Кіріспе
1928 жылдан 1930 жылға дейін Мексика президенті Эмилио Кандидо Портес Гил (Emilio Cándido Portes Gil; 3 қазан 1890 – 10 желтоқсан 1978) 1928 жылы қатылған генерал Альваро Обрегонның сайлауда жеңіске жеткеннен кейінгі алты жылдық мерзімінің қалған бөлігін атқарған үш президенттің бірі болды. 1917 жылғы Мексика Конституциясы қазіргі президентті қайта сайлауға тыйым салғандықтан, президенттік лауазымдағы Плутарко Элиас Кальес президенттікке ресми түрде қайта сайлана алмады. Портес Гил оны алмастырды, бірақ Кальес, "Jefe Máximo" (Басшы), Максимато деп аталатын кезеңде нақты саяси билікті өз қолында сақтап қалды.
Emilio Cándido Portes Gil (eˈmiljo ˈpoɾtes xil; 3 October 1890 – 10 December 1978) was President of Mexico from 1928 to 1930, one of three to serve out the six year term of President elect General Álvaro Obregón, who had been assassinated in 1928. Since the Mexican Constitution of 1917 forbade re election of a serving president, incumbent President Plutarco Elías Calles could not formally retain the presidency. Portes Gil replaced him, but Calles, the "Jefe Máximo", retained effective political power during what is known as the Maximato.
Ерте өмір және білім
Портес Гил доминикандық тегінен шыққан және Мексиканың солтүстік-шығысындағы Тамаулипас штатының астанасы Сьюдад-Викторияда дүниеге келді. Ол Доминикан Республикасының бұрынғы бірінші ханымы және доминикандық ақын Трина де Мояның туысы болды. Оның әкесі Тамаулипас штатында белгілі саясаткер болғанмен, Портес Гилдің әкесі Эмилио кішкентай кезінде қайтыс болды. Ол жесір анасымен тар жағдайда өмір сүрді, бірақ мемлекеттік стипендия Портес Гилге мектеп мұғалімі куәлігін алуға көмектесті. Ол заң оқуға ниеттенді.
Ерте мансап
Мексика революциясы басталған кезде ол заң факультетінде оқып жүрді. 1914 жылдың соңында ол Конституциялық фракцияның басшысы, «Бірінші басшы» Венестиано Каррансамен одақтасып, келесі мамыр айында елдің президенті болды. 1915 жылы Портес Гил заң факультетін бітірген кезде, ол мемлекеттік басқарудағы мансабын Конституциялық фракцияның Әскери сот департаментіне орналастырды. Портес Гил Конституциялық армияның солтүстік басшылығының, әсіресе Панчо Вилланың күштерін жеңіп, оларды 1915 жылдан кейін Мексикадағы саяси немесе әскери фактор ретінде жойған Альваро Обрегонның құрамына кірді. Оның кейінгі саяси мансабының кілті – Сонораның генералы Плутарко Элиас Каллес болды. Портес Гил заңгер және әкімші ретіндегі шеберлігін көрсетті, бұл оны 1928 жылы Обрегон қаза болғанда Мексика президенті қызметіне жеткізді. Келесі жылдары ол үкіметте заңгерлік қызметте (Сонорадағы жоғары мемлекеттік сот төрешісі; Соғыс министрлігінің заң кеңесшісі) және сайлаулы лауазымда қызмет етті: ол 1917, 1921 және 1923 жылдары Конгресске сайланды, сондай-ақ екі рет туған Тамаулипас штатының губернаторы болды (1920 және 1925 жылдары). Президент болып сайланғаннан кейін Портес Гил Католик шіркеуі мен Мексика үкіметі арасындағы қақтығысты аяқтау бойынша құпия келіссөздер жүргізді, нәтижесінде ондаған жылдарға созылған өмір сүру тәртібі құрылды. Ол Католик шіркеуінің өкілдеріне өздеріне қарсы келетін заңдарды өзгерту үшін Конгресске жүгінуге және үкімет олардың ішкі істеріне араласпайтынына сендірді. Үкімет сонымен қатар кристеро жауынгерлеріне жалпы кешірім берді. Университет студенттерінің ереуіліне тап болған ол жағдайды шешу үшін Конгрестің арнайы сессиясын шақырды, ол нәтижесінде Мексиканың Ұлттық университетіне автономия беру туралы заң қабылдады. Оның ереуілді реттеуі президенттік кезіндегі ең жақсы есте қалған істерінің бірі болып табылады. Ол сондай-ақ Никарагуадан АҚШ әскерлерін шығару туралы келіссөздер жүргізуге тырысты, бұл генерал Аугусто Сандиноның бағынуымен алмастырылды. Келіссөздер сәтсіз аяқталғаннан кейін ол Сандиноға Мексикада саяси пана берді және Темикскода жер берді. Портес Гил биліктегілерді қызмет еткен кезеңдерінде жеке байып алудан аулақ болуға тырысты. Ол лауазымды адамдарының «институттарға адал болуды білуін және ел сияқты Революцияның жеңісін қалауын» қалады. Оның әкімшілігі мектептер, ауруханалар және қарапайым мексикалықтардың игілігі үшін тұрғын үйлер салуға бағытталған қоғамдық жұмыс жобаларын іске қосты. Мексика қаласында туберкулезбен ауыратын науқастарға арналған жаңа аурухана ашылды; отарлық дәуірде Colegio de San Ildefonso-да орналасқан Ұлттық дайындық мектебінің материалдық базасы кеңейтілді; бұрынғы қалалық қоқыс полигонының орнында барлық адамдарға ашық үлкен спорт орталығы салынды; және жаңа полиция және өрт сөндіру станциялары Ар-деко стилінде салынды.
Кейінгі өмірі
Ол 1930 жылғы 5 ақпанда президенттік лентаны Паскуаль Ортис Рубиоға тапсырды, бірақ нақты билік әлі де Каллестің қолында болды. Кейін Портес Гил 18 ай бойы ішкі істер министрі қызметін атқарды. Карденас партияны Мексика революциясы партиясы (PRM) деп қайта ұйымдастырды, оның 1946 жылғы ізбасары Институционалдық революциялық партия (PRI) сақтап қалған салалық өкілдіктің құрылымдық формасын қалыптастырды. Бірақ Карденас, бұрынғы президент өзінің міндетін орындағаннан кейін Портес Гилді Тамаулипас штатындағы бекінісіне қайтарды, себебі ол "саяси оралу мүмкіндігі үшін өзінің беделін арттыруға тырысқан". Портес Гил 1936 жылы саясаттан шығып кетті. Ол 1978 жылы Мексика қаласында 88 жасында жүрек талмасынан қайтыс болды.