Еуропа мифологиясындағы имп – әуелде жас өсімдіктерді білдірген, кейін әрекеттерімен көзге түсетін, көбінесе зиянсыз, шайтан немесе периге ұқсас жаратылыс.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Мифологиялық жаратылыс, демонға немесе периге ұқсас
Mythological being similar to a demon or fairy
Имп – еуропалық мифологиялық жаратылыс, демонға немесе периге ұқсас, халық ауыз әдебиеті мен сенімдерде жиі кездеседі. Бұл сөз, мүмкін, жас егілген ағашты білдіретін ympe деген сөзден шыққан. Имптер көбінесе қауіпті немесе зиянды емес, керісінше, мазасыздық тудыратын және ойыншыл жаратылыстар ретінде, ірі табиғаттан тыс күштерден гөрі кішірек жандар ретінде сипатталады. Шайтанның көмекшілері кейде имптер деп сипатталады. Олар көбінесе сергекті және бойлары кішкентай болып суреттеледі.
An imp is a European mythological being similar to a fairy or demon, frequently described in folklore and superstition. The word may perhaps derive from the term ympe, used to denote a young grafted tree. Imps are often described as troublesome and mischievous more than seriously threatening or dangerous, and as lesser beings rather than more important supernatural beings. The attendants of the devil are sometimes described as imps. They are usually described as lively and having small stature.
Этимология
Ежелгі ағылшын тіліндегі "impa" есімдік өсімдіктің немесе ағаштың жас өркенін немесе қалпын білдірген, ал кейіннен ақсүйек үйдің ұрпағын, немесе жалпы баланың өсу кезеңін білдірген. 16 ғасырдан бастап, "жыланның баласы", "тозақтың баласы", "шайтанның баласы" және т.б. сияқты тіркестерде жиі қолданылды; ал 17 ғасырда ол кішкентай демон, әйел-құдайының көмекшісі деген мағынаға ие болды. Ежелгі ағылшын тіліндегі есімдік және оған байланысты "impian" етістігі латын тіліндегі куәләнбаған *emputa (ал "impotus" Салика заңында кездеседі) терминінен туындаған болуы мүмкін, ол "табиғи, отырғызылған, екпе" сөздерінің көпше түрі.
The Old English noun impa meant a young shoot or scion of a plant or tree, and later came to mean the scion of a noble house, or a child in general. Starting in the 16th century, it was often used in expressions like "imps of serpents", "imp of hell", "imp of the devil", and so on; and by the 17th century, it came to mean a small demon, a familiar of a witch. The Old English noun and associated verb impian appear to come from an unattested Late Latin term *emputa (impotus is attested in the Salic law), the neuter plural of 'natural, implanted, grafted'.
Тарих
Христиандық фольклорынан өзгеше, герман мифтеріндегі демон-шайтандар әрқашан жаман бола бермейтін. Имптер көбінесе жамандыққа немесе зиян келтіруге емес, ойын-қалжыңға құмар болып келетін. Кейбір діндерде олар құдайлардың көмекшілері саналған.
Unlike the Christian folklore, demons in Germanic legends were not necessarily always evil. Imps were often mischievous rather than evil or harmful. In some religions, they were attendants of the gods.
