер-министр Ярослав Качинский Граевоға келді, оның әкесі осы қалада туған.
On May 8, 1945, the anti communist Home Army seized the buildings of the communist Public Security in Grajewo and freed over 100 prisoners. In 1967, the Dairy Plant in Grajewo was established. Over time, as Mlekpol, it became one of the largest dairy cooperatives in Poland. In 2016, the first Milk Museum in Poland was opened in Grajewo. From 1975 to 1998, it was administratively located in the Łomża Voivodeship. In 1990, the Independence Monument was unveiled in the city center. In 2000, President Aleksander Kwaśniewski visited Grajewo. A few years later, in 2006, Grajewo was visited by Prime Minister Jarosław Kaczyński, whose father was born in the town.