Мин әулетінің Хунчжи императоры: Әділеттілік пен гүлдену дәуірі

Кіріспе

Мин әулетінің 10-шы императоры (1487–1505 жж. билік еткен)

Хунчжи императоры (30 шілде 1470 – 9 маусым 1505), сондай-ақ Мин императоры Сяоцзун (c=明孝宗) деп те белгілі, жеке аты Чжу Ючэн (c=朱祐樘), Мин әулетінің оныншы императоры, 1487 жылдан 1505 жылға дейін билік еткен. Ол әкесі Чэнхуа императорынан кейін таққа отырды. Хунчжи императоры дана және бейбіт билеуші болған. Оның билік құрған кезеңінің атауы – "Хунчжи", "үлкен басқару" деген мағынаны білдіреді. Чжу Ючэн Чэнхуа императорының сүйікті ұйығы Ван және оның жақтастары мұрагерлікке үміткер барлық тұлғаларды жоюға тырысқан кезде дүниеге келді. Әйгілі болғандай, жас императордың ұлы бұрынғы императорша тарапынан құтқарылып, өлімнен сақталды. Ол бес жасқа келгенге дейін әкесімен кездеспеді, содан кейін мұрагер ханзада деп жарияланды. Кішкентай кезінен-ақ ерекше зеректігімен және оқудағы жетістіктерімен көзге түсті, жоғары деңгейдегі конфуций білімін алды. 1487 жылы таққа отырғаннан кейін императордың басқаруы конфуцийлік идеологияға негізделді, ал ол өзінің еңбекқорлығымен және жауапкершілігімен танымал болды. Ол мемлекеттік істердің барлығын қатаң бақылап, салықтарды және мемлекеттік шығындарды азайту, сондай-ақ тиімді шенеуніктерді министрлік лауазымдарына тағайындау сияқты шаралар қабылдады. Бұл Мин орталық кезеңінде император мен оның бас хатшылары мен министрлері арасындағы өте сирек кездесетін үйлесімді ынтымақтастыққа айналды. Император өз министрлерін ашық пікір білдіруге және тіпті оның шешімдерін сынауға шақырды. Осының нәтижесінде евнухтардың ықпалы азайды және бұрынғы билік кезеңдеріндегі сарай интригалары жойылды. Бұл үкіметтің ашықтығын арттырып, мемлекеттік органдардың жұмысын жандандырды. Императордың бұйрығымен Ұлы Мин кодексі жаңартылып, толықтырылды. Империяның экономикасы гүлденді, үкімет 1430 жылдары тоқтатылған монета өндірісін қайта бастау арқылы валюта тапшылығын шешуге тырысты. Бірнеше су тасқынына қарамастан, Сары өзенді реттеуге сәттілік келді, ал Оңтүстік-Шығыс Азиямен сыртқы сауда дамыды. Хунчжи императорының сыртқы саясаты бейбіт болды, оның билік кезеңіндегі жалғыз ірі әскери операция 1495 жылы Хамиге жасалған жорық болды. Мин әскерлері сонымен қатар бірнеше ұсақ көтерілістерді тиімді түрде басып тастады. Осының нәтижесінде, халық оның басқаруымен өркендеді. Оның атақты ізашарларымен салыстырғанда, Хунчжи императоры Мин әулетінің ең сәтті билеушілерінің бірі саналады, Хунгу және Юнле императорларымен бірге.

The Hongzhi Emperor (; 30 July 1470 – 9 June 1505), also known by his temple name as the Emperor Xiaozong of Ming (c=明孝宗), personal name Zhu Youcheng (c=朱祐樘), was the tenth emperor of the Ming dynasty, reigned from 1487 to 1505. He succeeded his father, the Chenghua Emperor. The Hongzhi Emperor was a wise and peaceful ruler. "Hongzhi", the era name of his reign, means "great governance". Zhu Youcheng was born during a time in which Lady Wan, the favorite concubine of his father, the Chenghua Emperor, and her supporters were eliminating all potential heirs to the throne. Fortunately, the young emperor's son was saved by the former empress and spared from death. He did not reunite with his father until the age of five, when he was named crown prince. From a young age, he displayed exceptional intelligence and excelled in his studies, receiving a top notch Confucian education. After ascending the throne in 1487, the emperor's administration was guided by Confucian ideology, and he himself was known for his diligence and hard work. He closely oversaw all state affairs, implementing measures such as reducing taxes and government spending, and appointing capable officials to ministerial positions. This marked a rare period of harmonious cooperation between the emperor and his grand secretaries and ministers during the Middle Ming period. In addition, the emperor encouraged his ministers to openly express their opinions and even criticize his decisions. As a result, the power of the eunuchs was diminished and the palace intrigues that had plagued previous reigns were eliminated. This led to a more transparent government and revitalized the functioning of the authorities. Under the order of the emperor, the Great Ming Code was updated and supplemented. The empire's economy was thriving, and the government sought to address the shortage of currency by resuming the production of coins that had been abolished in the 1430s. Despite facing a series of floods, the Yellow River was successfully regulated, and foreign trade with Southeast Asia flourished. The Hongzhi Emperor's foreign policy was peaceful, with the only major military campaign during his reign being the expedition to Hami in 1495. Ming troops also effectively suppressed several smaller rebellions. As a result, the people prospered under his rule. In comparison to his renowned predecessors, the Hongzhi Emperor can be considered one of the most successful rulers of the Ming dynasty, alongside emperors Hongwu and Yongle.

