Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мифтік кейіпкер
Mythical character
Грекия мифологиясында Пелей (Пηλεύς, Peleus) – батыр, Фтия патшасы, Тетистің күйеуі және олардың ұлы Ахиллестің әкесі. Бұл миф Гомердің тыңдаушыларына б.з.д. 8 ғасырында белгілі болған.
In Greek mythology, Peleus ('/p//iː//l//i//ə//s//, /'/p//iː//lj//uː//s/; Ancient Greek: Πηλεύς Pēleus) was a hero, king of Phthia, husband of Thetis and the father of their son Achilles. This myth was already known to the hearers of Homer in the late 8th century BC.
Өмірбаян
Пелеус – Эгина аралының патшасы Ээактың және Фессалиядағы Пелион тауының нимфасы Эндейдің ұлы. Ол теңіз нимфасы Тетиске үйленді, олардан Ахилл дүниеге келді. Пелеус қызы Полимела, Меноетийдің Патроклдың анасы болуы мүмкін. Пелеус пен оның бауыры Теламон Ясон мен аргонавттардың досы болды. Эгинада басқа патшалар болмаса да, тарихи кезеңде Эпир патшалары Пелеустен таратынын мәлімдеді.
Peleus was the son of Aeacus, king of the island of Aegina, and Endeïs, the oread of Mount Pelion in Thessaly. He married the sea nymph Thetis with whom he fathered Achilles. Polymele, a daughter of Peleus, was one of the possible mothers of Patroclus by Menoetius. Peleus and his brother Telamon were friends of Jason and the Argonauts. Though there were no further kings in Aegina, the kings of Epirus claimed descent from Peleus in the historic period.
Мифология
Пелеус пен оның бауыры Теламон өзінің жартылай бауыры Фокусты, мүмкін аң ауы кезінде апатқа ұшырап, әлбетте ойсыздықпен өлтіріп, жазадан қашу үшін Эгинадан қашып кетті. Фитияда Пелеус қаланың билеушісі Эвритионмен тазаланып, оның қызы Антигонаға үйленді, одан Полидора есімді қызы дүниеге келді. Эвритион аргонавттардың қатарында аз ғана есімдердің бірі болды (Пелеус пен Теламон екеуі де аргонавттар еді) "бірақ бірге емес, бір жерден де емес, өйткені олар Аигинадан алыс және қашықта тұрды"; бірақ Пелеус Калидондық қабанды аңдау кезінде Эвритионды қасақана өлтіріп, Фитиядан қашып кетті. Пелеус Эвритионды өлтіргені үшін Иолкуста Акастпен тазаланды. Акасттың әйелі Астидамея Пелеуге ғашық болды, ал ол оны жек көріп, Антигонаға елші жіберіп, Пелеудің Акасттың қызына үйленетінін хабарлады. Соның салдарынан Антигона өз өмірін өз қолымен аяқтады. Астидамея Акастқа Пелеудің оны зорлауға тырысқанын айтты. Акаст Пелеусты Пелион тауына аң ауына алып барды, ал Пелеус ұйықтап қалғанда, Акаст оның қылышын жасырып, тау бетінде тастап кетті. Пелеус оянғанда, кентаврлардың тобы оған шабуыл жасауға асыққанда, дана кентавр Хирон немесе, басқа деректерге сәйкес, Гермес оған қылышын қайтарды және Пелеус қашып құтыла алды. Ол Иолкусты тонады, Астидамеяны кесіп-кесіп өлтірді, содан кейін әскерін бөлінген дене мүшелерінің арасымен жүргізді. Акаст пен Астидамея қайтыс болды, ал патшалық Ясонның ұлы Тессалусқа көшті.
