Леди Мэри Уортли Монтагю: Өмір және шығармалары

Кіріспе

Ағылшын жазушысы және ақыны (1689–1762)

Леди Мэри Вортли Монтегю (туған кезде Пьерпонт; 15 мамыр 1689 – 21 тамыз 1762) – ағылшын аристократы, медицина саласындағы новатор, жазушы және ақын. 1689 жылы дүниеге келген леди Мэри өмірінің алғашқы жылдарын Англияда өткізді. 1712 жылы леди Мэри Эдвард Вортли Монтегюге тұрмысқа шықты, ол кейін Ұлыбританияның Осман империясындағы елшісі болды. Леди Мэри күйеуімен бірге Осман сапарына қатысты, онда ол өмірінің келесі екі жылын өткізді. Сол кезде леди Мэри Осман Константинополіндегі әйел ретіндегі тәжірибесі туралы көп жазды. Англияға оралғаннан кейін леди Мэри 1762 жылы қатерлі ісіктен қайтыс болғанға дейін отбасының тәрбиесіне баса назар аударды. Георг I және Уэльс ханзадасы Георг Август (кейін король Георг II) сарайымен үнемі қарым-қатынаста болғанымен, Мэри жазу өнерінен бөлек, Түркиядан оралғаннан кейін Ұлыбританияда шешекке қарсы егуді енгізу және қолдаумен де танымал. Ол Эвелин Пьерпонттың, Кингстон-апон-Халлдің 1-ші герцогының (шамамен 1655–1726) және оның бірінші әйелі леди Мэри Фелдингтің (20 желтоқсан 1697 жылы қайтыс болған), Денбигтің үшінші графының (1640–1685) жалғыз қызының үлкен баласы болды. Леди Мэридің үш кіші сібілісі болды: екі қыз, Фрэнсис және Эвелин, және бір ұл, Уильям. Леди Мэри – ақылды, еркін мінезді және ұлылық арманы бар бала еді. Ол күнделігіне: «Мен өте ерекше тарих жазамын» деп жазған. Жеті жасында жаңа құрылған Кит-Кэт клубының мүшелері, сәнді әйелдерге толы топ, оны маусымның сұлулығына тост айту үшін таңдап, осы мақсатқа арналған шыны тостағанға оның есімін жазды. Бала кезінде ол «күннің батуын аңсады» және «көкжиекте батып бара жатқан үлкен алтын шарды ұстап алу үшін» шалғыға жүгіретін. Бірақ кейін бұл әрекеттің «мүмкін емес екенін» түсінді. Содан кейін, Пьерпонт ханымның қайтысынан кейін Мэри әкесінің қамқорлығына берілді, ол оның біліміне көмектесуге міндетті емес деп ойлады. Жамансырайтын тәлімгердің сабақтарын толықтыру үшін леди Мэри жақсы жабдықталған кітапхананы пайдаланып, таңғы сағат 10-нан 14-ке дейін және «әр түстен кейін сағат 4-тен 8-ге дейін» жасырынып, білімін «ұрлады». Ол сол кезде еркектерге ғана арналған латын тілін өзімен-өзі үйренді. Ол жасырын түрде «латын сөздігі мен грамматикасын» алды және он үш жасқа келгенде тілді меңгеруі көптеген еркектерге тең болды. Сонымен қатар, ол көп оқыды. Оқыған кейіпкерлері мен тақырыптарының тізімін дәптерге жазып қойды. Леди Мэри мен Сидни Вортли Монтегюдің ұлы Эдвард Вортли Монтегюдің достығы Эдвардтың кіші қарындасы Энн Вортли арқылы басталды. Лондонда Анна мен леди Мэри әлеуметтік шараларда жиі кездесіп, бір-бірінің үйлеріне барып тұратын. Леди Мэри Эдуардты «достар үйінде» және «сарайда» жиі кездестірді. Бұл пікірлер Лорд Дорчестерді көндіре алмады. Әкесі оны кеңеске шақырып, жазуын тоқтатуға мәжбүр етіп, Вест-Динге жіберді. Сол жазда оның әкесі Лорд Дорчестер қызы үшін Эдвард Вортли Монтегюден басқа күйеу табуға шешім қабылдады. Леди Мэридің әкесі оған Ирландия виконты Массериннің мұрагері Клотворти Скеффингтонға үйленуге қысым жасады. Скеффингтонның неке шартында «жыл сайын 500 фунт стерлинг 'бағалай ақша' ретінде, ал ол қайтыс болған жағдайда 1200 фунт стерлинг беріледі» деп жазылған. Неке куәлігі 1712 жылдың 17 тамызында, ал неке 1712 жылдың 23 тамызында болуы мүмкін.

