Объект пен оның бейнесінің арақатынасы

Кіріспе

Нысан мен оның бейнесі арасындағы қатынас. Карта-аумақ қатынасы – географиялық аумақ пен оның картасы арасындағы қатынас сияқты, нысан мен оның бейнесі арасындағы байланыс. Картаны аумақпен шатастыру – терминнің мағынасын ол көрсететін нәрсемен жаңылыстырғанда туындайтын логикалық қате. Польша-Америка ғалымы және философы Альфред Корзибский: «Карта – аумақ емес» және «Сөз – нәрсе емес» дегенді айтқан, осы арқылы ол бір нәрседен туындаған абстракция немесе оған реакция – ол нәрсе емес деген ойын жеткізген. Корзибский көптеген адамдар картаны аумақпен шатастырады, яғни шындықтың түсінік моделін шындықпен жаңылыстырады деп санайды. Бұл идеялар жалпы семантика үшін маңызды, ал осы жүйе Корзибскийден бастау алған. Бұл қатынас басқаша да айтылған, мысалы: «Үлгі – дерек емес», «Барлық үлгілер қате» және Алан Уоттстың «Мәзір – тағам емес» деген сөздері. Осылайша, бұл тұжырымдама жалпы семантикамен байланысты болсын (немесе болмасын), онтология мен қолданбалы онтологияда маңызды рөл атқарады. Оның түрлері семантика, статистика, логистика, бизнес-администрирование, семиотика және көптеген басқа салаларда кездеседі. «Барлық үлгілер қате» деген сөздің соңында көбінесе «Барлық үлгілер қате (бірақ кейбіреулері пайдалы)» деп қосылады, бұл карта мен аумақ арасындағы айырмашылықты дұрыс түсінудің маңыздылығын, олардың не үшін және қалай маңызды екенін, олармен қалай күресуге және олармен дұрыс қалай өмір сүруге болатынын көрсетеді. Мұндағы мақсат – барлық карталарсыз екенін айту емес; керісінше, мақсат – сәйкессіздіктер туралы сыни тұрғыдан ойлау: олар әр контексте маңызды ма, әлде мардымсыз ба, оларды қалай азайтуға болады (осылайша картаны немесе кез келген басқа үлгіні қайта жаңарту арқылы оны жақсырақ ету) және т.б.

"Жол картасы - жол емес"

Бұл сөз алғаш рет 1931 жылғы 28 желтоқсанда Нью-Орлеан қаласында өткен Америка ғылымды дамыту қауымдастығының мәжілісінде Альфред Корзибски оқыған «Аристотельдік емес жүйе және математика мен физикадағы қатаңдық қажеттілігі» атты мақаласында жарық көрді. Мақала 1933 жылы «Science and Sanity» журналында жарияланды, 747–761 беттерде. Осы кітабында Корзибски математик Эрик Темпл Беллге алғысын білдіреді, оның «карта – бейнеленген нәрсе емес» деген эпиграммасы «Numerology» журналында жарияланған. Бельгиялық сюрреалист суретшісі Рене Магритт «қабылдау әрқашан шындық пен өзіміздің арамызда болады» деген тұжырымды «Кейікерліктер» сияқты бірнеше картинасында бейнеледі, оның ішінде трубканың суреті және «Бұл трубка емес» («Ceci n'est pas une pipe») деген жазуы бар картинасы бар. «Медианы түсінуде» Маршалл Маклюан осы ойды электрондық медиаға «Орталық – хабар» (кейін кітапта «Орталық – массаж») деген фразаны енгізу арқылы кеңейтті. Медиадағы бейнелер, әсіресе экрандағылар, біздің сезім арналарымыз, денеміз, ойлау және сезіну қабілетіміздің нақты өмірде атқаратын абстракциясы немесе виртуалды «ұзартылуы» болып табылады. Бұл тұжырым экзотерикалық және эзотерикалық діндерді талқылауда кездеседі. Экзотерикалық ұғымдар – математика сияқты сипаттамалар мен тіл құрылымдарын қолдану арқылы толық жеткізілетін ұғымдар. Эзотерикалық ұғымдар – тікелей тәжірибе арқылы ғана толық жеткізілетін ұғымдар. Мысалы, ешқашан алма жемеген адам алманың дәмін тіл арқылы толық түсіне алмайды. Льюис Кэрролл «Сильви және Бруноның аяқталуы» (1893) кітабында «бір мильге бір мильдік масштабты» ойдан шығарылған картаны сипаттап, осыны әзілмен түсіндірді. Кейіпкерлердің бірі мұндай картаның практикалық қиындықтарын атап, «біз енді елдің өзін оның картасы ретінде пайдаланамыз, және сізге оның жақсы жұмыс істейтініне сендіремін» деді. Хорхе Луис Борхестің «Ғылымдағы дәлдік туралы» (1946) атты бір абзацтан тұратын әңгімесі картаның аумағымен бірдей масштабта екенін сипаттайды. Иса Робертсонның «Карта және территория» (Sci Phi Journal 2024/1) атты әңгімесі карта мен аумақ арасындағы айырмашылықтың жоғалуын зерттейді. Лаура Ридинг өзінің «Жерлер картасы» (1927) атты өлеңінде осы қатынас туралы былай дейді: «Жерлер картасы өтеді. Қағаздың шынайылығы жыртылады». Экономист Джоан Робинсон (1962): «Нақтылықтың барлық айырмашылықтарын ескеретін модель бір-бірге масштабтағы картадан артық пайдалы болмайды». Корзибскинің карта мен аумақ туралы аргументі бельгиялық сюрреалист комикстер жазушысы Ян Буккойға оның «Лабиринт» комиксіндегі сюжеттік желісіне әсер етті: карта ешқашан шығу жолын табуға кепілдік бере алмайды, өйткені оқиғалардың жинақталуы шындыққа деген көзқарасты өзгерте алады. Автор Роберт М. Пирсиг өзінің «Лила» кітабында осы идеяны теориялық және сөзбе-сөз түрде қолданады, өйткені негізгі кейіпкер/автор картаға тым көп сене отырып, уақытша жоғалып кетеді, карта сипаттайтын аумақ емес. 2010 жылы француз жазушысы Мишель Уэльбек өзінің «Карта және территория» атты романын жариялады. Атауы Альфред Корзибскидің афоризміне сілтеме жасайды. Роман француз әдебиетінің Гонкур сыйлығына ие болды. Карта мен аумақ арасындағы айырмашылық Роберт Антон Уилсонның «Прометейдің көтерілуі» кітабында баса көрсетілген. Автор Джеймс А. Линдсей «Нүкте, нүкте, нүкте: шексіздік плюс Құдай – ақымақтыққа тең» (2013) атты кітабында карта шындық емес деген идеяны негізгі тақырып етіп алды. Онда ол біздің ғылыми теорияларымыздың, математикамыздың және тіпті Құдай туралы идеямыздың барлығы ұғымдық карталар екенін, олар көбінесе түсіндіруге тырысатын «жер үшін» шатастырылады деп мәлімдейді. Физик Виктор Стенгер кітапқа жазған алғы сөзінде осы пікірмен келіседі. Ральф Рамни (5 маусым 1934 – 6 наурыз 2002), ағылшын суретшісі және Ситуационисттік Интернатционалдың мүшесі, өзінің автобиографиялық естеліктерінің бірін «Карта – территория емес» деп атады.