Ерте өмір және билікке кіру

Чжу Ючэн 1470 жылдың 30 шілдесінде дүниеге келді. Ол Мин әулетінің сегізінші императоры Чэньхуа императорының үшінші ұлы және тірі қалған ең үлкен ұлы болды. Оның анасы Цзи (t=紀) есімді әйел болды, ол Оңтүстік Қытайдың Гуанси провинциясындағы көтерілісті басу кезінде тұтқындалған және сарайға әкелінген Яо тайпасының әйелдерінің бірі еді. Ол анасының Оңтүстік сипаттарын мұра етті: кішкентай бойлы, қара түсті терісі, қалың мұрты, сирек сақалы және ақылды, жарқын көздері болды. Дегенмен, ол денесі нашар болды және қартайған сайын жиі ауруға шалдықты. 1469 жылы Леди Цзи императормен жақын қарым-қатынас орнатты. Бірақ жүкті болғаннан кейін, императордың сүйіктісі Ван ханымнан туындаған қауіптің салдарынан бұрынғы император Вудың палатасында жасырын өмір сүруге мәжбүр болды. Ван ханым императордың назарына ие болу үшін кез келген бәсекелесін аяусыз жоюмен танымал еді. 1475 жылдың маусым айында, Чжу Ючэн бес жасқа толғанда ғана император ұлының бар екенін білді. Ол ұлын қуанышпен мойындады, бірақ бір айдан кейін Леди Цзи күмәнді жағдайда қайтыс болды. Осыдан кейін баланың қауіпсіздігін оның әжесі, император жесір Чжоу қадағалады. Анасының өлімі Чжу Ючэнге үлкен қайғы келтірді, өйткені ол оны ересек болғаннан кейін де терең құрметпен еске алатын. 1475 жылдың 5 желтоқсанында Чжу Ючэн мұрагерлік ханзада деп жарияланды. Қарт, білімді евнух Тан Цзи (c=吉) оған оқуға үйретуді бастады (Төрт кітап), ал 1478 жылдың наурыз айында жас ханзаданың конфуций философиясы бойынша ресми білімі басталды. Оның біліміне байланысты 1481 жылы үлгілі мұрагерлер туралы кітап жазылды. Оның ұстаздары оған конфуциандық ілімді басқа императорлардан жақсырақ сіңіре білді, тіпті ересек болғаннан кейін де оның қағидаларына адал болды. Чэньхуа императорының өлімінен және Чжу Ючэннің таққа отыруынан кейін өзінің тағдырына алаңдаған Ван ханым мұрагерге қарсы қастандық жоспарлай бастады. Оның евнух одақтасы Лян Фан (c=梁芳) Чжу Ючэннің ақылсыз және нашар екенін айтып, жаңа мұрагер тағайындауды ұсынды. Алайда тағы бір евнух Хуай Эн (t=懷恩) ханзаданы қорғап, үлкен ұлының мұрагерлік құқығы мен әулеттің тұрақтылығы үшін күресті. Нәтижесінде ол "Орталық астана" деп аталған Фэнянға ауыстырылды. Одан кейін бірден сарайға Тай тауында жер сілкінісі болғаны туралы хабар келді, ол сол кездегі сенімдер бойынша мұрагер ханзадамен байланысты болды. Чжу Ючэнды қолдаған шенеуніктер бұл оқиғаны Көк жіберген ескерту ретінде қарастырды. Көктің ықыласын жоғалтудан қорқып, Чэньхуа императоры мұрагер ханзаданы ауыстыру туралы шешім қабылдамады. 1487 жылдың ақпан айында Чжу Ючэн Синдзи (t=興濟) қаласынан келген Чжан ханымға үйленді, бұл қала Ұлы каналдың бойында, Бейжіңнен 200 км-ден аспайтын жерде орналасқан (қазіргі Цин округі, Цанчжоу префектурасы). Ол әйеліне өте берілген және бір әйелге ғана үйленді, осылайша қытай тарихындағы жалғыз император атанды. Олардың екі ұлы мен үш қызы болды. 1487 жылдың 1 қыркүйегінде Чэньхуа императоры ауырып, үш күннен кейін ол Чжу Ючэнге бас хатшылардың іс-әрекеттерін қадағалауды тапсырды. Ол 9 қыркүйекте қайтыс болды. 1487 жылдың 17 қыркүйегінде Чжу Ючэн Хунчжи императоры ретінде таққа отырды. Билікті қолға алғаннан кейін ол әйелін императорлық бике деп, анасын император жесір Сяому деп жариялады. Содан кейін Гуанси провинциясындағы анасының туыстарын іздестіруге бұйрық берді. Екі туысы Императорлық гвардия офицерлері болып тағайындалды. Бірақ кейін олар тағы бір туыспен дауласып, ақырында үшеуінің де жалған екені анықталды. Осыған қарамастан, император Гуансиде анасының белгісіз ата-бабаларына құрмет көрсету үшін ғибадатхана және Тыйым салынған қалада оның есіне арналған киіз үй салдырды.

Zhu Youcheng was born on 30 July 1470. He was the third son of the Chenghua Emperor, the eighth emperor of the Chinese Ming dynasty, and the oldest to survive. His mother was a woman surnamed Ji (t=紀), who was one of the Yao women captured during the suppression of the rebellion in the southern Chinese province of Guangxi and brought into the palace. He inherited his mother's southern appearance: small stature, darker complexion; he had a bushy moustache, a sparse beard, and intelligent, bright eyes. However, he was not physically strong and often suffered from illness in his later years. In 1469, Lady Ji formed a close relationship with the emperor. However, after becoming pregnant, she had to live secretly in the chambers of the former Empress Wu due to the danger posed by the emperor's favorite, Lady Wan. Lady Wan was known for ruthlessly eliminating any potential rivals for the emperor's favor. It wasn't until Zhu Youcheng was five years old, in June 1475, that the emperor learned of his son's existence. He enthusiastically acknowledged his son, but just a month later, Lady Ji died under suspicious circumstances. From then on, the safety of the boy was overseen by his grandmother, Empress Dowager Zhou. The death of his mother must have been a great shock to Zhu Youcheng, as he deeply respected and remembered her even in adulthood. On 5 December 1475, Zhu Youcheng was named crown prince. The old educated eunuch Tan Ji (c=覃吉) began to teach him to read (The Four Books) and in March 1478, the young prince's formal education in Confucian philosophy began. A book about exemplary successors was written in 1481 specifically because of his education. His teachers were able to instill Confucianism in him more effectively than other emperors, and he remained faithful to its teachings even in adulthood. Concerned about her fate after the Chenghua Emperor's death and the accession of Zhu Youcheng, Lady Wan began plotting against the successor. Her eunuch ally, Liang Fang (c=梁芳), proposed appointing a new heir, claiming that Zhu Youcheng was unintelligent and inferior. However, another eunuch, Huai En (t=懷恩), defended the prince and argued for the right of inheritance of the eldest son and the stability of the dynasty. As a result, he was transferred to Fengyang, the "Central Capital". Shortly after, the court received news of an earthquake on Mount Tai, which was associated with the crown prince in the beliefs of the time. Officials who supported Zhu Youcheng saw this as a warning from Heaven, displeased with the discussion of succession. Fearing the disfavor of Heaven, the Chenghua Emperor did not make a decision to change the crown prince. In February 1487, Zhu Youcheng married Lady Zhang from Xingji (t=興濟), a city located on the Grand Canal, less than 200 km south of Beijing (present day Qing County, Cangzhou prefecture). He was deeply devoted to his wife and remained monogamous, making him the only emperor in Chinese history to do so. Together, they had two sons and three daughters. On 1 September 1487, the Chenghua Emperor fell ill and three days later, he entrusted Zhu Youcheng with overseeing the actions of the grand secretaries. He died on 9 September. On 17 September 1487, Zhu Youcheng ascended to the throne as the Hongzhi Emperor. As soon as he took power, he named his wife as empress and his mother as Empress Dowager Xiaomu. He then commanded a hunt for his mother's relatives in Guangxi Province. Two found cousins were named officers of the Imperial Guard. However, they later got into a dispute with another alleged cousin, and in the end, all three were revealed as fraudsters. Despite this, the emperor did construct a temple in Guangxi to pay tribute to his mother's unknown ancestors and a shrine in the Forbidden City to honor her memory.

