Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық ақын және ғалым (1844–1929)
British poet and academic (1844–1929)
Эдвард Карпентер (29 тамыз 1844 – 28 маусым 1929) – ағылшын утопиялық социалисті, ақын, философ, антолог, гомосексуалдар құқығы үшін күрескен және түрме реформасын қолдаған алғашқы белсенді, сонымен қатар вегетариандыққа жақтас және жануарларға жасалатын тәжірибеге қарсы болған. Философ ретінде ол еңбектерімен, әсіресе "Цивилизация: оның себептері мен емделу жолдары" атты кітабымен танымал. Онда ол өркениетті адамзат қоғамы басынан өткізетін бір түрлі дерт деп сипаттаған. Сексуалдық азаттықты қолдаушылардың ертегісінде болған ол, Д. Х. Лоуренс пен Шри Ауробиндоға әсер етті және Э. М. Форстердің "Морис" романына ұқсас шабыт берді.
Edward Carpenter (29 August 1844 – 28 June 1929) was an English utopian socialist, poet, philosopher, anthologist, an early activist for gay rights and prison reform whilst advocating vegetarianism and taking a stance against vivisection. As a philosopher, he was particularly known for his publication of Civilisation: Its Cause and Cure. Here, he described civilisation as a form of disease through which human societies pass. An early advocate of sexual liberation, he had an influence on both D. H. Lawrence and Sri Aurobindo, and inspired E. M. Forster's novel Maurice.
Ерте өмір
45 Брансуик скверінде, Хов қаласында (Суссекс) туған Карпентер, жақын орналасқан Брайтон колледжінде білім алды, онда оның әкесі Чарльз Карпентер губернатор болып қызмет еткен. Оның ағалары Чарльз, Джордж және Альфред та сол мектепте оқыды. Эдвардтың әкесінің әкесі вице-адмирал Джеймс Карпентер (1845 жылы қайтыс болған) болды. Он жасында Карпентер фортепианоға деген қабілетін көрсетті. Оның академиялық мүмкіндіктері жастық шағында толыққанды байқалмады, бірақ Кембридждегі Тринити Холлға түсуіне жеткілікті болды. Тринити Холлда Карпентер христиан-социалистік теолог Ф. Д. Морисқа ықпал етті. Ол сол жерде ер адамдарға деген сезімдерін зерттей бастады. Мұның ең айқын мысалы – Эдвард Энтони Бекпен (кейін Тринити Холлдың магистрі) жақын достығы, Карпентердің сөзімен айтқанда, "бір қызықты романтикаға" ұласты. Университетті бітіргеннен кейін, ол Англия шіркеуінің пасторы болып тағайындалды, "терең сенімнен гөрі, әдет-ғұрып ретінде", және Кембридждегі Сент-Эдвардс приходында Мориске көмекші пастор болды. 1871 жылы Карпентерге корольдік принцтер Джордж Фредерикке (кейін король Георг V) және оның үлкен ағасы Кларенс герцогы Альберт Викторға ұстаздық ету ұсынылды, бірақ ол осы ұсыныстан бас тартты. Оның өмір бойы досы және Кембридж студенті Джон Нил Далтон осы лауазымды қабылдады. Карпентер Далтон ұстаздық қызмет атқарып жүргенде оны аралап тұрды. Оларға принцтер түсірген суреттер сыйланды. Келесі жылдары ол шіркеудегі және университеттегі өміріне наразылық білдірді және Викториялық қоғамның жеңілтекпілігі деп санайтын нәрседен жалықты. Бес-алты жылдан кейін ол 1877 жылы Нью-Джерси штатының Камден қаласында Уитманды кездестірді.
Born at 45 Brunswick Square, Hove in Sussex, Carpenter was educated at nearby Brighton College, where his father Charles Carpenter was a governor. His brothers Charles, George and Alfred also went to school there. Edward's grandfather was Vice Admiral James Carpenter (d 1845). When he was ten, Carpenter displayed a flair for the piano. His academic ability became evident relatively late in his youth, but was sufficient to earn him a place at Trinity Hall, Cambridge. At Trinity Hall, Carpenter came under the influence of Christian Socialist theologian F. D. Maurice. Whilst there he also began to explore his feelings for men. One of the most notable examples of this is his close friendship with Edward Anthony Beck (later Master of Trinity Hall), which, according to Carpenter, had "a touch of romance". After university, he was ordained as curate of the Church of England, "as a convention rather than out of deep Conviction", and served as curate to Maurice at the parish of St Edward's, Cambridge. In 1871 Carpenter was invited to become tutor to the royal princes George Frederick (later King George V) and his elder brother, Prince Albert Victor, Duke of Clarence, but declined the position. His lifelong friend and fellow Cambridge student John Neale Dalton took the position. Carpenter continued to visit Dalton while he was tutor. They were given photographs of the pair, taken by the princes. In the following years he experienced an increasing sense of dissatisfaction with his life in the church and university, and became weary of what he saw as the hypocrisy of Victorian society. Five or six years later he visited Whitman in Camden, New Jersey, in 1877.