Lady Mary Wortley Montagu (née Pierrepont; 15 May 168921 August 1762) was an English aristocrat, medical pioneer, writer, and poet. Born in 1689, Lady Mary spent her early life in England. In 1712, Lady Mary married Edward Wortley Montagu, who later served as the British ambassador to the Sublime Porte. Lady Mary joined her husband on the Ottoman excursion, where she was to spend the next two years of her life. During her time there, Lady Mary wrote extensively on her experience as a woman in Ottoman Constantinople. After her return to England, Lady Mary devoted her attention to the upbringing of her family before dying of cancer in 1762. Although having regularly socialised with the court of George I and George Augustus, Prince of Wales (later King George II) , Aside from her writing, Mary is also known for introducing and advocating smallpox inoculation in Britain after her return from Turkey. She was the eldest child of Evelyn Pierrepont, 1st Duke of Kingston upon Hull (c.1655–1726), and his first wife Lady Mary Feilding (died 20 December 1697), the only daughter of the third Earl of Denbigh (1640–1685). Lady Mary had three younger siblings: two girls, Frances and Evelyn, and a boy, William. Lady Mary was a bright, free spirited child who dreamed of greatness. She wrote in her diary, "I am going to write a history so uncommon." Aged seven, members of the newly formed Kit Cat Club, a group of fashionable men, nominated her as the subject of their toast to the beauty of the season, and they had her name engraved on the glass goblet used for this purpose. As a child, she had a "desire of catching the setting sun" and she would run across the meadow to "catch hold of the great golden ball of fire sinking on the horizon". However, she then realized that this activity "was impossible". Then, after Mrs. Pierrepont's death, Mary was passed to the care of her father, who did not believe he was obliged to assist with her education. To supplement the instruction of a despised governess, Lady Mary used the well furnished library to "steal" her education by hiding in the library, between 10am and 2pm, and "every afternoon from four to eight". She taught herself Latin, a language usually reserved for men at the time. She secretly got a hold of a "Latin dictionary and grammar" and by the age of thirteen, her handling with the language was on par to most men. Furthermore, she was also a voracious reader. She jotted the list of characters and titles she read into a notebook. The friendship between Lady Mary and Edward Wortley Montagu, the son of Sidney Wortley Montagu, began through Edward's younger sister Anne Wortley. In London, Anne and Lady Mary met frequently at social functions and exchanged visits to each other's homes. Lady Mary often met Edward at "friends' houses" and "at Court". These arguments did not persuade Lord Dorchester. Her father summoned her to a conference, forced her to promise to not to write, and hustled her to West Dean. In that same summer, her father Lord Dorchester decided to find a husband other than Edward Wortley Montagu for his daughter. Lady Mary's father pressured her to marry Clotworthy Skeffington, the heir to the Irish Viscount Massereene. Skeffington's marriage contract included "an allowance of £500 a year as 'pin money,' and £1,200 a year if he died." The marriage license is dated 17 August 1712, and the marriage probably took place on 23 August 1712.

Осман империясына саяхаттайтынға дейінгі ерте тұрмыстағы өмір

Леди Мэри Вортли Монтегю мен Эдвард Вортли Монтегю некеде тұрған алғашқы жылдарын Англияда өткізді. Ол 16 мамыр 1713 жылы Лондонда әкесі Эдвард Вортли Монтегюдің есімімен аталған Эдвард Вортли Монтегю кіші ұлын дүниеге келтірді. 1714 жылдың 13 қазанында оның күйеуі қазынашылықтың кіші комиссары лауазымын қабылдады. Леди Мэри Лондонға келгенде, оның зиялылығы мен сұлулығы көп ұзамай оны сарайдағы көрнекті тұлғаға айналдырды. Ол I Георг пен Уэльс ханзадасы Георг Августың қоғамында болды және оның достарының қатарында Молли Скеррит, Леди Уолполл, Джон, Лорд Херви, Мэри Астел, Сара Черчилль, Марлборо герцогинясы, Александр Поп, Джон Гей және Аббат Антонио Шинелла Конти болды. 1716 жылдың тамызында Леди Мэри онымен бірге Венаға, содан кейін Адрианополь мен Константинопольге сапарлады. Ол 1717 жылы елге қайтарылды, бірақ олар 1718 жылға дейін Константинопольде қалды. Англиядан алыс жүргенде, 19 қаңтар 1718 жылы Уортли Монтегюлердің қызы дүниеге келді, ол кейін Бьют графесі Мэри болып өсті. Осы сапардың және Шығыс өміріне жасаған байқауларының тарихы «Түркиядан хаттар» атты көркем сипаттамаларға толы тіршілік хаттар сериясында баяндалған. «Хаттар» жинағы кейінірек әйел саяхатшылар мен жазушыларға, сондай-ақ көптеген шығыстану өнеріне шабыт көзі болып есептеледі. Ол сапары барысында Осман әйелдерінің сұлулығы мен қонақжайлығына шын жүректен таң қалды. Түркияға жол тартқандағы сәннің қаншалықты ерекше екені туралы хаттар жазды. Венадан Леди Марға жазған хатында: «Олар үш-төрт қабаттан тұратын, биіктігі шамамен бір метр болатын, басына газдан жасалған киімдер жасайды, олардың әр қабатын сансыз метрлерге жететін ауыр ленталармен бекітеді. Олардың қаңқалы юбкалары біздікінен бірнеше метрге үлкенірек болып, бірнеше акр жерді жабады», - деп жазды. Сонымен қатар, ол түрік моншасындағы тәжірибесін де жазды, ол көңіл көтеру мен денсаулықты сақтау үшін арналған. Бір хатында: «Олар [Осман әйелдері] әдетте аптасына бір рет осы ойын-сауыққа барады және кем дегенде төрт немесе бес сағат бойы сонда қалады, ыстық ваннадан суық бөлмеге шыққанда бірден суық тимейді, бұл мені қатты таң қалдырды», - деп жазды. Ол Софиядағы моншада түрік әйелдерінің тобы оның киген корсетін көріп, қорқып: «Олар менің сол машинаға тығылып, оны өз күшіммен аша алмаймын деп ойлады, олар осы ойды күйеуімнің еңбегіне жатқызды», - деп айқайлаған қызықты оқиғаны да баяндады. Леди Мэри бұрынғы саяхатшылардың, әсіресе ерлердің Осман империясындағы дін, дәстүрлер және әйелдерге қатысты дұрыс емес пікірлерін жазды. Оның жынысы мен әлеуметтік жағдайы оған еркектерге жабық әйелдер кеңістігіне кіруге мүмкіндік берді. Осман әйелдерімен жеке қарым-қатынасы оған түрік әйелдерінің киім-кешегі, әдеттері, салт-дәстүрлері, шектеулері мен бостандықтары туралы толыққанды мәлімет беруге мүмкіндік берді. Кейде ол Шығысты мақтаудан гөрі Батысты сынауды мақсат етті.

