Плотиний (204/5-270) – неоплатонизмнің негізін қалаушы. Платонның идеяларын түсіндіріп, бұрмалаушылыққа қарсы күресті. Астрологияға да қарсылық танытқан.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неоплатонизмнің эллиндік негізін қалаушы (шамамен 204–270 ж.)
Hellenistic founder of Neoplatonism (c. 204 5–270)
Плотин «Эннеадалар» арқылы жаңалық енгізуді мақсат етпеді, ал Платонның туындыларының оның пікірінше қате немесе дұрыс түсінілмеген аспектілерін түсіндіруге тырысты. Плотин Платонның ниеттерін түсіндіру жолы ретінде дәстүрге жүгінді. Платонның ілімдері академия мүшелеріне арналғандықтан, оны сырттан түсіну қиын болды. Дегенмен, Плотин академия философтарының сынға ұшыраған тараптар сияқты, бірдей қорытындыларға келмеу себептерін (мысалы, жамандық мәселесіне жауап ретінде жаратушы Құдайға қатысты мизотеизм немесе дистотеизм) түсіндіруге ұмтылды.
Plotinus was not claiming to innovate with the Enneads, but to clarify aspects of the works of Plato that he considered misrepresented or misunderstood. Plotinus referred to tradition as a way to interpret Plato's intentions. Because the teachings of Plato were for members of the academy rather than the general public, it was easy for outsiders to misunderstand Plato's meaning. However, Plotinus attempted to clarify how the philosophers of the academy had not arrived at the same conclusions (such as misotheism or dystheism of the creator God as an answer to the problem of evil) as the targets of his criticism.
Себеп-салдар астрологиясына қарсы
Плотин сол кезде кең таралған себептік астрологияға қарсы пікір білдірген алғашқы ойшылдардың бірі болып көрінеді. 2.3-ші трактатында "Жұлдыздар себеп бола ма?", Плотин нақты жұлдыздардың адамның бағына әсер ететіні (бұл ежелгі гректерде жиі кездесетін ой) – кемелді әлемге иррационалдылық тағайындау және моральдық құлдырауға шақыру екенін айтады. Дегенмен, ол жұлдыздар мен планеталардың жаны бар екенін, олардың қозғалысы оны көрсетеді деп санайды.
Plotinus seems to be one of the first to have argued against the then popular notion of causal astrology. In the late tractate 2.3, "Are the stars causes? ", Plotinus makes the argument that specific stars influencing one's fortune (a common Hellenistic theme) attributes irrationality to a perfect universe, and invites moral depravity. He does, however, claim the stars and planets are ensouled, as witnessed by their movement.
Кино зерттеулері
Плотинийдің идеялары кино контекстінде талқыланды және Плотиннің уақытты жанның уақытша, түсінікті қозғалысы ретіндегі теориясы Бергсон мен Делездің уақыт имиджімен байланыстырылады.
Plotinian concepts have been discussed in a cinematic context and relate Plotinus' theory of time as a transitory intelligible movement of the soul to Bergson’s and Deleuze’s time image.
Ежелгі әлем
Император Юлиан Отступник неоплатонизмнің күшті ықпалында болды, сондай-ақ Александриялық Гипатия да. Неоплатонизм көптеген христиандарға да әсер етті, оның ішінде Ареопагит Псевдо-Дионисийге. Әйгілі Августин, көбінесе "платонист" деп аталса да, өзінің платонисттік философиясын Плотиннің неоплатонисттік үйретімдері арқылы меңгерді.
The emperor Julian the Apostate was deeply influenced by neoplatonism, as was Hypatia of Alexandria. Neoplatonism influenced many Christians as well, including Pseudo Dionysius the Areopagite. St. Augustine, though often referred to as a "Platonist", acquired his Platonist philosophy through the mediation of the Neoplatonist teachings of Plotinus.
