Кіріспе

Бас жағындағы шайнауға көмектесетін бұлшық ет.

Анатомияда temporalis бұлшық еті, сондай-ақ уақытша бұлшық еті деп те аталады, шайнау (жеу) бұлшық еттерінің бірі болып табылады. Бұл бас сүйегінің екі жағында орналасқан кең, желпуіш тәрізді жинақталған бұлшық ет, ол сопақша қуысты толтырады және сопақша доғасының үстінде орналасқан, сондықтан ол сопақша сүйектің көп бөлігін жабады. "Уақытша" термині бас сүйегінің жақайы бөліктерін білдіреді.

Құрылымы

Адамда temporalis бұлшығы temporal fossa және temporal fascia терең бөлігінен басталады. Бұл өте кең бекітілу аймағы. Ол миық аркасының медиалды жағынан өтеді. Ол жамбас сүйегінің короноидтық өсіне енетін және ең алыс жамбас молярының артқы жағындағы ретромолярлық шұңқырға дейін созылатын сіңірді құрайды. Басқа сүтқоректілерде бұлшық көбінесе бас сүйегінің дорсальды бөлігін медиалдық сызыққа дейін жабады. Онда ол сагиттальді қырқаға бекітілуі мүмкін, мысалы, Paranthropus aethiopicus сияқты ертедегі гоминидтерде байқалады. Temporalis бұлшығы temporal fascia, сондай-ақ temporal апоневрозымен жабылады. Бұл фасция көбінесе тимпанопластикада, яғни құлақ барабанының хирургиялық реконструкциясында қолданылады. Temporalis бұлшығы маңдай шекарасында қол жетімді, және жақ қысылғанда және босатылғанда оның жирылуын көруге және сезінуге болады.

Қанмен қамтамасыз ету

Бұлшықет терең уақытша артериялар арқылы қанмен қамтамасыз етіледі, олар ортаңғы уақытша артериямен қосылады.

Жүйке жүйесі

Басқа шайнау бұлшық еттері сияқты, уақытша бұлшық еттің де басқаруы үштік нервтің үшінші (жақ) тармағынан жүзеге асады. Атап айтқанда, бұлшықет терең уақытша жүйкелермен қамтамасыз етіледі. Кем дегенде 6 кішігірім тармақ бұлшық талшықтарын ең көп жұмылдырады, әрқайсысы максималды тиімділікке ие болғанда.

Даму

Уақытша бұлшық ет даму кезінде бірінші жеміраулық доғадан пайда болады.

Түрлілігі

Сырты миы күрделі құрылымға ие. Моторлық бірліктер максималды тиімділікке ие болғанда ең көп жұмылдырылады, бұл жиырылу күшін максималды деңгейге көтереді.

Қамау

Тездету кезінде жақ қатты қысылуынан шегіршін бұлшығының миотендиноздық жыртылуы пайда болуы мүмкін. Тездету барысында, қарсы жақ шегіршін бұлшығы спастикалық параличке түсуі мүмкін, және осы қатты қысылудың салдарынан, ерекше жағдайларда, миотендиноздық бекітілуі тік төменгі жақ сүйектің тік қырына (coronoid process) жарылуына әкелуі мүмкін.

Хирургиялық операция

Ауыстың қайта құру хирургиясында уақ бұлшық еті қолданылуы мүмкін. Птериональды краниотомия кезінде кесіктер көбінесе сүйек фрагменті орнына қойылғаннан кейін уақ бұлшық етін қайта тігудің ыңғайлылығына сәйкес таңдалады.