Императрица және оның туыстары

Хунчжи императоры әйеліне толыққанды берілген еді. Алайда, императрица тек туыстарын, әсіресе ағаларын ойлаған, ақылсыз әйел еді. Ол сәнді-дәулетті өмір сүруге және дао және будда монахтарына сенуге көбірек қызығушылық танытты. Нәтижесінде, сарайда зәулімдік пен ләззатқа толы атмосфера қалыптасты, бұл бұрынғы билеушілер тұсында көрілмеген жағдай еді. 1491 жылдың қазанында ұлы дүниеге келгеннен кейін император әйеліне ғана емес, сонымен қатар оның әкесіне, ағалары Чжан Хэлингке (t=張鶴齡) және Чжан Янлингке (t=張延齡), сондай-ақ барлық туыстарына да жақсылық жасауды бастады. 1490 жылы императрицаның әкесі Шоунинг графы атағын алған еді. 1492 жылдың көктемінде Хунчжи императоры жас ұлын тәж мұрагері етіп тағайындап, Чжан әулетінің билігі мен ықпалын одан әрі нығайтты. Ұзақ өтпей императрицаның әкесі бұрын-соңды болмаған билікке көтерілу туралы өтініш жасады, ол көптеген шенеуніктердің қарсылығына қарамастан мақұлданды. Ол сол жылы қайтыс болып, қайтыс болғаннан кейін Чанг герцогы (t=昌國公) атағына ие болды. Герцог атағы үлкен ұлына тиді, ал кіші ұлы граф болды, кейіннен Цзянчан маркизі атанды (c=建昌侯). Екі бауыр да көптеген сыйлықтар алды, соның ішінде жер, Пекиндегі императорлық қоймаларды басқару құқығы және тұз саудасына лицензиялар берілді. Тіпті Чжанның туыстарына да Мин императорларының туыстарына қарағанда бесiз сыйлықтар, лауазымдар, жерлер және жемқорлыққа мүмкіндіктер берілді. Шенеуніктер императрицаның туыстарының, әсіресе ағаларының мінез-құлқына жиі наразылық білдірді. Олар сыбайлас жемқорлық, қаражатты жымқыру және Пекиннің оңтүстігіндегі өздерінің аудандарында көршілерінен жерді тартып алуда айыпталды. Осы айыптауларға қарамастан, императрица мен оның анасы әрқашан Чжан ағайындарын қорғады. Оларды Чжан отбасымен байланыстары арқылы мансабын алға жылжытқан евнухтар мен шенеуніктер де қолдады. Нәтижесінде император бүкіл отбасын кез келген жазадан қорғады, тіпті ол сыншыларды жазаламаған болса да (конфуцийлік этикаға сәйкес, шенеуніктер шыншылдықпен және тікелей қателіктерді көрсеткені үшін жазаланбауы керек). Император әйелімен бірге даосизмді ұстанды, бұл шенеуніктердің наразылығын тудырды, әсіресе ол даосистік монахтарды жоғары лауазымдарға тағайындағанда. Хунчжи императорының билігінің соңына қарай Чэнхуа дәуіріндегі ұқсас жағымсыз үрдістер қайтадан көріне бастады, бірақ бұл үрдістер бұрынғыдай күшті емес еді. Оларға императордың жеке меншік иеліктерін құру, Кадрлар министрлігін айналып өтіп тікелей тағайындаулар жасау, тұз саудасына араласу және пара алу кірді, бұл адал және еңбексүйгіш, бірақ тиімсіз императордың беделін түсірді.

The Hongzhi Emperor was completely devoted to his wife. However, the empress was a foolish woman who only cared about her relatives, especially her brothers. She was more concerned with living a luxurious life and trusting Taoist and Buddhist monks. As a result, the court became consumed with luxury and pleasure, something that had not been seen under previous rulers. After their son was born in October 1491, the emperor began to favor not only his wife, but also her father, brothers—Zhang Heling (t=張鶴齡) and Zhang Yanling (t=張延齡)—and all other relatives. In 1490, the empress's father had already been granted the title of Count of Shouning (t=壽寧伯). Then, in the spring of 1492, the Hongzhi Emperor named his young son as crown prince, further solidifying the power and influence of the Zhang family. Shortly after, the empress's father made an unprecedented request for a promotion to marquis, which was granted despite opposition from many officials. He died that same year and was posthumously elevated to Duke of Chang (t=昌國公). The title of Marquis was then inherited by his elder son, while the younger became Count and later Marquis of Jianchang (c=建昌侯). Both brothers received numerous gifts, including land, stewardship of imperial warehouses in Beijing, and licenses to trade in salt. Even the extended family of the Zhangs were granted titles, offices, lands, and opportunities for corruption that were unparalleled compared to the relatives of other Ming empresses. Officials frequently complained about the behavior of the empress's relatives, particularly her brothers. They were accused of corruption, embezzlement, and, in their home county south of Beijing, of seizing land from their neighbors. Despite these accusations, the empress and her mother always defended the Zhang brothers. They were also supported by a group of eunuchs and officials who had advanced their careers through their connections with the Zhang family. As a result, the emperor shielded the entire family from any punishment, even though he generally did not punish critics (according to Confucian ethics, officials should not be punished for honestly and directly pointing out mistakes). The emperor shared a belief in Taoism with his wife, which was frowned upon by officials, especially when he appointed Taoist monks to high ranks. Towards the end of the Hongzhi Emperor's reign, similar negative patterns from the Chenghua era began to emerge, although not to the same extent. These included the establishment of imperial estates, direct appointments that bypassed the Ministry of Personnel, patronage in the salt trade, and bribery, which damaged the image of a conscientious and hard working, yet inefficient, emperor.