Англияның солтүстігіне көшу
Карпентер 1874 жылы өз еркімен Англикан шіркеуінен босатылып, шіркеуді тастап, Лидс қаласына көшіп барды. Ол университеттерді кеңейту қозғалысының бір бөлігі ретінде лекция оқыды. Бұл қозғалыс білім алу мүмкіндігін кеңейтуді қалаған ғалымдар құрған болатын. Ол астрономия, ежелгі грек әйелдерінің өмірі және музыка туралы лекциялар оқыды, сондай-ақ жұмысшы табына лекция оқуға ниеттенді, бірақ оның лекцияларына көбінесе орта таптың өкілдері қатысып, олардың көпшілігі оқытқан пәндеріне аса қызығушылық танытпады. Көңілі толмаған күйде,
Carpenter was voluntarily released from the Anglican ministry and left the church in 1874 and moved to Leeds, becoming a lecturer as part of University Extension Movement, which was formed by academics who wished to widen access to education in deprived communities. He lectured in astronomy, the lives of ancient Greek women and music and had hoped to lecture to the working classes, but found his lectures were mostly attended by middle class people, many of whom showed little active interest in the subjects he taught. Disillusioned,
1882 жылы әкесі Чарльз Карпентер қайтыс болғанда, Эдуард 6000 фунт стерлинг мұраға алды (1882 жылғы 6000.0 сомасының қазіргі шақтағы эквиваленті <есептелген сома> шамасында). Бұл Карпентерге лекциялық қызметін тастап, қарапайым өмірді іздеуге мүмкіндік берді. Алдымен 1880 жылы Шеффилдке жақын Тотлидегі шағын шаруашылықта Альберт Фернихоумен, ол кескіш жасаушы және оның отбасымен бірге тұрды. Альберт пен Эдвард бір-біріне ғашық болды және 1883 жылы Альберттің отбасымен бірге Миллторпқа, Дербиширге көшіп барды. Ол жерде олар шағын базаршалық бақша ұстады және былғары сандалдар жасап сатты.
When his father Charles Carpenter died in 1882, Edward inherited the sum of £6,000 (6000.0 in 1882 is equivalent to about <calculated amount> in recent years). This enabled Carpenter to quit his lectureship to seek the simpler life, first on a small holding at Totley near Sheffield with Albert Ferneyhough, a scythe maker, and his family in 1880; Albert and Edward became lovers and in 1883 moved to Millthorpe, Derbyshire together with Albert's family, where Carpenter built a large new house with outbuildings in 1883 constructed of local gritstone with a slate roof, in the style of the seventeenth century. There they had a small market garden and made and sold leather sandals,
Шеффилдте Карпентердің радикалдық көзқарастары күшейді. Қалада жүргенде ол бірнеше жобада жұмыс істеді, соның ішінде өнеркәсіп жұмысшыларының нашар тұрмыс жағдайларын жариялады. 1884 жылы ол Уильям Морриспен бірге SDF-тен шығып, Социалистік лигаға қосылды. Ол Уолт Уитманды зерттеу кезінде Уильям Харрисон Райлимен бірге болды. 1883 жылы Карпентер «Демократияға қарай» поэмасының бірінші бөлігін жариялады. Бұл ұзақ поэма Карпентердің «рухани демократия» туралы ойларын және адамзаттың қалай еркін және әділ қоғамға қарай жылжуы мүмкін деген сенімін білдіреді. «Демократияға қарай» поэмасы Уитманның поэзиясымен, сондай-ақ индуистік кітаптардың бірі – Бхагавад Гитамен күшті ықпалда болды. «Демократияға қарай» поэмасының кеңейтілген басылымдары 1885, 1892 және 1902 жылдары жарық көрді, ал толық басылымы 1905 жылы жарыққа шықты. 1889 жылдың мамыр айында Карпентер «Шеффилд Индипендент» газетінде Шеффилдті өркениетті әлемнің күлкісіне айналдырды деп жазды, Шеффилдтен көтерілген қалың қара түтін Сот күнінен шыққан түтінге ұқсас екенін айтты, және бұл мыңдаған адамдардың өмірі құрбандыққа шалынатын жер екенін мәлімдеді. Оның сөзіне қарағанда, 100 мың ересек пен бала күн сәулесі мен таза ауа табу үшін күресіп, азапты өмір сүріп, тыныс ала алмай және осыған байланысты аурулардан қайтыс болып жатыр.
