Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Накси пиктографиялық жазу жүйесі
Naxi pictographic writing system
Дунба, Томба немесе Томпа немесе Мо со символдары – Қытайдың оңтүстігіндегі Накси халқының ²dto¹mba (Бон діни қызметкерлері) қолданатын пиктографиялық глифтер жүйесі. Накси тілінде бұл ²ss ³dgyu «ағашқа ойылған жазулар» немесе ²lv ³dgyu «тасқа ойылған жазулар» деп аталады. Бұл жазуы бар алғашқы артефакттар шамамен біздің заманымыздың 30 жылына дейін жетеді. Глифтер абстракт сөздерді білдіру үшін ребус ретінде қолданылуы мүмкін, егер оларға глифтер болмаса. Донгба көбінесе есте сақтау жүйесі болып табылады және өзіндік Накси тілін толыққанды көрсете алмайды; әртүрлі авторлар бірдей глифтерді әртүрлі мағынада қолдануы мүмкін, ал оны түсіндіру үшін геба буын жазуымен толықтыруға болады.
The Dongba, Tomba or Tompa or Mo so symbols are a system of pictographic glyphs used by the ²dto¹mba (Bon priests) of the Naxi people in southern China. In the Naxi language it is called ²ss ³dgyu 'wood records' or ²lv ³dgyu 'stone records'. The first artifacts with this script on them originate from approximately 30 AD. The glyphs may be used as rebuses for abstract words which do not have glyphs. Dongba is largely a mnemonic system, and cannot by itself represent the Naxi language; different authors may use the same glyphs with different meanings, and it may be supplemented with the geba syllabary for clarification.
Қолданылуы
Алғашында бұл жазу ырым-жырымдық мәтіндерді оқуға арналған құрал ретінде пайдаланылған. Тізімдерді, келісімшарттарды және хаттарды жазу үшін геба жазуы қолданылған. Милнордың пікірінше, "Донгба жазуының толыққанды жазу жүйесіне дамуы үшін жеткілікті өзгерістер жасауы екіталай. Ол бірнеше ғасыр бұрын нақты бір ритуалдық мақсатқа қызмет ету үшін туындады. Оның мақсаты діни емес мамандардың күнделікті қолданысына қажеттілік туғызбайды, себебі бүгінгі күні сауатты наксилер, бұрынғысы сияқты, қытай тілінде жазады. Демек, ол ең көп дегенде, жын-перілерді айдау, туристерді ойын-сауықпен қамтамасыз ету сияқты қажеттіліктерді қанағаттандырумен шектеледі". Оңтүстік Қытайға саяхаттайтындар Лицзянның ежелгі қаласында Донгба жазуымен кездесе алады, онда көптеген дүкендер үш тілде – Донгба, қытай және ағылшын тілдерінде – жазылған таңбалармен әсемделген.
The script was originally used as a prompt for the recitation of ritual texts. For inventories, contracts, and letters, the geba script was used. Milnor concludes it is "unlikely that it [the Dongba script] would make the minor developmental leap to becoming a full blown writing system. It arose a number of centuries ago to serve a particular ritual purpose. As its purpose need not expand to the realm of daily use among non religious specialists—after all, literate Naxi today, as in the past, write in Chinese—at most it will presumably but continue to fulfill the needs of demon exorcism, amusing tourists and the like." Tourists to southern China are likely to encounter Dongba in the Ancient City of Lijiang where many businesses are adorned with signs in three languages: Dongba, Chinese, and English.
Құрылымы мен нысаны
Донгба – суреттелген және идеялық жазудың бір түрі. Шамамен мыңға жуық белгі бар, бірақ жаңа белгілер жасала беретіндіктен бұл сан өзгеріп отырады. Рухани қызметкерлер ақпаратты жазу үшін егжей-тегжейлі суреттер салған, ал бұл суреттер қарапайымданып, белгілі бір үлгіге келтіріліп, ғана емес, сонымен қатар абстрактілі ұғымдарды да көрсететін болған. Белгілер көбінесе нақты бір сөздің мағынасын беру үшін біріктіріледі. Әдетте, есте сақтау үшін негізгі сөздер ғана жазылады; бір суретті әртүрлі тіркестермен немесе толық сөйлем түрінде айтуға болады. Донгба ребусының мысалдары: екі көздің суретін (myə3) тағдырды (myə3) білдіру үшін пайдалану, xa2 'тағам' және xa2 'ұйқы' үшін күріш идісі, ал горалдың суреті (se3) бірнешелік бөлшектің орнына қолданылады. Оның екі түрі бар: (玛里玛莎文) және / (阮坷文).
Dongba is both pictographic and ideographic. There are about a thousand glyphs, but this number is fluid as new glyphs are coined. Priests drew detailed pictures to record information, and illustrations were simplified and conventionalized to represent not only material objects but also abstract ideas. Glyphs are often compounded to convey the idea of a particular word. Generally, as a mnemonic, only keywords are written; a single pictograph can be recited as different phrases or an entire sentence. Examples of Dongba rebus include using a picture of two eyes (myə3) to represent fate (myə3), a rice bowl for both xa2 'food' and xa2 'sleep', and a picture of a goral (se3) stands in for an aspectual particle. It has two variants (玛里玛莎文) and / (阮坷文).
Жазу құралдары мен құралдар
Накси тілінде бұл жазу "ағаш пен тас жазбалары" деп аталады, бұл Дунбаның бұрын тас пен ағашқа қашалғанын көрсетеді. Бүгінде ол көбінесе Daphne tangutica және D. retusa ағаштарынан жасалған қолмен жасалған қағазға жазылады. Парақтардың өлшемі әдетте 28х14 см болып келеді және сол жақ жиегінен тігіліп кітап түрінде жасалады. Беттер төрт көлденең жолға бөлінеді. Символдар солдан оңға және жоғарыдан төменге қарай жазылады. Мәтіннің бөлімдерін бөлу үшін тік сызықтар қолданылады (жоғарыдағы суретті қараңыз), олар сөйлемдерге немесе абзацтарға балама болады. Жазу үшін бамбук қаламдары мен күлден жасалған қара бояу қолданылады.
The Naxi name of the script, 'wood and stone records', testifies that Dongba was once carved on stone and wood. Nowadays it is written on handmade paper, typically from the trees Daphne tangutica and D. retusa. The sheets are typically 28 by 14 cm, and are sewn together at the left edge, forming a book. The pages are ruled into four horizontal lines. Glyphs are written from left to right and top to bottom. Vertical lines are used to section off elements of the text (see image above), equivalent to sentences or paragraphs. Writing utensils include bamboo pens and black ink made from ash.