Кіріспе

Құсмекенділер – Мармота туысына жататын ірі жер қаскырлары. Мармоталардың 15 түрі Азия, Еуропа және Солтүстік Америкада таралған. Бұл шөп жейтін жануарлар жаз айларында белсенді болады, көбінесе топтап кездеседі, ал қыс айларында жер астында ұйықтап жатады, сондықтан оларды көру мүмкін емес. Олар үйсін тұқымдасының ең ірі өкілдері.

Сипаттама

Мармоттар – едәуір ірі кеміргіштер, олардың ерекше қысқа, бірақ күшті аяқтары, қазуға жақсы бейімделген үлкен тырнақтары, мықты денелері, ірі бастары мен тез өсімдіктерді өңдеуге арналған үлкен кескіш тістері болады. Көптеген түрлері түрлі жасыл қоңыр түстерде болғанымен, мармоттардың терісінің түсі негізінен қоршаған ортасына сәйкес өзгереді. Ашық кеңістікте мекендейтін түрлердің түсі көбінесе ақшыл болады, ал орманды аймақтарда кездесетін түрлердің түсі күңгірттеу болады. Мармоттар – үйсіндер тұқымдасының ең ауыр өкілдері. Жалпы ұзындығы әдетте шамамен құрайды, ал дене салмасы кіші түрлерде көктемде шамамен , ал үлкен түрлерде күзде одан да артық болуы мүмкін. Ең ірі және ең кішкентай түрлер нақты белгілі емес. Қысқы ұйқының дәстүрлі анықтамасына сәйкес, ең үлкен мармоттар ең ірі "шынайы қыстаушылар" саналады (өйткені аю сияқты ірі "қыстаушылар" міндетті түрде қыстайтын кеміргіштер, жарықанаттар және жәндікқоректілерге тән физиологиялық ерекшеліктерге ие емес).

Биология

Кейбір түрлері таулы аймақтарда, мысалы, Альп, Солтүстік Апеннин, Карпат, Татра және Пиреней тауларында Еуропада; Солтүстік-батыс Азияда; Солтүстік Америкадағы Скалисті таулар, Қара қатындар, Каскад және Тынық мұхиты жоталары, және Сьерра-Невадада; сондай-ақ Пәкістанның Деосай платосында және Үндістанның Ладакх аймағында тіршілік етеді. Басқа түрлері қалың шөптекті далаларды ұнатады және Солтүстік Америка мен Еуразия далаларында кеңінен таралған. Аздап кішкентай және әлеуметтік дала тышқандары *Мармота* туысына жатпайды, бірақ оған жақын *Cynomys* туысына жатады. Мармоттар әдетте қуыстарда (көбінесе тас үймелерінің ішінде, әсіресе сарыбелді мармоттар үшін) тіршілік етеді және қыста сонда қыстайды. Көптеген мармоттар жоғары әлеуметтік және бір-бірімен байланысу үшін дауысты сигналдарды пайдаланады, әсіресе қорқыныш сезгенде. Мармоттар негізінен жасыл шөптерді, көптеген түрлі шөптерді, жидектерді, лишайларды, мүктерді, тамырларды және гүлдерді жейді.

Тарих және этимология

Мармоттар ежелден белгілі. Француз этнологы Мишель Пейссельдің зерттеулері б.з.д. V ғасырда өмір сүрген ежелгі грек тарихшысы Геродоттың "Алтын қазушы құмырсқа" туралы баяндамасы Деосай платосының алтын Гималай мармотына және Брокпа сияқты жергілікті тайпалардың олардың қуыстарынан қазып алынған алтын тозаңын жинау әдетіне негізделгенін мәлімдейді. Кейбір тарихшылар Страбонның λέων μύρμηξ және Агатархидтің μυρμηκολέων есімдері, көбінесе мармотты білдіреді деп санайды. 1605 жылы флора мен фауна суреттерімен танымал болған Жакопо Лигоцци мармоттың анатомиялық тұрғыдан дәл суретін жариялап, таратыпты. "Мармот" терминінің этимологиясы белгісіз. Ол гало-роман тіліндегі marm префиксінен шыққан болуы мүмкін, ол күңкілдеу немесе борқырауды білдіреді (дыбырқайта сөздің мысалы). Тағы бір мүмкін шығу тегі – постклассикалық латын тілінен, mus montanus, яғни "тау егесі". 2010 жылдан бастап Аляска 2 ақпанды "Мармот күні" деп тойлайды, бұл мереке штатта мармоттардың кең таралғанын атап өтуге және Шошқа күнінің орнын басуға арналған.

Қара өліммен байланысы

Бірқатар тарихшылар мен палеогенетиктер 14 ғасырда Еуразияны қампқан пандемияны тудырған Yersinia pestis нұсқасы Қытайдағы мармоттардың табиғи резервуары болған нұсқадан шыққан деп санайды.