Жапон тілін латын әрпіне көшіру жүйесі: Нихон-сики

Кіріспе

Жапон тілін латын әліпбиіне транслитерациялау жүйесі – Нихон шики (日本式ローマ字, "Жапон стилі", жүйеде өзінде Нихонсики деп транслитерацияланады) – жапон тілін латын әліпбиіне транслитерациялауға арналған жүйе. Жапон тілі үшін қолданылатын негізгі транслитерация жүйелерінің ішінде, бұл жүйе ең үлгілі және қана жазу жүйесімен шамамен бір-бірге сәйкес келеді.

Тарих

Оны 1885 жылы физик Айкицу Танакадате (田中館愛橘) Хепберн жүйесін алмастыру ниетімен ойлап тапты. Танакадатетың мақсаты – дәстүрлі кандзи және кана жазу жүйесін жапон тілінің романизацияланған жүйесімен толығымен алмастыру болды, ол Жапонияның Батыс елдерімен бәсекелесуін жеңілдетеді деп ойлады. Бұл жүйе жапондықтар өз тілдерін жазу үшін қолдансын деп жоспарланғандықтан, Хепберн романизациясына қарағанда әлдеқайда тұрақты, және Хепберн жүйесінен айырмашылығы, ол ағылшын тілінде сөйлейтіндерге айтуды жеңілдетуге тырыспайды. Нихон сикиден кейін 1937 жылы Кунрей сики қабылданды, бұл Нихон сики немесе Хепберн сикиін жапон үкіметі қолдануы керек пе деген саяси пікірталасқа дейін болды. Кунрей сики Нихон сикиге дерлік толық сәйкес келеді, бірақ ол ди/зи ぢ/じ, ду/зу づ/ず, дзя/зя ぢゃ/じゃ, дю/зю ぢゅ/じゅ, дё/зё ぢょ/じょ, ви/и ゐ/い, уэ/э ゑ/え, ква/ка くゎ/か және гва/га ぐゎ/が әріптерінің айтылуын біріктіреді, олардың қазіргі стандартты жапон тіліндегі айтылуы бірдей. Мысалы, Нихон сикиде канадзукай деп жазылатын かなづかい сөзі қазіргі жапон тілінде каназукай деп айтылады және Кунрейде осылай романизацияланады. Халықаралық стандарттау ұйымы Кунрей сикиді ISO 3602 стандарты бойынша стандарттады. Жапон тілін шетелдік студенттерге оқытуға арналған JSL жүйесі де Нихон сикиге негізделген. Алайда, кейбір жапон тілінде сөйлейтіндер әлі де ди мен зи, ду мен зу арасындағы айырманы сақтайды, сондықтан Нихон сики жазуы толығымен ескірген жоқ. Нихон сики жапон тілінің романизация жүйелерінің ең тұрақтысы болып саналады, өйткені ол қатаң "бір кана, екі әріп" пішімін сақтайды. Ол жоғарыда аталған кана гомофондарының әрбір жұбына сәйкес келетін бірегей пішіндерге ие болғандықтан, бұл (шамалы) жоғалтусыз ("қайта оралу") карталауға мүмкіндік беретін жалғыз ресми романизация жүйесі, бірақ стандарт ô 王/おう, ou 追う/おう және oo 大/おお айырмашылығын көрсетуге қажетті нақты жазуды міндеттейді. (Толығырақ ақпарат алу үшін хирагана туралы мақаланы қараңыз.)

It was invented by physicist Aikitsu Tanakadate (田中館愛橘) in 1885, with the intention to replace the Hepburn system of romanization. Tanakadate's intention was to replace the traditional kanji and kana system of writing Japanese completely by a romanized system, which he felt would make it easier for Japan to compete with Western countries. Since the system was intended for Japanese people to use to write their own language, it is much more regular than Hepburn romanization, and unlike Hepburn's system, it makes no effort to make itself easier to pronounce for English speakers. Nihon shiki was followed by Kunrei shiki, which was adopted in 1937, after a political debate over whether Nihon shiki or Hepburn shiki should be used by the Japanese government. Kunrei shiki is nearly identical to Nihon shiki, but it merges syllable pairs di/zi ぢ/じ, du/zu づ/ず, dya/zya ぢゃ/じゃ, dyu/zyu ぢゅ/じゅ, dyo/zyo ぢょ/じょ, wi/i ゐ/い, we/e ゑ/え, kwa/ka くゎ/か, and gwa/ga ぐゎ/が, whose pronunciations in Modern Standard Japanese are now identical. For example, the word かなづかい, rendered kanadukai in Nihon shiki, is pronounced as kanazukai in modern Japanese, and is romanized as such in Kunrei. The International Organization for Standardization has standardized Kunrei shiki, under ISO 3602. The JSL system, which is intended for use instructing foreign students of Japanese, is also based on Nihon shiki. However, some Japanese speakers still distinguish di from zi and du from zu and so Nihon shiki spelling is not entirely obsolete. Nihon shiki is considered the most regular of the romanization systems for the Japanese language because it maintains a strict "one kana, two letters" form. Because it has unique forms corresponding to each of the respective pairs of kana homophones listed above, it is the only formal system of romanization that can allow (almost) lossless ("round trip") mapping, but the standard does not mandate the precise spellings needed to distinguish ô 王/おう, ou 追う/おう and oo 大/おお. (See the hiragana article for more details.)