In Sheffield, Carpenter became increasingly radical. While in the city he worked on a number of projects including highlighting the poor living conditions of industrial workers. In 1884, he left the SDF with William Morris to join the Socialist League. From there he stayed with William Harrison Riley while he was visiting Walt Whitman. In 1883, Carpenter published the first part of Towards Democracy, a long poem expressing Carpenter's ideas about "spiritual democracy" and how Carpenter believed humanity could move towards a freer and more just society. Towards Democracy was heavily influenced by Whitman's poetry, as well as the Hindu scripture, the Bhagavad Gita. Expanded editions of Towards Democracy appeared in 1885, 1892, and 1902; the complete edition of Towards Democracy was published in 1905. In May 1889, Carpenter wrote a piece in the Sheffield Independent calling Sheffield the laughing stock of the civilized world and said that the giant thick cloud of smog rising out of Sheffield was like the smoke arising from Judgment Day, and that it was the altar on which the lives of many thousands would be sacrificed. He said that 100,000 adults and children were struggling to find sunlight and air, enduring miserable lives, unable to breathe and dying of related illnesses.
Үндістанға саяхат
Индуизм философиясына көбірек қызығушылық танытып, 1890 жылы Үндістан мен Цейлонға саяхат жасады. Онда гуру Рамасвамимен (Гнани деп белгілі) болған әңгімелерінен кейін, социализм адам санасында да, экономикалық жағдайларда да революция тудырады деген нанымға келді. Оның саяхат туралы жазған есебі 1892 жылы "Адам шыңынан Элефантаға дейін: Цейлон мен Үндістандағы очерктер" деген атпен жарияланды. Кітаптағы рухани ізденістері кейіннен орыс жазушысы Петр Успенскийге әсер етті, ол оны өзінің "Tertium Organum" (1912) кітабында кеңінен талқылайды.
Drawn increasingly to Hindu philosophy, he travelled to India and Ceylon in 1890. Following conversations with the guru Ramaswamy (known as the Gnani) there, he developed the conviction that socialism would bring about a revolution in human consciousness as well as of economic conditions. His account of the travel was published in 1892 as From Adam's Peak to Elephanta: Sketches in Ceylon and India. The book's spiritual explorations would subsequently influence the Russian author Peter Ouspensky, who discusses it extensively in his own book, Tertium Organum (1912).
Кейінгі өмірі
1902 жылы Карпентердің «Иолай: Достық антологиясы» атты өлеңдер мен прозадан құралған антологиясы жарық көрді. Кітап 1906 жылы Уильям Свон Сонненшайн тарапынан қайта басылды. 1915 жылы ол «Ұлттардың жазылуы және олардың келіспеушіліктерінің жасырын себептері» деген еңбегін жариялады, онда батыс қоғамындағы соғыс пен наразылықтың себебі таптық монополия және әлеуметтік теңсіздік екенін айтты. Карпентер христиандық миф теориясының қолдаушысы болды. Оның «Пайғамдық және христиандық сенімдері» атты кітабы 1921 жылы Харкорт, Брейс және Хоу баспасынан шықты. 1917 жылы Джордж Хукиннің 56 жасында қайтыс болуы Карпентердің Солтүстік Англияға деген байланысын үзіп жібергендей болды. 1922 жылы ол Мерриллмен бірге Гилдфордқа, Суррейге көшіп, 23 Mountside Rd мекенжайында тұрды. Карпентердің 80 жылдығында оған сол кездегі Лейбористік үкіметтің барлық мүшелерінің қол қойған альбомы сыйға тартылды, оның алдында премьер-министр Рамзи Макдональд тұрды, оны Карпентер жас кезінен бері білген. 1928 жылдың қаңтар айында Меррилл Суррейге көшкеннен кейін алкогольге тәуелді болғандықтан күрт қайтыс болды. Бірақ мәтінде оның саяси күресі де сөз болған.
In 1902 Carpenter's anthology of verse and prose, Ioläus: An Anthology of Friendship, was published. The book was published again in 1906 by William Swan Sonnenschein. In 1915, he published The Healing of Nations and the Hidden Sources of Their Strife, where he argued that the source of war and discontent in western society was class monopoly and social inequality. Carpenter became an advocate of the Christ myth theory. His book Pagan and Christian Creeds was published by Harcourt, Brace and Howe in 1921. The death of George Hukin in 1917 at the age of 56 seems to have broken Carpenter's attachment to the North of England. In 1922 he and Merrill moved to Guildford, Surrey and the two lived at 23 Mountside Rd. On Carpenter's 80th birthday he was presented an album signed by every member of the then Labour Government, headed by Ramsay MacDonald, Prime Minister, who Carpenter had known since his teenage years. In January 1928, Merrill died suddenly, having become dependent on alcohol since moving to Surrey. though the text did also refer to his political campaigns.