Еунухтар

Хандық билікке келген соң Хунчжи императоры Лян Фан сияқты жемқор және беделсіз евнухтарды қызметтен шеттетуге және елден қуды. Одан кейін ол салт-дәстүрлер басқармасын басқаруға қабілетті және сенімді үміткерлерді тағайындады, бұл басқарма император сарайындағы евнухтардың ресми емес басшысы болып саналды. Олардың қатарында бұрын зейнеткерлікке шыққан Хуай Энь де болды. Бұл шараларға қарамастан, шенеуніктер евнухтарды сынауын тоқтатпады және император мен оның отбасының буддистер мен даостарға көрсеткен құрметіне наразылық білдірді. Дегенмен, императордың Батыс және Шығыс Деполары деп аталатын евнухтардың құпия полиция бөлімдерінің өкілеттіктерін шектеу туралы шешімі бюрократия және астана халқы тарапынан ризашылықпен қабылданды. Император осы бөлімдерді, сондай-ақ Императорлық гвардияны басқаруға беделді адамдарды тағайындады. Хунчжи императорының тұсында евнухтарға қатысты екі ғана маңызды саяси оқиға болды. 1489 жылы Нанкин қаласын көп жылдар бойы басқарған үш билік иесінің бірі Цзян Конг, цензорлармен бірнеше кірістердің заңдылығына қатысты дауға түсті. Бұл кірістер императордың шығындарын жабуға жұмсалды. Цзян Конг цензорларды басқа заң бұзушылықтарды анықтамағаны үшін айыптады, ал цензорлар оны заңға қайшы әрекеттерде кінәлады. 1490 жылы император Цзян Конгтың пайдасына шешім шығарды, бірақ шенеуніктердің шабуылдары 1494 жылға дейін жалғасты, осыдан кейін ол қызметтен алынды. Оның құлауына Нанкиннің геомантикалық құрылымын бұзатын құрылыс жобалары себеп болды. Екінші оқиға Ли Гуанға қатысты, император оған тұз лицензияларын сату және лауазымды тұлғаларды тағайындау мен оларды жоғарылату үшін төлемдерді жинауды тапсырды. Шенеуніктер оны бірнеше рет қателік жасады деп айыптады, бірақ оны қарапайым етуге тырысқандары сәтсіз аяқталды. Алайда, 1498 жылдың 28 қазанында Ли Гуан император сарайында салған павильон фэн-шуй ережелеріне сәйкес келмейтін жерге орналасқан деген айыптамадан кейін өзін-өзі өлтіруге мәжбүр болды. Бұл оқиға бірқатар қайғылы жағдайларға әкелді деп саналады, соның ішінде 1 қазанда императордың үлкен қызының қазасы және 26 қазанда Тыйым салынған қаланың сарайларының бірінде болған өрт.

After ascending to the throne, the Hongzhi Emperor demoted and exiled corrupt and unpopular eunuchs, such as Liang Fang. He then appointed capable and trustworthy candidates to lead the Directorate of Ceremonial, which also informally served as the head of the eunuchs in the imperial palace. One such candidate was Huai En, who had previously retired. Despite these efforts, officials continued to criticize the eunuchs and disapprove of the emperor and his family's favor towards Buddhists and Taoists. However, the emperor's decision to limit the powers of the eunuch secret police units, known as the Western and Eastern Depots, was met with gratitude by the bureaucracy and population of the capital. The emperor also made sure to appoint honorable men to lead these units, as well as the Imperial Guard. During the reign of the Hongzhi Emperor, only two politically significant cases related to eunuchs arose. In 1489, Jiang Cong, who had been one of the three dignitaries governing Nanjing for many years, became embroiled in a dispute with the censors over the legality of certain incomes. These incomes were apparently used to pay for the emperor's expenses. Jiang Cong blamed the censors for their inability to detect other violations of the law, while the censors accused him of wrongdoing. The emperor ultimately ruled in Jiang Cong's favor in 1490, but the attacks from officials continued until he was deposed in 1494. His downfall was due to his construction projects disrupting Nanjing's geomantic configuration. The second case involved Li Guang, who was commissioned by the emperor to raise funds through the sale of salt licenses and payments for the promotion and appointment of officials. Officials repeatedly accused him of making mistakes, but their attempts to discredit him were unsuccessful. However, on 28 October 1498, Li Guang was driven to commit suicide after it was alleged that a pavilion he had built in the imperial gardens was placed in an unsuitable location according to feng shui principles. This was believed to have caused a series of misfortunes, including the death of the emperor's eldest daughter on 1 October and a fire in one of the palaces of the Forbidden City on 26 October.

Бюрократияны қысқарту, үкімет құрамы

Ол билік құрған кезде, қажетсіз шығындарды азайтуға және жемқор евнухтар басқаратын мекемелерді жоюға күш салды. Ол өзінің бюрократиясының қабілеттілігі мен адалдығына ерекше мән берді және бұрынғы Мин императорларына қарағанда (династияның негізін қалаушы Хунгу императорынан басқа) қабілетсіз және адал емес шенеуніктерді қызметтен шеттетуде тіпті қатаң болды. Таққа отырғаннан кейін көп ұзамай, ол сарайды тазартып, пара алып, лайықты емес жолмен билікке келген көптеген жағымпаздарды қуып жіберді. Бұл екі мыңға жуық қосымша шенеунік пен шамамен бір мың даосы, буддист және ламаны жұмыстан босатуға әкелді, оларды үйлеріне қайтарып жіберді. Сонымен қатар, ол ең жемқор буддалық және даостық монахтарды түрмеге қамады немесе өлім жазасына кесті. Ол Ван ханымның туыстарын лауазымдарынан алып тастады және үкіметтің басшысы болған аға бас хатшы Ван Анды (t=萬安) жазалап, беделін түсірді. Оның орнына, бұрын зейнеткерлікке шыққан қабілетті және тура адамдарды шақырды. Олардың арасында евнух Хуай Эн мен шенеунік Ван Шу (c=王恕) болды, олар кадрлар министрі болып тағайындалды. Ол басқа министрлерді таңдағанда олардың кеңесін сұрады. Хунчжи үкіметіндегі бас шенеуніктер Ма Вэньшен, ол Цензорат, Соғыс министрлігі және Персонал министрлігін кезекпен басқарды, және Хунчжи императорының соңғы бес жылында Соғыс министрі болған Лю Дася (t=劉大夏) болды. Император Лю Дасямен жиі кеңесетін, бұл Мин әкімшілік жүйесінде сирек кездесетін жағдай еді. Ол сондай-ақ Бас хатшылардан бірлесіп кеңес сұрады. Өткен дәуірден қалған үш Бас хатшының екеуі жаман беделге ие болды және қызметтен босатылды (Ван Ан және Лю Цзюэ (t=劉珝)). Бұл тек Лю Цзиге (t=劉吉) қалды, оны кейбір цензорлар әлі де сынады. Дегенмен, жаңа тағайындалған Бас хатшылар Лю Цзянь (t=劉健) және Сюй Пу (c=徐溥), сондай-ақ бірнеше жылдан кейін таңдалған Цю Цзюнь (c=丘濬), Ли Доньяң және Сье Цян (t=謝遷) – барлығы да ар-намысты адамдар еді. Бұл сарайда ерекше келісім мен үйлесімділікке әкелді.

