Әйел үйіне күйеудің қоныс аударуы: әлеуметтік жүйелер мен мәдени ерекшеліктер

Кіріспе

Әйелдің ата-анасымен бірге тұратын немесе жақын жерде орналасқан отбасылардың әлеуметтік жүйесі. Әлеуметтік антропологияда матрилокалды тұру немесе матрилокалдылық (сондай-ақ узорилокалды тұру немесе узорилокалдылық) – бұл жаңа үйленген жұбайлардың әйелдің ата-анасымен бірге немесе олардың жанында тұратын әлеуметтік жүйе.

Сипаттама

Көп жағдайда, ерлі-зайыптылар бөлек тұрады, олардың туған отбасылары бөлек, және бос уақытында бір-бірін көреді. Мұндай некелердің балаларын анасының шешесінен тараған туысқандары тәрбиелейді. Әке өз балаларының тәрбиесіне міндетті түрде қатыспауы керек, бірақ ол әпкелерінің балаларының (қарындастарының ұлдары мен қыздарының) тәрбиесіне қатысады. Осының тікелей салдарынан, мүлік ұрпақтан ұрпаққа мұра болып келеді және көбінесе бөлінбейді. Матрилокалды тұрғын үй көбінесе бау-бақша шаруашылығымен айналысатын қоғамдарда кездеседі. Матрилокалды қоғамдардың мысалдары: Комор аралдарындағы Нгазиджа халқы, Чако каньонындағы Пуэбло тайпалары, Оңтүстік Үндістандағы Кераладағы Наир қауымы, Оңтүстік-Батыс Қытайдағы Юньнань және Сычуань Мосолары, Тайваньның Сирая тайпасы және Батыс Суматраның Минангаба тайпасы. Амазонка бассейнінің жергілікті тұрғындары арасында бұл тұрғын үй үлгісі көбінесе Перудің солтүстік-шығысындағы Урарина тайпасында байқалатын, қалыңмал беру дәстүрімен байланысты. Ортағасырлық Қытайдағы Сун әулеті кезінде бай, аристократиялық емес отбасылар үшін матрилокалды неке кең таралған. Әлемнің басқа аймақтарында, мысалы, Жапонияда Хэйан кезеңінде, мұндай неке жоғары мәртебеліліктің белгісі емес, керісінше, әйелдің отбасының (әкесінің немесе атасының) патриархалдық билігінің көрсеткіші болды, олар оны талап етуге жеткілікті күшті болды. Тағы бір матрилокалды қоғам – Оңтүстік Африканың !Кунг тайпасы. Олар үйлену тойына дейін, яғни жұп үш бала туғанға дейін немесе он жылдан астам бірге болғанға дейін, ухорилокальдықпен айналысады. Кейін жұп қай тайпамен бірге өмір сүретінін таңдай алады. (Техникалық тұрғыдан алғанда, ухорилокальдық матрилокальдықтан өзгеше; ухорилокальдық – жұп әйелдің отбасымен қоныстанса, матрилокальдық – әйелдің туысқандарымен қоныстанса.) !Кунг тайпасы туысқандық байланыс бойынша өмір сүрмейтіндіктен, олар матрилокалды емес, ухорилокалды болып табылады. Некеден кейінгі тұрудың себептерін түсіндіретін алғашқы теориялар (мысалы, Льюис Генри Морган, Эдвард Тайлор және Джордж Питер Мёрдок) оны еңбек бөлінісімен байланыстырды. Алайда, көп жылдар бойы әлемдік үлгілерді пайдалана отырып, бұл гипотезаны тексеру осы екі фактор арасындағы маңызды байланысты таба алмады. Коротаев жүргізген зерттеулер көрсеткендей, әйелдердің күнкөріске қосқан үлесі матрилокалды тұрғын үймен байланысты, бірақ бұл байланыс жалпы полигиния факторымен жасырылған. Әйелдердің күнкөріске қосқан үлесі артқанда матрилокалды тұрғын үйге бейімділік артады, бірақ сонымен бірге жалпы полигинияға да бейімділік артады, бұл матрилокалдылықты жояды. Егер бұл полигиния факторын ескерілсе (мысалы, көп регрессиялық модель арқылы), еңбек бөлінісі некеден кейінгі тұрудың маңызды көрсеткіші болып шығады. Осылайша, Мёрдоктың еңбек бөлінісі мен некеден кейінгі тұру арасындағы қатынастарға қатысты гипотезалары негізінен дұрыс болды, бірақ Коротаев көрсеткендей, осы екі фактор арасындағы нақты қатынастар ол күткеннен де күрделірек. 17-18 ғасырлардағы Арикари мәдениетіндегі матрилокалдылықты Кристи Митчелл феминистік археология шеңберінде қайта зерттеді, бұрынғы зерттеуді сынға алды, оның нәтижесінде ерлердің әлеуметтік өзгерістердің жалғыз қозғаушы күші болғаны және әйелдердің пассивті рөл атқарғаны туралы мәселе көтерілді. Социобиологияда матрилокалдылық – жануарлар қоғамында әртүрлі аймақтарда немесе әртүрлі әлеуметтік топтарда туған немесе ұрықтанған жануарлар арасындағы жұптық байланыс, олар әйелдің туған жеріне немесе тобына қоныстанғанда пайда болады. Қазіргі Қытайда, әйелдер мен еркектер арасындағы жыныстық қатынастың теңгерімсіздігіне қарсы күресу мақсатында, үкімет матрилокалды тұрғын үйді қолдайды, себебі қыздар дәстүрлі түрде басқа отбасыға күйеуге шығып (күйеуінің ата-анасымен бірге немесе жақын жерде тұрады) және оларды "басқа отбасының аузы" деп қарастырады немесе оларды тәрбиелеуге жұмсаған ресурстардың ысырабы деп есептейді.