Басқа сипаттамалар
Көбінесе имптер бойлары кішкентай және әдемі емес болып бейнеленеді. Олардың мінез-құлқы жабайы және бақыланбайтын, перілерге ұқсас сипатталады, ал кейбір мәдениеттерде олар бірдей жаратылыстар саналады, екеуі де еркін рух пен қызықты нәрселерге құштарлықты бөліседі. Кейінірек тарихта ғана адамдар перілерді жақсы, ал имптерді зұлым және қатыгез деп санады. Дегенмен, екеуі де адамдарды алдау үшін әзіл-қалжыңдар жасаған. Көбінесе бұл әзілдер зиянсыз ойын-сауық болды, бірақ кейбіреулері балаларды ауыстыру сияқты мазасыздық тудырып, зиян келтіруі мүмкін, немесе саяхатшыларды оларға беймәлім жерлерде адастыруы мүмкін. Имптер өмірден өшпейтін болса да, оларды белгілі бір қарулар мен сиқырлар зақымдауы мүмкін, немесе оларды үйден қорғау шараларымен алшақтатуға болады. Имптер сонымен қатар адамның назарын іздейтін жалғыз жаратылыстар ретінде бейнеленген, адамдармен достық орнату үшін әзілдер мен қалжыңдар қолданған. Бірақ көбінесе бұл әрекеттері кері нәтиже беріп, адамдар имптің іс-әрекеттеріне ашуланып, оны қуа жөнелтетін. Егер имп іздеген достығын тапса да, ол әлі де досына әзіл-қалжыңдар жасауын тоқтатпайтын, себебі ол жай ғана көңіл көтеру үшін немесе оның табиғаты осындай болғандықтан. Осы қасиеттің арқасында "имптіңдей" деген сөз әзілге және қалжыңға құмар адамды сипаттау үшін қолданылатын болды. Соңында, имптер – әйел сиқыршылар мен еркек сиқыргерлердің рухани қызметшілері екеніне сендірілді, онда осы кішкентай демон-шайтандар тыңшылар мен хабаршылар ретінде қызмет етті. Сиқыршылық саяхат кезінде имп сияқты мистикалық жаратылыстар сиқыршылықтың дәлелі ретінде іздестірілді, бірақ көбінесе осы деп айтылған имп қара мысық, кесіртке, бақа немесе басқа да сирек кездесетін үй жануары болып шықты.
Imps are often shown as small in stature and not very attractive. Their behaviour is described as being wild and uncontrollable, much the same as fairies', and in some cultures they are considered the same beings, both sharing the same sense of free spirit and enjoyment of all things fun. It was later in history that people began to associate fairies as being good and imps as being malicious and evil. However, both creatures were fond of pranks and misleading people. Most of the time, these pranks were harmless fun, but some could be upsetting and harmful, such as the switching of babies or leading travelers astray in places unfamiliar to them. Although imps are often thought of as being immortal, they can be damaged or harmed by certain weapons and enchantments, or be kept out of people's homes by wards. Imps were also portrayed as lonely little creatures in search of human attention, using jokes and pranks to attract human friendship. This often backfired when people became annoyed with the imp's endeavours, usually driving it away. Even if the imp was successful in getting the friendship it sought, it still often played pranks on its friend, either out of boredom or simply because this was the nature of the imp. This trait led to using the word “impish” for someone who loves pranks and practical jokes. Eventually, it came to be believed that imps were the familiar spirit servants of witches and warlocks, where the little demons served as spies and informants. During the time of the witch hunts, supernatural creatures such as imps were sought out as proof of witchcraft, though often the so called imp was merely a black cat, a lizard, a toad or some other form of uncommon pet.
Нысандар
Имптер сондай-ақ "байланған" немесе қандай да бір заттың ішінде, мысалы, қылыш немесе кристалл шар сияқты, сақталған деп сипатталған. Басқа жағдайларда, имптер белгілі бір затта сақталып, олардың иелеріне қажет болған кезде ғана шақырылатын. Кейбіреулері тіпті иесінің тілектерін орындай алатын қабілетке ие болған, дәл сиқыршы сияқты. Роберт Луис Стивенсонның 1891 жылғы "Бөтелкедегі имп" әңгімесі осы туралы болды, онда бөтелкеге қамалған имп иесінің барлық тілегін орындайды, бірақ егер иесі өлімінен бұрын бөтелкені жаңа иесіне сатпаса, оның жаны тозаққа жіберіледі.
Imps have also been described as being “bound” or contained in some sort of object such as a sword or a crystal ball. In other cases, imps were simply kept in a certain object, and then summoned only when their masters had need of them. Some even had the ability to grant their owner's wishes, much like a genie. This was the object of the 1891 story The Bottle Imp by Robert Louis Stevenson, which told of an imp contained in a bottle that would grant the owner their every wish, but their soul would be sent to Hell if they didn't sell the bottle to a new owner before their death.
Мәдениет
Имптарды әлемнің кез келген жеріндегі өнер мен архитектурада кездестіруге болады, көбінесе олар сақтықпен және еңбектеп жасырылады, сондықтан оларды тек аса қызығушылық танытып, байқағыш жандар ғана таба алады.
Imps can be found in art and architecture throughout the world, most of the time carefully and painstakingly hidden and only being found by the most interested and observant of people.