At the start of his reign, the emperor made efforts to reduce unnecessary spending and eliminate corrupt eunuch run agencies. He placed great importance on the competence and integrity of his bureaucracy, and was even stricter than previous Ming emperors (with the exception of the founder of the dynasty, the Hongwu Emperor) in removing incompetent and dishonest officials. Shortly after taking the throne, he conducted a thorough purge of the court, removing many flatterers who had obtained their positions through bribery rather than merit. This included dismissing two thousand extra officials and nearly a thousand Taoists, Buddhists, and lamas, whom he sent back to their homes. He also imprisoned or executed the most corrupt Buddhist and Taoist monks. Additionally, he removed the relatives of Lady Wan from their positions and disgraced Senior Grand Secretary, Wan An (t=萬安), who was the head of the government. Instead, he called upon able and straightforward men who had previously retired. Among them were the eunuch Huai En and the official Wang Shu (c=王恕), who were appointed as the Minister of Personnel. He sought their advice in selecting the other ministers. The leading ministers in Hongzhi's government were Ma Wensheng, who successively headed the Censorate, the Ministry of War, and the Ministry of Personnel, and Liu Daxia (t=劉大夏), who served as Minister of War during the last five years of the Hongzhi Emperor's reign. The emperor frequently consulted with Liu Daxia, which was unusual in the Ming administrative system. He also sought advice from the Grand Secretaries as a group. Of the three Grand Secretaries from the previous era, two had a bad reputation and were dismissed (Wan An and Liu Jue (t=劉珝)). This left only Liu Ji (t=劉吉), who was still criticized by some censors. However, the newly appointed Grand Secretaries, Liu Jian (t=劉健) and Xu Pu (c=徐溥), as well as those selected a few years later, Qiu Jun (c=丘濬), Li Dongyang, and Xie Qian (t=謝遷), were all honorable men. This led to exceptional harmony at court.

Басқару стилі

Хунчжи императоры конфуциандық ілімдерді шын жүректен қабылдады, тіпті Мин және басқа қытай императорларынан да адал болды. Ол монархтың рәсімдік және саяси міндеттерін адал орындап, Конфуций идеалдарына сай өмір сүруге және билік етуге ұмтылды. Ол министрлерін тыңдап, халқының әл-ауқатын бірінші орынға қойды. Империяның мәселелерін шешуге талпынғанмен, оның зор жоспарлары мен айқын көзқарасы болмады. 1469 жылдан бері министрлерімен кездеспеген Чэньхуа императорынан өзгеше, Хунчжи императоры бұл көзқарасты өзгертіп, 1497 жылы ресми қабылдауларды қайта жаңартты. Оның үкіметінде азаматтық шенеуніктер басымдық құрды, олар евнухтардан артық ықпалға ие болып, әскери жорықтарға жетекшілік етті. Ол шенеуніктерге қатаң жаза қолданбады. Кейбір конфуцийшіл тарихшылар оның билігін, әсіресе алғашқы жылдарын, ежелгі дана билеушілердің алтын ғасырымен салыстырды. Ол император ретінде күнделікті таңертеңгі қабылдауларды өткізіп, мемлекеттік басқаруды жақсарту және оны тиімді ету үшін белсенді жұмыс істеді. Дегенмен, нашар денсаулығы оның міндеттерін орындауын жиі қиындатты. Ол әрдайым Бас хатшылардың кеңесіне құлақ қойып, жеке мәселелерде ғана шешім қабылдады және осы мәселелерде өзінің тәуелсіздігін сақтап қалды. Бірақ уақыт өте келе, императрица мен оның отбасының ықпалына ілесіп, ол дербес шешімдер қабылдай бастады. Бұл шешімдерге белгілі бір буддистер мен даостарды қолдау, сондай-ақ таңдалған бірнеше адамдарды марапаттап, сыйлық беру кірді. Бұл Бас хатшылықтың саяси күшін немесе үкіметтің жоғары моральдық рухын төмендетпеді. Хунчжи дәуірінде Мин кодексін толықтыру мақсатында екі маңызды еңбек жинақталды: «Да Мин хуйдянь» (t=大明會典) және «Вэньсин тяоли» (t=問刑條例). 297 баптан тұратын бұл еңбектер 1500 жылдың наурыз айында аяқталды. Алайда, алғашқы еңбектің авторлары евнухтардың рөлін қарастырмағаны және олардың құқықтарын реттемегені үшін сынға ұшырады, бұл олардың заңсыз әрекеттерін жалғастыруға мүмкіндік берді. Бұл жинақтар заң жүйесінің жай-күйіне наразы болған шенеуніктердің жылдар бойы атқарған еңбегінің нәтижесі болды, мақсаты – шағын түзетулер енгізу еді. Хунчжи императорының конфуциандыққа берілгендігі бұрын-соңды болмаған және ерекше болды; тіпті император болған кезде де ол оқуға мұқият қатысты және классикалық үлгілерге негізделген саяси мәселелер бойынша пікірталастар ұйымдастырды. Ол білім берудің көркем жағын да естен шығармады, өйткені ол шебер суретші және каллиграф болды. Оның қателіктеріне қарамастан, конфуцийшіл идеологияға адал шенеуніктер оның көзқарасын ескере отырып, оларды кешірді.

