Кіріспе

Гаягум немесе каягум (hangul=가야금) – корейдің дәстүрлі ішекті музыкалық аспабы. Бұл 12 ішегі бар, тартылатын аспап, бірақ кейбір жаңа түрлерінде 18, 21 немесе 25 ішегі болуы мүмкін. Бұл, әдетте, корейдің ең танымал дәстүрлі музыкалық аспабы болып саналады. Ол қытайлық гучжэні негізге алған және жапондық кото, моңғолдық ятга, вьетнамдық дан tranh, сундандық какапи және қазақтың жетіген аспаптарымен ұқсас.

Пунгрю гейагеум (беопгеум, джонгак гейагеум)

Самгуксаги (1146) Кореяның үш патшалығының тарихы бойынша, гаягеумды алтыншы ғасырда Гая конфедерациясында патша Гасил (Даэгаяның Хаджиі деп те белгілі) ескі қытайлық аспап Гучжэнды (Guzheng) көргеннен кейін жасады. Ол музыкант Ву Рукқа осы аспапта ойнатуға болатын музыка жазуды бұйырды. Алғашқы атауы – гейаго (немесе гейатго), кейіннен гаягеум. Гаягеумды Шилла әулетінің Джинхын патшасы тұсында Ву Рук одан әрі жетілдірді. Патша Гасилдің ежелгі гаягеумы бірнеше атаумен белгілі болды, оның ішінде беопгеум (заң цитрасы, 법금), пунгню (әсемдік, 풍류) немесе чон ак (дұрыс музыка, 정악) гаягеум. Ол көбінесе сарай музыкасына, камералық музыкаға және лирикалық әндерге сүйемелдеу ретінде қолданылады. Гаягеумның осы түрі ішектері арасында кеңірек аралыққа ие және Йеонгсан хоесан мен Мит додури сияқты баяу темптегі музыка ойнайды.

Санжо гейагеум

Сандзо гаягеумы 19-ғасырда сандзо музыкасының пайда болуымен дамыған деп саналады. «Сандзо» корей тілінде сөзбе-сөз «шашыраңқы әуендер» деген мағынаны білдіреді, бұл жылдам темп пен импровизация элементтерін қамтитын музыкалық форма. Сандзо гаягеумының нұсқасында ішекшелердің арасы тар және аспаптың ұзындығы қысқа, бұл музыканттарға сандзоға тән жылдам бөлімдерді орындауға қолайлы жағдай жасайды. Қазіргі таңда сандзо гаягеумы – гаягеумның ең көп таралған түрі. Барлық дәстүрлі гаягеумдар жібек ішекшелермен тартылады, алайда 20-ғасырдың соңынан бері кейбір музыканттар нейлонды да қолданады.

Қазіргі заманғы гаягеум

Қазіргі заманғы гейагеумның көбірек сымдары бар нұсқалары көбінесе қытайлық гучжэңде қолданылатын сияқты нейлонға оралған болат сымдарды пайдаланады. Қазіргі заманғы музыканы орындау үшін, аспаптың диапазонын кеңейтетін, көбірек сымдары бар гейагеумдар жасалған. Гейагеум 13, 17, 18, 21, 22 немесе 25 сыммен қол жетімді, ал 21 сымды гейагеум әдетте Солтүстік Кореяда табады.

Ойын әдісі

Гаягеум әдетте еденде, аяқтары қиылысқан күйде ойналады, аспаптың басы оң тізеге, ал құйрығы жерге тиеді. Егер креслода немесе табуретте отырып ойналса, құйрық бөлігі әдетте лагерьдік табурет сияқты немесе басқа креслоға/табуретке ұқсас арнайы жиналмалы тіреуге қойылады. Заманауи гаягеумды арнайы тіреуге қойып, ойнаушы аспаптың артындағы орындыққа отырады. Солтүстік Корея халқы көбінесе креслода отырып ойнайды, бірақ құйрық бөлігін тіреуге қоймайды. Оның орнына, гаягеумның құйрығын жеткілікті биіктікке көтеру үшін ажыратылатын аяқтары құйрық бөлігіне бекітіледі. Гаягеумды оң және сол қолдармен ойнайды. Оң қол гаягеумның тірегіне жақын жіптерді тартып, шайқаса, сол қол тіректің сол жағындағы жіптерді басып, дыбысты көтеріп, вибрато мен басқа да әшекейлер қосады.

Санжо және халық әні

Гейагеум сандзоның алты немесе одан көп мектебі бар, олардың ішінде: Сон Гым Ён, Ким Чжук Па, Ким Юн Док, Кан Тхэ Хон, Ким Бьон Хо және Чхве Ок Сам мектептері.

Қазіргі заманғы

Қазіргі заманғы композиторлар гейагеум үшін заманауи музыка жасайды. Хван Бён Ки "Орман" шығармасын алғашқы заманауи гейагеум туындысы ретінде жазды, Сунчхон Ли 21 ішекті гейагеумды және жаңа туындыларды жасады. Беймхун Парк 25 ішекті гейагеумға арналған "Жаңа Санжо" (새산조) гейагеум концертін жазды, ал кейінгі буын композиторлары мен батыс музыканттары оған заманауи музыка жазып келеді.