Ықпал
Карпентер саяси және мәдени ортадағы көптеген жетекші тұлғалармен хат алмасты, олардың арасында Энни Бесант, Исадора Дункан, Хаволок Эллис, Роджер Фрай, Махатма Ганди, Кир Харди, Джек Лондон, Джордж Меррилл, Э.Д. Морел, Уильям Моррис, Эдвард Р. Пиз, Джон Раскин және Олив Шрайнер болды. Карпентер Рабиндранат Тагордың және Уолт Уитменнің досы еді. Олдос Хаксли өзінің «Ғылым, бостандық және бейбітшілік» атты кітабында Карпентердің «Цивилизация: оның себебі мен емі» атты кітапшасын ұсынды. Модернисттік өнер сыншысы Герберт Рид Карпентердің «Үкіметке жат қоғам» атты памфлеті оны анархизмге айналдырғанын айтты. Лесли Пол Карпентердің жұмысына әсер етті және өз кезегінде ол Карпентердің идеяларын өзі құрған The Woodcraft Folk скаутингтік тобына жеткізді. Алгернон Блэквуд Карпентердің жұмысына адал жандардың бірі болды; Блэквуд Карпентермен хат алмасып, оның 1911 жылғы «Центавр» романына «Цивилизация: оның себебі мен емі» кітабынан үзінді енгізді. Феннер Брокуэй 1929 жылы Карпентердің некрологында оны Брокуэй мен оның әріптестеріне жас кезінде үлкен әсер еткен деп мойындады. Броквей Карпентерді «өміріміздегі ең үлкен рухани шабыт» деп сипаттап, «Демократияға қарай» кітабын біздің Киелі кітабымыз деп жазды. Ансел Адамс Карпентердің, әсіресе «Демократияға қарай» атты еңбектерін жоғары бағалады. Эмма Голдман Карпентердің кітаптарының өзінің ой-пікіріне әсер еткенін айтты және Карпентерде «ақылды даналық» бар екенін мәлімдеді. Каллен Карпентердің «Иолай» кітабын оқығаннан кейін «жасырын жабылып қойған жанымды аштым» деді. Карпентерді кейде «ағылшын Толстой» деп атады, ал Толстой өзі оны «Карлайл мен Раскиннің лайықты мұрагері» деп санады. Карпентердің ластануға және жануарларға қатыгездікке қарсы күресі кейбір тарихшылардың Карпентердің идеялары қазіргі заманғы экологиялық және жануарлар құқықтары қозғалысының алдын ала болғанын дәлелдеді. Карпентерді Фиона МакКарти «Сандал киген киелі», «Асыл жабайы» және соңғы кезде «британдық солшылдардың гей-құдасы» деп сипаттады.
Carpenter corresponded with many leading figures in political and cultural circles, among them Annie Besant, Isadora Duncan, Havelock Ellis, Roger Fry, Mahatma Gandhi, Keir Hardie, Jack London, George Merrill, E. D. Morel, William Morris, Edward R. Pease, John Ruskin, and Olive Schreiner. Carpenter was a friend of Rabindranath Tagore, and of Walt Whitman. Aldous Huxley recommended Carpenter's pamphlet Civilization: Its Cause and Cure in his book Science, Liberty and Peace. Modernist art critic Herbert Read credited Carpenter's pamphlet Non Governmental Society with converting him to anarchism. Leslie Paul was influenced by Carpenter's work; in turn he passed on Carpenter's ideas to the scouting group he founded, The Woodcraft Folk. Algernon Blackwood was another devotee of Carpenter's work; Blackwood corresponded with Carpenter and included a quotation from Civilization: Its Cause and Cure in his 1911 novel The Centaur. Fenner Brockway, in a 1929 obituary of Carpenter, acknowledged him as an influence on Brockway and his associates when young. Brockway described Carpenter as "the greatest spiritual inspiration of our lives. Towards Democracy was our Bible." Ansel Adams was an admirer of Carpenter's writings, especially Towards Democracy. Emma Goldman cited Carpenter's books as an influence on her thought, and stated that Carpenter possessed "the wisdom of the sage." Countee Cullen said that reading Carpenter's book Iolaus "opened up for me soul windows which had been closed". Carpenter was sometimes called "the English Tolstoy" and Tolstoy himself considered him "a worthy heir of Carlyle and Ruskin". Carpenter's opposition to pollution and cruelty to animals have resulted in some historians arguing Carpenter's ideas anticipated the modern Green and animal rights movements. Carpenter was described by Fiona MacCarthy as the "Saint in Sandals", the "Noble Savage" and, more recently, the "gay godfather of the British left".