The Hongzhi Emperor wholeheartedly embraced the teachings of Confucianism, surpassing even the Ming and other Chinese emperors in his sincerity. He diligently fulfilled both the ritual and political duties of a monarch, striving to live and rule according to Confucian ideals. He listened to his ministers and prioritized the welfare of his people. Despite his conscientious efforts to govern and address the empire's problems, he lacked grand plans or a clear vision. Unlike the Chenghua Emperor, who had not met with his ministers since 1469, the Hongzhi Emperor changed this attitude and resumed regular audiences in 1497. His government was dominated by civil officials who held more influence than the eunuchs and led military campaigns. He refrained from using harsh punishments against officials. Some Confucian historians have even compared his reign, particularly the early years, to the golden age of the sage rulers of antiquity. He actively worked to heal and streamline the state administration, presiding over daily morning audiences as one of his primary duties as emperor. However, his frail health often made it difficult for him to fulfill his duties. He consistently followed the advice of the Grand Secretaries, only making decisions on a few personal matters and stubbornly maintaining his independence in those matters. However, as time went on and he was influenced by the empress and her family, he began to make more decisions independently. These decisions included supporting certain Buddhists and Taoists, as well as promoting and giving gifts to a select few individuals. This did not diminish the political power of the Grand Secretariat or the government's high morale. During the Hongzhi era, two important works were compiled to supplement the Ming Code: Da Ming huidian (t=大明會典) and Wenxing tiaoli (t=問刑條例). These works, which contained 297 articles, were completed in March 1500. However, the editors of the first work were criticized for not addressing the role of eunuchs and regulating their rights, which allowed for their illegal activities to continue. These compilations were the result of years of effort by officials who were dissatisfied with the state of the legal system, with the goal of making slight improvements. The Hongzhi Emperor's devotion to Confucianism was unprecedented and unusual; even as emperor, he took his studies seriously and organized debates on political issues based on classical precedents. He also did not neglect the artistic aspect of education, as he was a skilled painter and calligrapher. Despite his mistakes, officials who were faithful to Confucian ideology overlooked and excused them due to his approach.

Экономика, мәдениет

Хунчжи дәуірінде Қытайда, әсіресе 1490 жылдардың соңында, көптеген табиғи апаттар болды. 1480 жылдары империяны қатты құрғақшылық қамтыды, содан кейін 1490 жылдардың басында Солтүстік Қытайда су тасқыны болды, ал 1492 жылы аса ауыр су тасқыны орын алды. Осының нәтижесінде император 3,5 миллион литр бидайға салық жеңілдігін берді. 1480 жылдардың соңынан бері жалғасып келе жатқан Сары өзендегі су тасқыны Шаньдун провинциясындағы бөгеттің құлауына әкеп соқты, бұл кең ауқымдағы қиратуға ұласты. 1493 жылы Лю Дася атты сарапшыға мәселені шешу жұмысы тапсырылды. Ол жергілікті сарапшылардың көмегіне жүгініп, өзенді Кайфэн қаласынан оңтүстік-шығысқа қарай Сучжоуға бұрып, содан кейін Хуай өзені арқылы бағыттап, Шаньдун провинциясында болашақ су тасқындарын болдырмауға қол жеткізді. Жобаға 120 000 адам қатысып, екі жылға созылды. Людің жетістігі оған тарихқа енуге және императордың құрметіне ие болуға мүмкіндік берді, нәтижесінде ол Соғыс министрі лауазымына тағайындалды (1501–1506). Хунчжи императорының өмірінің соңғы жылдарында ол императордың сенімді серігіне айналды. Құрғақшылық, су тасқыны және егіншілік дағдарысқа қарамастан, Хунчжи императорының тұсында экономика гүлденді. Алайда, XV ғасырдың ортасынан бастап, жерлердің қуатты адамдардың қолында шоғырлануы байқалды, әсіресе ірі қалаларда. Император Оңтүстік-Шығыс Азиямен алыс-беріс қатынастарын азайтса да, үкіметтік бақылаудың болмауына байланысты аймақпен жеке сыртқы сауда өркендеді. Сучжоуда бай отбасылар өнерді қолдау көрсетуде ақсүйектермен бәсекелесе бастады, бұл Шен Чжоу, Вэнь Чжэнмин, Тан Инь және Цю Инь сияқты көрнекті суретшілерді қамтитын У сурет мектебінің дамуына әкелді. Бас хатшы Ли Доньян сурет, каллиграфия және поэзия мәселелерінде үлкен ықпалға ие болды, ал император өзі Шэн Ду (沈度) және Лю Цзи сияқты сарай суретшілерінің демеушісі болды.

During the Hongzhi era, China experienced numerous natural disasters, particularly towards the end of the 1490s. In the 1480s, a severe drought struck the empire, followed by floods in northern China in the early 1490s, with one particularly devastating flood in 1492. As a result, the emperor granted tax forgiveness on 3.5 million liters of wheat. The floods on the Yellow River, which had been ongoing since the late 1480s, caused the dam in Shandong to collapse, resulting in widespread destruction. In 1493, an expert named Liu Daxia was finally given the task of finding a solution to the problem. He enlisted the help of local experts and successfully regulated the river from Kaifeng, redirecting the main flow southeast to Suzhou in northern Jiangsu and then through the river bed of the Huai River, effectively preventing future floods in Shandong. The project involved 120,000 men and took two years to complete. Liu's success earned him a place in history and the favor of the emperor, leading to his promotion to the position of Minister of War (1501–1506). He became a trusted confidant of the emperor during the final years of the Hongzhi Emperor's reign. Despite the challenges of drought, floods, and crop failures, the economy thrived under the Hongzhi Emperor's rule. However, there was a growing concentration of land in the hands of the powerful, particularly in both metropolitan areas, which began in the mid 15th century. While the emperor reduced tributary relations with Southeast Asia, private foreign trade with the region flourished due to the lack of government enforcement. In Suzhou, wealthy families began to rival the nobility in their patronage of the arts, leading to the flourishing of the Wu School of painting, which included renowned artists such as Shen Zhou, Wen Zhengming, Tang Yin, and Qiu Ying. Grand Secretary Li Dongyang held great influence in matters of painting, calligraphy, and poetry, and the emperor himself was a patron of Shen Du (c=沈度) and other court painters, such as Lü Ji.