Peleus and his brother Telamon killed their half brother Phocus, perhaps in a hunting accident and certainly in an unthinking moment, and fled Aegina to escape punishment. In Phthia, Peleus was purified by the city's ruler, Eurytion, and then married the latter's daughter, Antigone, by whom he had a daughter, Polydora. Eurytion received the barest mention among the Argonauts (both Peleus and Telamon were Argonauts themselves) "yet not together, nor from one place, for they dwelt far apart and distant from Aigina"; but Peleus accidentally killed Eurytion during the hunt for the Calydonian boar and fled from Phthia. Peleus was purified of the murder of Eurytion in Iolcus by Acastus. Acastus' wife, Astydameia, fell in love with Peleus and after he scorned her, she sent a messenger to Antigone to tell her that Peleus was to marry Acastus' daughter. As a result, Antigone hanged herself. Astydameia then told Acastus that Peleus had tried to rape her. Acastus took Peleus on a hunting trip atop Mount Pelion and once Peleus fell asleep, Acastus hid his sword away and abandoned him on the mountainside. Peleus woke up and as a group of centaurs was about to attack him, the wise centaur Chiron, or, according to another source, Hermes, returned his sword to him and Peleus managed to escape. He pillaged Iolcus and dismembered Astydameia, then marched his army between the rended limbs. Acastus and Astydamia were dead and the kingdom fell to Jason's son, Thessalus.
Тетиске үйлену
Антигонаның қазасынан кейін Пелей теңіз нимфасы Тетиске үйленді. Ол Протейдің көмегімен оны бағындыра алды, ол Пелейге қашып құтылу үшін түрленгенде оны мызғымасынан берік ұстауды бұйырды. Олардың үйлену тойына көптеген олимпиада құдайлары келді. Той сыйы ретінде Посейдон Пелейге екі өлмейтін жылқы – Балиус пен Ксантты, Гефест – пышақ, Афродита – Эрос суреті салынған тостаған, Гера – хламида, Афина – флейта, Нерей – асыра тамақтануға, ашкөздікке және ас қорытуға қарсы тұра алмайтын құдайлық тұз салынған себет, ал Зевс Тетиске Арке қанаттарын сыйлады. Той барысында Эрис шақырылмағаны үшін кек қайтару ниетімен, Париж сотқа және соңынан Троя соғысына әкелген дау-жанжалға себеп болған дау алмасын әкелді. Пелей мен Тетистің некесінен жеті ұл дүниеге келді, олардың алтауы бала кезінде қайтыс болды. Тек жалғыз ұлы – Ахилл аман қалды.
After Antigone's death, Peleus married the sea nymph Thetis. He was able to win her over with the aid of Proteus, who instructed Peleus to hold onto her tightly through all of her physical transformations she used to try to escape. Their wedding feast was attended by many of the Olympian gods. As wedding presents, Poseidon gave Peleus two immortal horses: Balius and Xanthus, Hephaestus gave him a knife, Aphrodite a bowl with an embossed Eros, Hera a chlamys, Athena a flute, Nereus a basket of the divine salt which has an irresistible virtue for overeating, appetite and digestion and Zeus gave Thetis, as present, the wings of Arke. During the feast, Eris, in revenge for not being invited, produced the Apple of Discord, which started the quarrel that led to the Judgement of Paris and eventually the Trojan War. The marriage of Peleus and Thetis produced seven sons, six of whom died in infancy. The only surviving son was Achilles.
Ахиллдің құтқарылуы
Тетис ұлы Ахиллді зардап шекпеуіне көмектесуге тырысты. Белгілі нұсқада ол оны Стикст өзеніне батырып, бір өкшесінен ұстады, сол өкшесі осал қалды. Әңгіменің ертерек және аз танымал нұсқасында Тетис баланы амброзиямен майлап, оның денесінің өлімдік бөліктерін өртеу үшін отқа қойды. Пелеус оның ісін тоқтатып, Тетис ашуға беріліп, әкесі мен ұлын тастап кетті, осылайша оның өкшесі осал күйінде қалды. Плутархтың "Изида мен Озирис туралы" еңбегінде де ұқсас оқиға айтылады: Изида қадірлі Библос князі Манеростың, патшайым Астартаның ұлының өлімін өртеп, осы процесті аяқтамас бұрын тоқтатылыпты. Кейіннен Ахилл Париждің қолынан қаза табады, ол оның осал жеріне, өкшесіне жебе лақтырып өлтіреді. "Ахилл өкшесі" деген термин осы оқиғадан туындаған. Пелеус Ахиллді Пелион тауында тәрбиелеу үшін кентавр Хиронға тапсырды, және тау Пелеус есімімен аталады. "Илиада"да Ахилл Пелеустің өлмейтін жылқысын пайдаланады, сондай-ақ әкесінің берген найзасын қолданады.