Lady Mary Wortley Montagu and Edward Wortley Montagu spent the first years of their married life in England. She had a son, Edward Wortley Montagu the younger, named after his father Edward Wortley Montagu, on 16 May 1713, in London. On 13 October 1714, her husband accepted the post of Junior Commissioner of the Treasury. When Lady Mary joined him in London, her wit and beauty soon made her a prominent figure at court. She was among the society of George I and George Augustus, Prince of Wales, and counted amongst her friends Molly Skerritt, Lady Walpole, John, Lord Hervey, Mary Astell, Sarah Churchill, Duchess of Marlborough, Alexander Pope, John Gay, and Abbé Antonio Schinella Conti. In August 1716, Lady Mary accompanied him to Vienna, and thence to Adrianople and Constantinople. He was recalled in 1717, but they remained at Constantinople until 1718. While away from England, the Wortley Montagus had a daughter on 19 January 1718, who would grow up to be Mary, Countess of Bute. The story of this voyage and of her observations of Eastern life is told in Letters from Turkey, a series of lively letters full of graphic descriptions; Letters is often credited as being an inspiration for subsequent female travelers and writers, as well as for much Orientalist art. During her visit she was sincerely charmed by the beauty and hospitality of the Ottoman women she encountered. In letters she wrote about how different fashion was as she made her way to Turkey. In a letter to Lady Mar, from Vienna, she wrote: "They build certain fabrics of gauze on their heads, about a yard high, consisting of three or four stories, fortified with numberless yards of heavy ribbon Their whalebone petticoats outdo ours by several yards' circumference, and cover some acres of ground." Furthermore, she recorded her experiences in a Turkish bath, which are reserved for both diversion and health. In a letter, she wrote, "They [Ottoman women] generally take this diversion once a week, and stay there at least four or five hours, without getting cold immediately coming out of the hot bath into the cold room, which was surprising to me." She also recorded a particularly amusing incident in which a group of Turkish women at a bath in Sofia, horrified by the sight of the stays she was wearing, exclaimed that "they believed I was so locked up in that machine that it was not in my own power to open it, which contrivance they attributed to my husband." Lady Mary wrote about the misconceptions that previous travelers, specifically male travelers, had recorded about the religion, traditions and the treatment of women in the Ottoman Empire. Her gender and class status provided her with access to female spaces that were closed off to males. Her personal interactions with Ottoman women enabled her to provide, in her view, a more accurate account of Turkish women, their dress, habits, traditions, limitations and liberties, at times irrefutably more a critique of the Occident than a praise of the Orient.