Сәй саудасы

Хами үшін Турпанмен болған қақтығыстарға байланысты әскерге жылқы қажет болды. Сондықтан, император солтүстік-шығыстағы тибет және моңғол тайпаларына шайды заңсыз сатумен күресу үшін мемлекеттік шайды жылқыға айырбастау тәжірибесін қайта жаңғыртуға келісті. Жоспар бойынша, лицензиясы бар саудагерлер Сычуаньнан Ганьсу шекаралық қалаларына шай тасымалдады, шайдың 40% -ы (400,000 джин, шамамен 240 тонна) билік органдарына тапсырылды, ал қалғанын саудагерлер өздері сататын болды. Үкімет осы айырбас арқылы 4000 жылқы алуды көздеген, бірақ саудагерлер көбінесе нашар сапалы шайды алып, жақсы сапалы шайды өздеріне қалдыратын, нәтижесінде шенеуніктер тибеттіктерден нашар жылқылар алатын. 1494 жылы Шаньсиде ашаршылық болғаннан кейін император саудагерлерге 2 миллион джин (шамамен 1200 тонна) мемлекеттік қорынан шай ұсынды, оны аймаққа азық-түлік жеткізу үшін қолдануға болатын. Келесі жылдары шайды жылқыға айырбастау тоқтатылып, саудагерлерге 4 миллион джин шай ұсынылды. 1501 жылы император 4-5 миллион джин шайды күміспен сатуға бұйырды, ал түскен қаржы Шаньсиге астық сатып алуға жұмсалды. Бірақ бұл шешім шайды жылқыға айырбастауға кедергі келтірді, сондықтан император 1502 жылы шайды астыққа айырбастауға тыйым салды. Бұл күш-жігерге қарамастан, үкімет сапалы жылқыға айырбастау үшін жақсы сапалы шай алуда қиындыққа тап болды, нәтижесінде саудагерлер мемлекеттік бақылауды айналып өтіп, шекара арқылы тәуелсіз шай экспортын жалғастырды.

Ақша

1430 жылдары монета ақырындары жабылғаннан бері, уақыт өте келе монета мен мыс ақшаға деген тапшылық күшейе түсті. 16 ғасырдың басында жеке өндірілген монеталар ерте Мин және қалған Тан мен Сун династияларының мемлекеттік монеталарының орнын басты. 15 ғасырдың соңына қарай, мыс ақшалар негізінен солтүстікте айналымда болды, ал оңтүстікте күміс ақшалар қолданысқа енді. 1481 жылғы кіріс тізімінде монеталар тек Солтүстік және Оңтүстік Чжили, Хэнань және Шаньдун аймақтарында ғана қолданылғаны көрсетілген, бұл аймақтардың барлығы Ұлы канал бойында орналасқан. Сол сияқты, 1503 жылғы тізімде монеталар сол аймақтарда қолданылғаны, бірақ Фуцзянь, Гуандун (олар сол кезде де қолданыста болған, жеке және құнды Сун монеталары қолданылған), Юньнань, Гуйчжоу және басқа да ішкі аймақтарда қолданылмағаны айтылған. Цзянси және Хугуанда күріш, астық, күміс және мата ақша ретінде пайдаланылса, дамылмаған солтүстік-батыста (Шаанси және Шаньсиде) тері, ал оңтүстік-батыста (Юньнань) сиыр қабығы қолданылды. Саудагерлер Миннің жеке монеталарын шетелге экспорттады. Бірақ парадоксалды жағдай, осы монеталар шетелде валюта ретінде қабылданып, ресми түрде мойындалса, Мин үкіметі оларды Қытайда мойындаудан бас тартты. 16 ғасырдың басында Мин үкіметі мемлекеттік монеталар нарықтан жоғалып кеткенін анықтады және 1503 жылы монета соғуды қайта бастады. Бұл шараның басты мақсаты жеке монеталарды, олардың ең көп таралған жері – Цзяннань аймағынан ығыстыру болды. Үкімет өзінің монетасын қолдау үшін бұрынғы династиялардың монеталарының құнын екі есеге төмендетіп, жеке монета соғуға тыйым салды. Осы күш-жігерге және өндірістің көп көлеміне қарамастан, мемлекеттік монеталар нарықта басымдыққа ие бола алмады. Сонымен қатар, мыс монеталарды өндірудің техникалық процесі қиын болды, себебі оларды құю өте қымбатқа түсті және лауазымды тұлғалар білікті мамандарға қол жеткізе алмады, тіпті олар жалған ақша жасағандарды пайдалануға мәжбүр болды.

Since the closure of the mints in the 1430s, there has been a worsening shortage of coins and coppers over time. In the early 16th century, privately produced coins replaced the state issued coins from the early Ming and the remaining Tang and Song dynasties. By the end of the 15th century, copper coins were mainly in circulation in the north, while silver had replaced them in the south. A revenue record of 1481 mentions that coins were only used in North and South Zhili, Henan and Shandong, which are all located along the Grand Canal. Similarly, a record of 1503 states that coins were used in the same areas, but not in Fujian, Guangdong (although they were still in use at the time of the record; private and highly valued Song coins were used), Yunnan, Guizhou, and other inland regions. In Jiangxi and Huguang, rice, grain, silver, and cloth were used as currency, while in the more underdeveloped northwest (in Shaanxi and Shanxi), skin was used and in the southwest (Yunnan), cowrie shells were used. Merchants also exported Ming private coins abroad. However, paradoxically, while these coins were accepted as currency and recognized officially abroad, the Ming government stubbornly refused to acknowledge them in China. In the early 16th century, the Ming government discovered that proper state coins had disappeared from the market and resumed minting in 1503. The main purpose of this measure was to push the private coins out of Jiangnan, where they were particularly widespread. The government attempted to support its own coinage by issuing a decree that halved the value of coins from previous dynasties and reiterating the ban on private coinage. Despite these efforts and the significant amount of production, state coins failed to gain dominance in the market. Furthermore, the technical process of producing copper coins was problematic as their casting was expensive and officials did not have access to qualified experts, leading them to even use detained counterfeiters.

Әскери реформалар

Хунчжи императоры әскери даңққа ұмтылмаған және өзінен бұрынғы императорлардың жетістіктеріне қол жеткізуге тырыспаған алғашқы Мин императоры болды. Ол өзін қару-жарақ емес, ізгілік күші арқылы көршілес елдерге басымдық тануы тиіс конфуцийшіл билеуші ретінде қарастырды, сондықтан ол көбінесе агрессивті әрекеттерден аулақ болды. Оның билігі кезіндегі жалғыз ерекше әскери науқандар – 1495 жылғы Хамиге жасалған жорық және бірнеше ұсақ көтерілістерді басу болды. Ол солтүстік шекараға жорық ұйымдастыруды қарастырды, бірақ министрлері мен бас хатшылары оны одан бас тартты. Чэньхуа императорының кезеңімен салыстырғанда, Пекин гарнизоны, соның ішінде он екі жаттығу дивизиясы евнухтардың бақылауында болса, Хунчжи императоры 1487 жылы басшылықты азаматтық шенеуніктерге жүктеді және жалпы басшылықты солтүстік шекарада әскер басқаруда мол тәжірибесі бар Ма Вэньшенге тапсырды. Уэйсуо жүйесінен мұрагерлікпен келген әскерлерге ғана сүйенудің орнына, әскер ақыға жалдамалы сарбаздарды жалдауға көбірек мән берді. Бұл жалдамалылар шекарада «жергілікті әскерлер» (c=土兵; tubing) деп, ал ішкі аймақтарда «халықтың батырлары» (c=民壯; minzhuang) деп белгілі болды. 1494 жылы император осы сарбаздарды қабылдау ережелерін ресми түрде жаңартты, осыған дейін 1449 жылдан бері бұл жұмыс бейресми түрде жүргізіліп келген еді. 1502 жылы 300 000 минжуан сарбазы Вэйсуо бөлімдеріне қосылып, оларды күшейтті. 1464 жылы офицерлерді іріктеу үшін арнайы емтихан енгізілді, бірақ ол 1470 жылдарға дейін кеңінен таралмады. Дегенмен, император осы емтихан нәтижелеріне қанағаттанбады, себебі олар ерекше дағдыға ие офицерлерді анықтамады. 1496 жылы ол жергілікті шенеуніктерге осындай адамдарды табуға шақырды, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды.