The expression first appeared in print in "A Non Aristotelian System and Its Necessity for Rigour in Mathematics and Physics", a paper that Alfred Korzybski gave at a meeting of the American Association for the Advancement of Science in New Orleans, Louisiana on December 28, 1931. The paper was reprinted in Science and Sanity, 1933, pp. 747–761. In this book, Korzybski acknowledges his debt to mathematician Eric Temple Bell, whose epigram "the map is not the thing mapped" was published in Numerology. The Belgian surrealist artist René Magritte illustrated the concept of "perception always intercedes between reality and ourselves" in a number of paintings such as The Treachery of Images, which consists of a drawing of a pipe with the caption, Ceci n'est pas une pipe ("This is not a pipe"). In Understanding Media, Marshall McLuhan expanded this argument to electronic media with his introduction of the phrase "The Medium is the Message" (and later in the book titled The Medium is the Massage). Media representations, especially on screens, are abstractions, or virtual "extensions" of what our sensory channels, bodies, thinking and feeling do for us in real life. This concept occurs in the discussion of exoteric and esoteric religions. Exoteric concepts are those which can be fully conveyed using descriptors and language constructs, such as mathematics. Esoteric concepts are those which cannot be fully conveyed except by direct experience. For example, a person who has never tasted an apple will never fully understand through language what the taste of an apple is without actually eating an apple. Lewis Carroll, in Sylvie and Bruno Concluded (1893), made the point humorously with his description of a fictional map that had "the scale of a mile to the mile". A character notes some practical difficulties with such a map and states that "we now use the country itself, as its own map, and I assure you it does nearly as well." Jorge Luis Borges's one paragraph short story "On Exactitude in Science" (1946) describes a map that has the same scale as its territory. Isa Robertson's short story "The Map and the Territory" (Sci Phi Journal 2024/1) explores the loss of map territory distinction. Laura Riding, in her poem The Map of Places (1927), deals with this relation: "The map of places passes. The reality of paper tears." The economist Joan Robinson (1962): "A model which took account of all the variegation of reality would be of no more use than a map at the scale of one to one." Korzybski's argument about the map and the territory also influenced the Belgian surrealist writer of comics Jan Bucquoy for a storyline in his comic Labyrinthe: a map can never guarantee that one will find the way out, because the accumulation of events can change the way one looks at reality. Author Robert M. Pirsig uses the idea both theoretically and literally in his book Lila when the main character/author becomes temporarily lost due to an over reliance on a map, rather than the territory that the map describes. In 2010, French author Michel Houellebecq published his novel, La carte et le territoire, translated into English as The Map and the Territory. The title was a reference to Alfred Korzybski's aphorism. The novel was awarded the Prix Goncourt, a French literary prize. The map territory distinction is emphasized by Robert Anton Wilson in his book Prometheus Rising. Author James A. Lindsay made the idea that the map is not reality a primary theme of his 2013 book Dot, Dot, Dot: Infinity Plus God Equals Folly. In it, he argues that all of our scientific theories, mathematics, and even the idea of God are conceptual maps often confused "for the terrain" they attempt to explain. In a foreword to the book, physicist Victor J. Stenger expresses agreement with this point of view. Ralph Rumney (5 June 1934 – 6 March 2002), English artist, and member of the Situationist International titled one of his autobiographical memoirs The Map is not the Territory.