Асқазандық егу

XVIII ғасырда еуропалықтар шешек ауруын емдеу үшін емес, алдын алу үшін «вакцинация» немесе «шамалы ауру» деп аталатын тәжірибе жүргізді. Леди Мэри Уортли Монтегю конвенцияға қарсы шықты, ең есте қаларлық нәрсе – Осман империясындағы саяхаттары мен тұрғаны кезінде осы әдіске куә болғаннан кейін батыс медицинасына шешекке қарсы егуді ұсынуы болды. Бұған дейін, 1713 жылы леди Мэридің ағасы шешек ауруынан қайтыс болған, ал леди Мэри 1715 жылы аурудан жазылғанмен, оның бетіне із қалдырды. 1717 жылдың наурыз айында ол шешекке қарсы егу – вариоляция – тәжірибесіне куә болды, оны «егу» деп атады және осы туралы бірнеше хаттарында жазды. Осы хаттардың ең танымалдарының бірі – 1717 жылғы 1 сәуірдегі «Досына жазған хаты». Вариоляция шешекке шалдыққан, бірақ жеңіл түрінде ауырған адамның іріңінен алынған тірі шешек вирусын қолданып, бұрын шешекке шалдықпаған адамның қол немесе аяғының терісіне (көбінесе осы жерлерге) енгізетін. Осының нәтижесінде, егілген адам шешекке ауырғанда, оның жағдайы ауыр болмайтын. Кейін ол күйеуіне Эдвардтың жағдайы туралы хабарлады: «Бала өткен сейсенбіде егілді, қазір ән шырқап, ойнап жатыр, кешкі асын күтіп қарсы алады. Құдайдан келесісі де осылай жақсы жаңалық берсін деп тілеймін». Лондонға оралғаннан кейін ол осы процедураны ынтамен насихаттады, бірақ медициналық қауымдан үлкен қарсылыққа тап болды. Егуге қатысты жалпы қорқынышқа жауап ретінде леди Мэри 1722 жылдың қыркүйегінде псевдониммен егуді сипаттаған және қолдаған мақала жазды және жариялады. Кейін, леди Мэри 1762 жылы қайтыс болған кезде 13 жастағы Эдвард Дженнер шешек емес, сиыр шешегін пайдаланып, әлдеқайда қауіпсіз вакцинация әдісін ойлап тапты. Дженнердің әдісі «сиыр шешегінен алынған лимфаны сиыршы қызының қолынан егілген адамның қолына енгізуді» қамтиды. Леди Мэри Уортли Монтегюдің шешекке қарсы егуді енгізуі вакцинаның жасалуына және кейіннен шешек ауруының жойылуына әкелді.

In the 18th century, Europeans began an experiment known as inoculation or variolation to prevent, not cure the smallpox. Lady Mary Wortley Montagu defied convention, most memorably by promoting smallpox inoculation to Western medicine after witnessing it during her travels and stay in the Ottoman Empire. Previously, Lady Mary's brother had died of smallpox in 1713, and although Lady Mary recovered from the disease in 1715, it left her with a disfigured face. There in March 1717, she witnessed the practice of inoculation against smallpox – variolation – which she called engrafting, and wrote home about it in a number of her letters. The most famous of these letters was her "Letter to a Friend" of 1 April 1717. Variolation used live smallpox virus in the pus taken from a mild smallpox blister and introduced it into scratched skin of the arm or leg (the most usual spots) of a previously uninfected person to promote immunity to the disease. Consequently, the inoculate would develop a milder case of smallpox than the one he/she might have contracted. Afterwards, she updated the status of Edward to her husband: "The Boy was engrafted last Tuesday, and is at this time singing and playing, and very impatient for his supper. I pray God my next may give as good an account of him." On her return to London, she enthusiastically promoted the procedure, but encountered a great deal of resistance from the medical establishment, In response to the general fear of inoculation, Lady Mary, under a pseudonym, wrote and published an article describing and advocating in favour of inoculation in September 1722. Subsequently, Edward Jenner, who was 13 years old when Lady Mary died in 1762, developed the much safer technique of vaccination using cowpox instead of smallpox. Jenner's method involves "engrafting lymph taken from a pustulate of cowpox on the hand of a milkmaid into the arm of an inoculate." Lady Mary Wortley Montagu's introduction of smallpox inoculation had ultimately led to the development of vaccines, and the later eradication of smallpox.