Оңтүстік-батыстағы және оңтүстіктегі тәртіпсіздіктер

Хунчжи императорының тұсында Мин әулетінің оңтүстік-батыс аймағындағы алабалық жағдайлар жалғасты. XV ғасырдың соңындағы ең ірі оқиғалардың бірі – 1499 жылдан 1502 жылға дейін Гуйчжоу мен Юньнань шекарасында болған, Лоло тайпасынан Ми лу есімді әйел бастаған көтеріліс. Бұл көтерілісті басу үшін төрт провинциядан әскерлер шақырылып, жергілікті тайпалардан 80 000 адам жұмылдырылды. 1500-1503 жылдар аралығындағы Хайнаньдағы Ли көтерілісі маңызды оқиға болды. Ол қытай шенеуніктерінің шектен тыс билік етуінен және тайпа басшыларының жетекшілігімен басталды, нәтижесінде ішкі таулардан келген көтерілісшілер жағалаудағы жазықтардағы қытай халқына шабуыл жасады. Үкімет ең дұрыс шешімді іздестіріп жатқанда, Хайнань тумасы, кіріс министрлігінің хатшысы Фэн Ю жергілікті басқаруды Чэньхуа дәуіріне дейін қалыпты болғандай, қытай билігінің орнына мұрагерлік Ли басшыларына беруді ұсынды. Ұсыныс қабылданғанымен, көтеріліс соңында әскери күшпен басылды, бұл қытай және моңғол әскерлеріне ауыр шығын әкелді.

Орталық Азия

Бұрынғы патшалық кезінде Хунчжи императорының министрлері Қытайдың батысындағы Жібек жолындағы маңызды қала Хамиді басып алған Турпан сұлтанымен араздыққа түсті, бұл оларды қатты мазалады. 1489 жылы Мин дипломатиясы Турпанға қарсы әрекеттерді ұйымдастыра бастады, ал 1495 жылы Мин әскери жолмен араласты. Қытай-монғол әскері Хамиді басып алып, таққа ұйғыр ханзадасын орналастырды. Бірақ турпандар сол жылдың соңына дейін қаланы қайтарып алды. Жауап ретінде Мин үкіметі Жібек жолындағы сауданы толығымен тоқтатты, осылайша турпандарды мойынсұнуға мәжбүр етті. 1499 жылы ұйғыр ханзадасы қайтадан Хамиде орнатылды. Бұл жетістікке, жастығында солтүстік-батыста қызмет еткен және Ұлы Қабырғаның ар жағындағы жағдайды Пекиннің басқа мемлекеттік қайраткерлерінен жақсырақ түсінген тәжірибелі әскери министр Ма Вэньшеннің ықпалы себеп болды. Алайда, ұйғыр ханзадасының тиімсіздігі оның халқы арасында шиеленіс тудырып, тұрақсыздыққа әкелді. Мин үкіметі 16 ғасырдың басында Хами істеріне араласуын жалғастырды, бірақ олардың ықпалы біртіндеп әлсіреп бара жатты.

Өлім және мұра

1 маусымда 1505 жылы Хунчжи императоры ауырып, бірнеше күннен кейін 8 маусымда қайтыс болды. Оған конфуцийлік ізгіліктеріне деген адалдығын мойындау үшін «Филиалдық ата-баба» деген мағынаны білдіретін «Сяоцзонг» ғибадатханалық аты берілді, ал өлгеннен кейін «Император Цзин» (c=敬帝; «Құрметті император») деген қабірлік аты берілді. Ол Пекин маңындағы Мин қабірлеріндегі Тейлинг мавзолейіне жерленді. Оның он үш жасар ұлы Чжэнде императоры 1505 жылғы 19 маусымда оның орнына отырды. 1492 жылы әкесі оны жақсы көріп, ертерек мұрагер етіп тағайындағанына қарамастан, ұлы көптеген мәселелерде қарсы пікірде болды. Ұлының конфуцийлік құндылықтарды қабылдамауымен салыстырғанда, Хунчжи императорын қытай зиялылары идеалды билеуші ретінде еске алды. Мин тарихының ресми нұсқасы оны мақтауға лайық билеушілердің бірі деп мойындады, өйткені он алты Мин императорының ішінде Хунси, Сюанде және Хунчжи ғана Хунгу мен Юнледен басқа танылуға лайық деп есептелді. Оның билігінде шекара қорғау күшейтілді, салық жүйесі жақсартылды және үкімет ішінде ашықтық пен ынтымақтастық рухы қалыптасты. Хунчжи императорының билігі император мен үкімет арасындағы үйлесімді қарым-қатынас дәуірі ретінде дәстүрлі түрде қарастырылады. Конфуцийшіл ғалымдар оны үлгілі билеуші деп мақтап, оның кемшіліктерін, әсіресе император және оның лайықсыз туыстарына деген ықыласын азайтуға тырысты. Император шенеуніктерге кеңес беріп, олармен қарым-қатынасын жақсартты. Дегенмен, жоғарғы лауазымдардың құрылымы өзгеріссіз қалды, бұл келесі императорлар Чжэнде мен Цзяцзин тұсында евнухтардың билігін тез пайдалануына жағдай жасады.

Пайдаланылған әдебиеттер

Брук, Тимоти. (1998). Көңіл көтерудің сан алуаны: Мин Қытайындағы сауда мен мәдениет. Беркли, Калифорния: Калифорния университеті баспасы.