Frequently, visiting marriage is being practiced, meaning that husband and wife are living apart, in their separate birth families, and seeing each other in their spare time. The children of such marriages are raised by the mother's extended matrilineal clan. The father does not have to be involved in the upbringing of his own children; he does, however, in that of his sisters' children (his nieces and nephews). In direct consequence, property is inherited from generation to generation, and, overall, remains largely undivided. Matrilocal residence is found most often in horticultural societies. Examples of matrilocal societies include the people of Ngazidja in the Comoros, the Ancestral Puebloans of Chaco Canyon, the Nair community in Kerala in South India, the Moso of Yunnan and Sichuan in southwestern China, the Siraya of Taiwan, and the Minangkabau of western Sumatra. Among indigenous people of the Amazon basin this residence pattern is often associated with the customary practice of brideservice, as seen among the Urarina of northeastern Peru. During the Song Dynasty in medieval China, matrilocal marriage became common for wealthy non aristocratic families. In other regions of the world, such as Japan, during the Heian period, a marriage of this type was not a sign of high status, but rather an indication of the patriarchal authority of the woman's family (her father or grandfather), who was sufficiently powerful to demand it. Another matrilocal society is the !Kung San of Southern Africa. They practice uxorilocality for the bride service period, which lasts until the couple has produced three children or they have been together for more than ten years. At the end of the bride service period, the couple has a choice of which clan they want to live with. (Technically, uxorilocality differs from matrilocality; uxorilocality means the couple settles with the wife's family, while matrilocality means the couple settles with the wife's lineage. Because the !Kung do not live in lineages, they cannot be matrilocal; they are uxorilocal.) Early theories explaining the determinants of postmarital residence (by, for example, Lewis Henry Morgan, Edward Tylor, and George Peter Murdock) connected it with the sexual division of labor. However, for many years cross cultural tests of this hypothesis using worldwide samples failed to find any significant relationship between these two variables. On the other hand, Korotayev's tests have shown that the female contribution to subsistence does correlate significantly with matrilocal residence in general; however, this correlation is masked by a general polygyny factor. Although an increase in the female contribution to subsistence tends to lead to matrilocal residence, it also tends simultaneously to lead to general non sororal polygyny which effectively destroys matrilocality. If this polygyny factor is controlled (e. g., through a multiple regression model), division of labor turns out to be a significant predictor of postmarital residence. Thus, Murdock's hypotheses regarding the relationships between the sexual division of labor and postmarital residence were basically correct, though, as has been shown by Korotayev, the actual relationships between those two groups of variables are more complicated than he expected. Matrilocality in the Arikari culture in the 17th–18th centuries was studied anew within feminist archaeology by Christi Mitchell, in a critique of a previous study, the critique challenging whether men were virtually the sole agents of societal change while women were only passive. In sociobiology, matrilocality refers to animal societies in which a pair bond is formed between animals born or hatched in different areas or different social groups, and the pair becomes resident in the female's home area or group. In present day mainland China, matrilocal residence has been encouraged by the government in an attempt to counter the problem of unbalanced male majority sex ratios caused by the abortion, infanticide and abandonment of girls. Because girls traditionally marry out in virilocal marriage (living with or near the husband's parents) they have been seen as "mouths from another family" or as a waste of resources to raise.