Кейінгі жылдар

Англияға оралғаннан кейін леди Мэри бұрынғы жылдарына қарағанда сарайға аз қызығушылық танытты. Оның орнына ол балаларының тәрбиесіне, оқуға, жазуға және саяхат хаттарын редакциялауға көбірек назар аударды, содан кейін оларды жарияламауды шешті. Леди Мэри 1734 жылы немере қызы леди Мэри Пьеррепонттың (1711-1795) Ричмонд паркінің орынбасар рейнджері Филипп Медоузбен қашып кеткеніне де алаңдады. Оның "құлауының" себебі "оған қамқорлық жасаған ақымақ жақсы адамдар" деп айтты. 1736 жылы тамызда леди Мэридің қызы ата-анасының қарсылығына қарамастан Бьютке үйленді. 1736 жылы қыркүйекте Англиядан кеткеннен кейін леди Мэри Франческо Алгароттиге ағылшын және француз тілдерінде көптеген хаттар жазды. Шын мәнінде, ол Алгароттимен бірге Венецияға барып, онда тұрды. 1756 жылдың тамызынан кейін ол Венецияда және Падуада тұрып, қарашада Алгароттимен қайта кездесті. Күйеуінің қайтыс болғанын естіген соң, леди Мэри Венециядан Англияға кетті. 1761 жылы 1 қыркүйекте ол үйге оралу жолына шықты; Франция соғыста болғандықтан, оны жеңілірек маршрут деп есептегенімен, Германия мен Голландия арқылы өтуге шешім қабылдады. Айдың соңында ол Англияға қарай жүзіп кетті, бірақ күшті толқындар кешіп, капитан портқа қайта оралды. 1762 жылдың маусым айында леди Мэридің қатерлі ісіктен зардап шегетіні белгілі болды. Ол ауруын отбасынан мүмкіндігінше жасыруға тырысқанмен, сол айда денсаулығы күрт нашарлады. 2 шілдеде Леди Фрэнсис Стюартқа өте қиындықпен соңғы хатын жазды: «Мен ұзақ уақыттан бері ауырып жатырмын, қазір жазуға тіпті қабілетім де жоқ, бірақ сіздің пікіріңізде ақымақ немесе алғыссыз болып көрінгим келмейді. Менің жүрегім әрқашан сіздің қызметіңізде жылы, және сіздің істеріңізге қарайтынына маған айтылады». Ол 1762 жылы 21 тамызда Ұлы Джордж көшесіндегі үйінде қайтыс болды және қайтыс болғаннан кейін Гросвенор шіркеуіне жерленді. Леди Мэридің өлеңдері мен очерктері оның өмірінде, оның рұқсатымен немесе рұқсатысыз газеттерде, әртүрлі жинақтарда және жеке басылымдарда жарияланды. Леди Мэри әдебиеттің идеалдандырылған тіліне күдікпен қарады. Ол көбінесе қаһармандық дистихтермен, поэзияның маңызды формасымен жазды және Сьюзан Ставстың айтуынша, «жауап өлеңдерінде шебер болды». 1724 жылы жазылған «Миссис Йонгеден күйеуіне хат» миссис Йонгеден күйеуіне жазылған хат ретінде берілген, оның ажырасуынан кейін миссис Йонгеге ұят келтіріп, күйзеліске түсірген әлеуметтік екіжақты стандартты әшкерелейді. 1737 және 1738 жылдары Леди Мэри Роберт Уолпол үкіметін қолдап, «Common Sense Nonsense» атты саяси журналды жариялады. Атауы либералды оппозицияның «Common Sense» журналына сілтеме болды. Ол алты қалалық эклогтар мен басқа да өлеңдер жазды. Монтегю сапары кезінде париждік әйелдердің сұлулығы мен мінез-құлқын байқады. Ол «олардың шаштарын қысқа қырып, беттеріне жиіп, ақ жүнге ұқсататын ұнтақпен жаққандарын» жазды. Бір хатта Леди Мэри әпкесіне әкесінің «күтпеген өлімі» туралы хабарлады. Сонымен қатар, олар Монтегюдің жалғыз қызы леди Бьютпен ақыл-ой хаттарын алмасты. 