Thetis attempted to render her son Achilles invulnerable. In the well known version, she dipped him in the River Styx, holding him by one heel, which remained vulnerable. In an early and less popular version of the story, Thetis anointed the boy in ambrosia and put him on top of a fire to burn away the mortal parts of his body. She was interrupted by Peleus and she abandoned both father and son in a rage, leaving his heel vulnerable. A nearly identical story is told by Plutarch, in his On Isis and Osiris, of the goddess Isis burning away the mortality of Prince Maneros of Byblos, son of Queen Astarte, and being likewise interrupted before completing the process. Later on in life, Achilles is killed by Paris when he is shot in his vulnerable spot, the heel. This is where the term "Achilles' heel" is derived from. Peleus gave Achilles to the centaur Chiron, to raise on Mt. Pelion, which took its name from Peleus. In the Iliad, Achilles uses Peleus' immortal horses and also wields his father's spear.
Батырлар табынуында
Аэактың қабірі порт қаласының ең көрнекті бөлігіндегі киелі орынның қоршауында сақталған болса да, Паузаний оны көргендей, ақ мәрмәрдан жасалған төртбұрышты қоршау, жақын жердегі Фокустың обасымен бірге, Эгинада Пелеусқа арналған темендер болған жоқ. Пелеустың тағдыры туралы екі нұсқа осыған жауап береді: Эврипидтің «Троялық әйелдері» трагедиясында Пелийдің ұлы Акаст оны Фтиядан қуғынға жібереді; кейін ол жер аударылуда қайтыс болады; ал екінші нұсқада ол Тетиспен қайта қосылып, өлмеске айналады. Ежелгі заманда, Каллимахтың жоғалған «Этиология» туындысының бір фрагментіне сәйкес, Икоста (қазіргі Алониссос) Пелеустың қабірі болған; Пелеус «Мирмидондықтардың патшасы» ретінде құрметтелген, ал «батырдың оралуы» жыл сайын тойланған. Грек антологиясындағы бір өлеңде де оның қабірі осы жерде екені айтылған. Пелеусқа табыну туралы басқа бір мағлұмат христиандық Александриялық Клименттің «Гректерге үндеу» атты poleмикалық еңбегінде кездеседі. Климент өзінің ақпаратын белгілі бір «Моним» атты адамның «таңғажайыптар жинағынан» алғандығын айтады, оның кім екені белгісіз, және өз тезисін дәлелдеу үшін, яғни дәймонға табынушылар өздерінің құдайларындай қатыгез болады деген пікірін қолдау үшін, «Тессалиядағы Пеллада Пелеус пен Хиронға адамдық құрбандық шалынған, ал құрбандық Ахайялық болған» демекші болады. Осы ақпаратта Пелеус пен Хиронның байланысы ең сенімді дерек болып табылады.
Though the tomb of Aeacus remained in a shrine enclosure in the most conspicuous part of the port city, a quadrangular enclosure of white marble sculpted with bas reliefs, in the form in which Pausanias saw it, with the tumulus of Phocus nearby, there was no temenos of Peleus at Aegina. Two versions of Peleus' fate account for this; in Euripides' Troades, Acastus, son of Pelias, has exiled him from Phthia; and subsequently he dies in exile; in another, he is reunited with Thetis and made immortal. In antiquity, according to a fragment of Callimachus' lost Aitia, there was a tomb of Peleus in Ikos (modern Alonissos), an island of the northern Sporades; there Peleus was venerated as "king of the Myrmidons" and the "return of the hero" was celebrated annually. And there was his tomb, according to a poem in the Greek Anthology. The only other reference to veneration of Peleus comes from the Christian Clement of Alexandria, in his polemical Exhortation to the Greeks. Clement attributes his source to a "collection of marvels" by a certain "Monimos" of whom nothing is known, and claims, in pursuit of his thesis that daimon worshipers become as cruel as their gods, that in "Pella of Thessaly human sacrifice is offered to Peleus and Cheiron, the victim being an Achaean". Of this, the continuing association of Peleus and Chiron is the most dependable detail.
Афиналық трагедияда
Софоклдің "Пелей" пьесасы жоғалып кеткен. Ол Эврипидтің "Андромаха" трагедиясында кейіпкер ретінде көрінеді (б.з.д. 425 ж. шамамен).
A Peleus by Sophocles is lost. He appears as a character in Euripides' tragedy Andromache (c. 425 BC).