Христиандық
Плотин философиясы христиан теологиясының дамуына әсер етті. Батыс философиясы тарихында философ Бертран Рассел былай деп жазды:
Plotinus' philosophy had an influence on the development of Christian theology. In A History of Western Philosophy, philosopher Bertrand Russell wrote that:
Мысалы, Шығыс православиелік шіркеудің энергияға қатысты ұстанымы Рим-католик шіркеуінің ұстанымымен жиі салыстырылады, және бұл, ішінара, Аристотель мен Плотиннің әртүрлі түсіндірмелеріне байланысты, я толық Рим-католиктер үшін Фома Аквинский арқылы, не православиелік христиандар үшін Григорий Палама арқылы.
The Eastern Orthodox position on energy, for example, is often contrasted with the position of the Roman Catholic Church, and in part this is attributed to varying interpretations of Aristotle and Plotinus, either through Thomas Aquinas for the Roman Catholics or Gregory Palamas for the Orthodox Christians.
Ислам діні
Неоплатонизм мен Плотиннің идеялары ортағасырлық ислам әлеміне де әсер етті, себебі мутазилиттік Аббаситтер грек концепцияларын мемлекеттік қолдаумен жазылған мәтіндерге енгізді, сондай-ақ Мұхаммед әл-Насафи мен Әбу Якуб Сиджистани сияқты исмаили шииттері мен парсы философтары арасында кең таралды. 11-ғасырға қарай неоплатонизм Мысырдың Фатимид мемлекеті тарапынан қабылданып, олардың дағилері (дәстүрді таратушылары) оны үйретті. Кирманидің тұжырымдары парсы философтарының бірі – Насыр Хусравқа да ықпал етті.
Neoplatonism and the ideas of Plotinus influenced medieval Islam as well, since the Mutazilite Abbasids fused Greek concepts into sponsored state texts, and found great influence amongst the Ismaili Shia and Persian philosophers as well, such as Muhammad al Nasafi and Abu Yaqub Sijistani. By the 11th century, neoplatonism was adopted by the Fatimid state of Egypt, and taught by their da'i. The teachings of Kirmani in turn influenced philosophers such as Nasir Khusraw of Persia.
Үндістан
Сарвепалли Радхакришнан мен Ананда Кумарасвами өздерінің еңбектерінде Плотиннің жазбаларын үнді монизміне, әсіресе Упанишадтар мен Адвайта Веданта философиясына керемет толықтыру ретінде пайдаланды. Кумарасвами Плотиннің ілімдерін индуистік Адвайта Веданта мектебімен (адвайта – "екі емес" немесе "қос емес" деген мағынаны білдіреді) салыстырды. М. Васудевачарья былай дейді: «Плотин ешқашан Үндістанға бармаса да, оның әдісі кейбір Упанишадтарда, мысалы, Бхадарanyaка Упанишадада оқытылатын «жоққа шығару әдісіне» және йога практикасына ұқсас келеді». Адвайта Веданта мен неоплатонизмді Дж. Ф. Стал, Фредерик Коплстон, Алдо Магрис және Марио Пьянтелли, Радхакришнан, Гвен Гриффит Диксон және Джон Й. Фентон салыстырды. Дейл Рип 1967 жылы Адвайта және неоплатондық идеялардың Ральф Уолдо Эмерсонға тигізген бірлескен әсерін зерттеді.
Sarvepalli Radhakrishnan and Ananda Coomaraswamy used the writing of Plotinus in their own texts as a superlative elaboration upon Indian monism, specifically Upanishadic and Advaita Vedantic thought. Coomaraswamy has compared Plotinus' teachings to the Hindu school of Advaita Vedanta (advaita meaning "not two" or "non dual"). M. Vasudevacharya says, "Though Plotinus never managed to reach India, his method shows an affinity to the 'method of negation' as taught in some of the Upanishads, such as the Brhadaranyaka Upanishad, and also to the practice of yoga." Advaita Vedanta and neoplatonism have been compared by J. F. Staal, Frederick Copleston, Aldo Magris and Mario Piantelli, Radhakrishnan, Gwen Griffith Dickson, and John Y. Fenton. The joint influence of Advaitin and neoplatonic ideas on Ralph Waldo Emerson was considered by Dale Riepe in 1967.