1727 жылы леди Мэри мен леди Мар хат алмасуын тоқтатты. Өмірінде жарияланбаса да, Түркиядан жазған хаттары басылымға шығаруға арналған еді. Ол оларды кеңінен өңдеп, 1761 жылы Роттердамда британдық дін қызметкері преподобный Бенджамин Соуденге көшірмесін берді. Соуден кітапты екі ағылшын саяхатшысына, соның ішінде Томас Беккетке де берді. Саяхатшылар кітапты қайтарғаннан кейін, Соуден кітапты леди Мэридің жалғыз қызының күйеуі лорд Бьютке екі жүз фунтқа сатты. Төрт жылдан кейін, 1767 жылы, редактор Джон Клеленд кітаптың бұрынғы басылымына бес жалған хатты, сондай-ақ бұрын жарияланған очерктер мен тармақтарды қосты. «Түрік елшілігінің хаттары» жарияланғаннан кейін бірден сәттілікке қол жеткізгеніне қарамастан, леди Бьют ашуланып, рұқсатсыз жарияланғаны отбасының беделіне қалай әсер ететіні туралы алаңдады. Басқалар тапқан қолжазбалардың бірі - Леди Мэридің әйгілі күнделігі, ал леди Бьют анасы қайтыс болғанға дейін оның бар екенін білмеді. 1794 жылы леди Бьют өмірінің соңына таяп қалғанын сезінгенде, анасы үйленгеннен бері сақтап келген күнделікті өртеп жіберді. Дэниел О'Квинннің айтуынша, кітап фактілердің емес, пікірлердің жиынтығы болған, сондықтан редакциялау процесінде кейбір сүзгілер болуы керек. Соңында, Монтегюдің «Түрік елшілігінің хаттары» қайтыс болғаннан кейін жарияланды. Уолполл Монтегюдің өлімі алдында хаттарды жариялауды қалағанын айтты. Осы хатта да, жалпы «Түрік елшілігінің хаттарында», әсіресе ғалым Ахмет Бег туралы хаттарда Монтегю дін туралы, әсіресе деизм туралы және Ислам теологиясымен байланысы туралы ағылшын диалогына қатысады. Монтегю, сондай-ақ көптеген басқалар, оның ішінде еркін ойлы ғалым Генри Стабб, Исламды теологияға ұқсас рационалдық көзқарасы, қатаң монотеизмі және діни төзімділік туралы үйретулері мен тәжірибелері үшін мақтайды. Қысқасы, Монтегю және осы дәстүрдегі басқа да ойшылдар Исламды ағартудың көзі деп қарады, бұл оның «Құранды ең жақсы тілде берілген ең таза мораль» деп атауынан көрінеді. Салыстыру үшін, Монтегю «Түрік елшілігінің хаттарының» үлкен бөлігін католик діни тәжірибелерін, әсіресе қасиеттер, ғажайыптар және діни реликвиялар туралы католик сенімдерін сынауға арнады, оларды ол жиі айыптады. Осы тәжірибелерге қатысты ол: «Папалар өтірік айта алатынын және қарапайым халықтың бүкіл әлемде оларға сене беретінін сізге жаңалық болмайды» деп жазды. Монтегюдің түрік хаттары кейінгі ұрпақтардың еуропалық әйел саяхатшылары мен жазушылары үшін шабыт көзіне айналды. Әсіресе, Монтегю әйелдер жазуының құқығын, олардың жеке үйлерге және ер адамдарға рұқсат етілмейтін әйелдерге арналған кеңістіктерге қол жеткізу қабілетіне байланысты қорғады. Оның жарияланған хаттарының тақырыбы «Басқа саяхатшыларға қол жеткізбейтін көздер». Хаттардың өзі жиі бұрынғы (ер адам) саяхатшылар ұсынғаннан өзгеше, және Монтегюдің айтуынша, дәлірек сипаттаманы ұсынатынын көрсетеді: «Осман әйелдері туралы сізге бұрынғы саяхатшылар айтқаннан өзгеше есеп естігеніңізге таң қалуыңыз мүмкін, олар білмейтін нәрселер туралы айтуды жақсы көреді». Монтегю Осман әйелдерінің сұлулығы мен мінез-құлқын байқады. Ол «олардың шаштарын қысқа қырып, беттерін жиіп, ақ жүнге ұқсататын ұнтақпен жаққандарын» жазды. Бір хатта Леди Мэри әпкесіне әкесінің «күтпеген өлімі» туралы хабарлады. Сонымен қатар, олар Монтегюдің жалғыз қызы леди Бьютпен ақыл-ой хаттарын алмасты. 1727 жылы леди Мэри мен леди Мар хат алмасуын тоқтатты. Өмірінде жарияланбаса да, Түркиядан жазған хаттары басылымға шығаруға арналған еді. Ол оларды кеңінен өңдеп, 1761 жылы Роттердамда британдық дін қызметкері преподобный Бенджамин Соуденге көшірмесін берді. Соуден кітапты екі ағылшын саяхатшысына, соның ішінде Томас Беккетке де берді. Саяхатшылар кітапты қайтарғаннан кейін, Соуден кітапты леди Мэридің жалғыз қызының күйеуі лорд Бьютке екі жүз фунтқа сатты. Төрт жылдан кейін, 1767 жылы, редактор Джон Клеленд кітаптың бұрынғы басылымына бес жалған хатты, сондай-ақ бұрын жарияланған очерктер мен тармақтарды қосты. «Түрік елшілігінің хаттары» жарияланғаннан кейін бірден сәттілікке қол жеткізгеніне қарамастан, леди Бьют ашуланып, рұқсатсыз жарияланғаны отбасының беделіне қалай әсер ететіні туралы алаңдады. Басқалар тапқан қолжазбалардың бірі - Леди Мэридің әйгілі күнделігі, ал леди Бьют анасы қайтыс болғанға дейін оның бар екенін білмеді. 1794 жылы леди Бьют өмірінің соңына таяп қалғанын сезінгенде, анасы үйленгеннен бері сақтап келген күнделікті өртеп жіберді. Дэниел О'Квинннің айтуынша, кітап фактілердің емес, пікірлердің жиынтығы болған, сондықтан редакциялау процесінде кейбір сүзгілер болуы керек. Соңында, Монтегюдің «Түрік елшілігінің хаттары» қайтыс болғаннан кейін жарияланды. Уолполл Монтегюдің өлімі алдында хаттарды жариялауды қалағанын айтты. Осы хатта да, жалпы «Түрік елшілігінің хаттарында», әсіресе ғалым Ахмет Бег туралы хаттарда Монтегю дін туралы, әсіресе деизм туралы және Ислам теологиясымен байланысы туралы ағылшын диалогына қатысады. Монтегю, сондай-ақ көптеген басқалар, оның ішінде еркін ойлы ғалым Генри Стабб, Исламды теологияға ұқсас рационалдық көзқарасы, қатаң монотеизмі және діни төзімділік туралы үйретулері мен тәжірибелері үшін мақтайды. Қысқасы, Монтегю және осы дәстүрдегі басқа да ойшылдар Исламды ағартудың көзі деп қарады, бұл оның «Құранды ең жақсы тілде берілген ең таза мораль» деп атауынан көрінеді. Салыстыру үшін, Монтегю «Түрік елшілігінің хаттарының» үлкен бөлігін католик діни тәжірибелерін, әсіресе қасиеттер, ғажайыптар және діни реликвиялар туралы католик сенімдерін сынауға арнады, оларды ол жиі айыптады. Осы тәжірибелерге қатысты ол: «Папалар өтірік айта алатынын және қарапайым халықтың бүкіл әлемде оларға сене беретінін сізге жаңалық болмайды» деп жазды. Монтегюдің түрік хаттары кейінгі ұрпақтардың еуропалық әйел саяхатшылары мен жазушылары үшін шабыт көзіне айналды. Әсіресе, Монтегю әйелдер жазуының құқығын, олардың жеке үйлерге және ер адамдарға рұқсат етілмейтін әйелдерге арналған кеңістіктерге қол жеткізу қабілетіне байланысты қорғады. Оның жарияланған хаттарының тақырыбы «Басқа саяхатшыларға қол жеткізбейтін көздер». Хаттардың өзі жиі бұрынғы (ер адам) саяхатшылар ұсынғаннан өзгеше, және Монтегюдің айтуынша, дәлірек сипаттаманы ұсынатынын көрсетеді: «Осман әйелдері туралы сізге бұрынғы саяхатшылар айтқаннан өзгеше есеп естігеніңізге таң қалуыңыз мүмкін, олар білмейтін нәрселер туралы айтуды жақсы көреді». Монтегю Осман әйелдерінің сұлулығы мен мінез-құлқын байқады. Ол «олардың шаштарын қысқа қырып, беттерін жиіп, ақ жүнге ұқсататын ұнтақпен жаққандарын» жазды. Монтегю бірінші рет ваннаға барудан бас тартса да, қыздар оны «көйлекті ашып, корсетін көрсетуге» көндірді, бұл оларды толыққанды қанағаттандырды. Бір хатында Монтегю Осман элитасының құлдарына аянып қарау қажет емес екенін айтты. Стамбулдағы құл сату орынына барғаннан кейін ол: «Басқа христиандар сияқты оны қорқынышпен қарамаймын, керісінше, оларға көрсетілген адамгершілікке ризамын. Оларға жамандық жасалмайды, менің ойымша, олардың құлдығы әлемдегі қызметтен ешқандай жаман емес» деп жазды. Монтегюдің түрік хаттары Монтегю сапарынан бір ғасырдан астам уақыт өткен соң да батыстық әйел саяхатшылармен жиі сілтеме жасалды.

After returning to England, Lady Mary took less interest in court compared to her earlier years. Instead, she was more focused on the upbringing of her children, reading, writing, and editing her travel letters—which she then chose not to publish. Lady Mary similarly had concerns regarding the 1734 marriage of her niece Lady Mary Pierrrepont (1711 1795) who had eloped with Philip Meadows, Deputy Ranger of Richmond Park saying that her "ruin" was due to the "silly good people that had the care of her". In August 1736, Lady Mary's daughter married Bute, despite her parents' disapproval of the match. Lady Mary wrote many letters to Francesco Algarotti in English and in French after his departure from England in September 1736. In reality, she left to visit and live with Algarotti in Venice. After August 1756, she resided in Venice and Padua and saw Algarotti again in November. As soon as she learned of her husband's death, Lady Mary left Venice for England. On 1 September 1761, she began her journey back home; she decided to go through Germany and Holland because France, which was deemed the easier route, was at war. Towards the end of the month, she sailed for England, but a mountainous sea obstructed the passage and the captain returned to harbor. In June 1762, it became known that Lady Mary was suffering from cancer. Even though she tried to conceal her illness from her family as long as possible, she grew rapidly weaker that month. She wrote her last letter but with difficulty on 2 July to Lady Frances Steuart; in this letter, she wrote "I have been ill a long time, and am now so bad I am little capable of writing, but I would not pass in your opinion as either stupid or ungrateful. My heart is always warm in your service, and I am always told your affairs shall be taken care of." She died on 21 August 1762 at her house in Great George Street, and was buried in Grosvenor Chapel the day after she died. A number of Lady Mary's poems and essays were printed in her lifetime, either without or with her permission, in newspapers, in miscellanies, and independently. Lady Mary was highly suspicious of any idealizing literary language. She wrote most often in heroic couplets, a serious poetic form to employ, and, according to Susan Staves, "excelled at answer poems". "Epistle from Mrs. Yonge to her Husband", written in 1724, stages a letter from Mrs. Yonge to her libertine husband and exposes the social double standard which led to the shaming and distress of Mrs. Yonge after her divorce. In 1737 and 1738, Lady Mary published anonymously a political periodical called the Nonsense of Common Sense, supporting the Robert Walpole government. The title was a reference to a journal of the liberal opposition entitled Common Sense. She wrote six Town Eclogues and other poems. During her visit, Montagu observed the beauties and behaviors of Parisian women. She wrote "their hair cut short and curled round their faces, loaded with powder that makes it look like white wool!" In one of their correspondences, Lady Mary informed her sister of the 'surprising death' of her father. Furthermore, they exchanged intellectual letters with Montagu's only daughter, Lady Bute. Lady Mary and Lady Mar discontinued their correspondence in 1727. Although not published during her lifetime, her letters from Turkey were clearly intended for print. She revised them extensively and gave a transcript to the Reverend Benjamin Sowden, a British clergyman, in Rotterdam in 1761. Sowden also lent the book to two English travelers, including Thomas Becket. After the travelers returned the book, Sowden handed the book to Lord Bute, the husband of Lady Mary's only daughter, in exchange for two hundred pounds. Four years later in 1767, editor John Cleland added five spurious letters, along with previous printed essays and verses, to the previous edition of the book. Despite the immediate success following the publication of Turkish Embassy Letters, Lady Bute was furious and worried about how an unauthorized publication would impact the family's reputation. One of the manuscript volumes that others found was Lady Mary's famous diary, and Lady Bute did not have any knowledge of this existence until a few days before her mother's death. Then when Lady Bute felt that the end of her life was near, in 1794, she burnt the diary that her mother kept since her marriage. According to Daniel O'Quinn, the book was not a culmination of facts but of opinions, and there must be some filtering during the editing processes. Lastly, Montagu’s The Turkish Embassy Letters was published posthumously Walpole affirmed that it was Montagu’s deathbed wish to get the letters published. Both in this letter and in the Turkish Embassy Letters more broadly, particularly in the letters about the scholar Achmet Beg, Montagu participates in a wider English dialogue on Enlightenment ideas about religion, particularly deism, and their overlap with Islamic theology. Montagu, along with many others, including the freethinking scholar Henry Stubbe, celebrated Islam for what they saw as its rational approach to theology, for its strict monotheism, and for its teaching and practice around religious tolerance. In short, Montagu and other thinkers in this tradition saw Islam as a source of Enlightenment, as evidenced in her calling the Qur'an "the purest morality delivered in the very best language" By comparison, Montagu dedicated large portions of the Turkish Embassy Letters to criticizing Catholic religious practices, particularly Catholic beliefs around sainthood, miracles, and religious relics, which she frequently excoriated. In relation to these practices, she wrote, "I cannot fancy there is anything new in letting you know that priests can lie, and the mob believe all over the world." Montagu's Turkish letters were to prove an inspiration to later generations of European women travellers and writers. In particular, Montagu staked a claim to the authority of women's writing, due to their ability to access private homes and female only spaces where men were not permitted. The title of her published letters is "Sources that Have Been Inaccessible to Other Travellers". The letters themselves frequently draw attention to the fact that they present a different, and Montagu asserts more accurate description than that provided by previous (male) travellers: "You will perhaps be surpriz'd at an Account so different from what you have been entertained with by the common Voyage writers who are very fond of speaking of what they don't know." of Ottoman women. She describes the hammam, a Turkish bath, "as a space of urbane homosociality, free of cruel satire and disdain". She mentions that "hammam are remarkable for their undisguised admiration of the women's beauty and demeanor", which creates a space for female authority. Montagu provides an intimate description of the women's bathhouse in Sofia, in which she derides male descriptions of the bathhouse as a site for unnatural sexual practices, instead insisting that it was "the Women's coffee house, where all the news of the Town is told, Scandal invented, etc." Even though Montagu refused to undress for the bath at first, the girls managed to persuade her to "open my shirt, and show them my stays, which satisfied them very well". In one of her letters written back home, famously from the interior of a bath house, she dismisses the idea that slaves of the Ottoman elite should be figures to be pitied. In response to her visit to the slave market in Istanbul, she wrote "you will imagine me half a Turk when I don't speak of it with the same horror other Christians have done before me, but I cannot forbear applauding the humanity of the Turks to those creatures. They are never ill used, and their slavery is in my opinion no worse than servitude all over the world." Montagu's Turkish letters were frequently cited by Western female travellers, more than a century after her journey. Such writers cited Montagu's assertion that women travellers could gain an intimate view of Turkish life that was not available to their male counterparts. However, they also added corrections or elaborations to her observations. Her Letters and Works were published in 1837. Montagu's octogenarian granddaughter Lady Louisa Stuart contributed to this, anonymously, an introductory essay titled "Biographical Anecdotes of Lady M. W. Montagu", from which it was clear that Stuart was troubled by her grandmother's focus on sexual intrigues and did not see Lady Mary Wortley Montagu's Account of the Court of George I at his Accession as history. However, Montagu's historical observations, both in the "Anecdotes" and the Turkish Embassy Letters, prove quite accurate when put in context. Despite the availability of her work in print and the revival efforts of feminist scholars, the complexity and brilliance of Lady Mary Wortley Montagu's extensive body of work has not yet been recognized to the fullest.

Кітап сын-пикірлері

Прескотт, Сара. Леди Мэри Вортли Монтегю: Ағартушылықтың кометасы, Изобель Грунди 1999. English Studies журналы, Жаңа серия, 51-том, № 202 (2000 жылғы мамыр), 300–303 беттер.