Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Түсіндіру (Explikation) – нақты анықталмаған нәрсенің мағынасын ашу процесі, қазіргі уақытта айтылмағанды нақтылап көрсету үшін жасалады. Бұл термин аналитикалық философияда да, әдебиет сыншылығында да қолданылады. Рудольф Карнап бұл терминді алғаш рет "Ықтималдықтың логикалық негіздері" кітабында аналитикалық философиялық көзқараспен қолданды, ал әдебиеттің түрлі формаларын талдау және сынға қатысты мәселелерде Густав Лансонның "Explication de Texte" идеясы қолданылады.
Explication (Explikation) is the process of drawing out the meaning of something which is not clearly defined, so as to make explicit what is currently left implicit. The term explication is used in both analytic philosophy and literary criticism. Rudolf Carnap was the first to coin the term in an analytic philosophical approach in his book Logical Foundations of Probability, while the term is supplanted with Gustave Lanson’s idea of Explication de Texte when referring to the analysis and criticism of different forms of literature.
Қорытынды
Аналитикалық философияда түсіндіру тұжырымдамасын алғаш рет Рудольф Карнап әзірледі. Түсіндіру – бұл "дәл емес ғылыми емес ұғымды" (Карнап оны "explicandum" деп атайды) "жаңа дәл ұғыммен" (оның өзі "explicatum" деп атайды) түрлендіретін және алмастыратын ғылыми процесс ретінде қарастырылады. Жаңа дәл білімнің мәні мен әсерін сипаттау және түсіндіру әдетте "түсіндіру" деп аталады. Жаңа дәл білім бұрынғы білімге сүйенеді және одан жақсарту болып табылады.
In analytic philosophy, the concept of explication was first developed by Rudolf Carnap. Explication can be regarded as a scientific process which transforms and replaces "an inexact prescientific concept" (which Carnap calls the explicandum), with a "new exact concept" (which he calls the explicatum). A description and explanation of the nature and impact of the new explicit knowledge is usually called an "explication". The new explicit knowledge draws on, and is an improvement upon, previous knowledge.
Аңдау мен шындық туралы
Карнапиялық мағынадағы түсіндірме толығымен шартты болып табылады, демек, нормативтік анықтамалардың бір түрі. Сондықтан, түсіндірме дұрыс немесе жалған бола алмайды, ол тек мақсатына сәйкес келу дәрежесімен ғана ерекшеленеді. (Сал. Рортидің (2003) "Философиядағы прагматикалық бұрылыс" еңбегіндегі, Эггинтон, В. және Сэндботт, М. (ред.) "Заманауи аналитикалық философияның мақсаты мен құндылығы" туралы аргументі, SUNY Press, Нью-Йорк, Нью-Йорк.) Күнделікті өмірде түсіндіруді қажет ететін ұғымдардың мысалдары – себеп және шарттылық ұғымдары. Біздің күнделікті өмірдегі себеп туралы ұғымымыз қажетті себептерді, жеткілікті себептерді, толық себептерді т.б. ажыратпайды. Осының әрқайсысы – себептің табиғи ұғымының түсіндірмесі. Табиғи тіл тек "p" шын болған жағдайларда ғана "Егер p болса, онда q" түріндегі ұсыныстар үшін шындық шарттарын көрсетеді. (Біздің көпшілігіміз, егер мен күнге шықпасам, "Егер мен күнге шықсам, күйіп қаламын" деген сөйлемнің шындық шарттарына қатысты нақты түйсікке ие болмауы мүмкін.) Шарттылықтың түсіндірмесі "p" шын емес жағдайлардағы шындық шарттарын да көрсетеді.
An explication in the Carnapian sense is purely stipulative, and thus a subclass of normative definitions. Hence, an explication can not be true or false, just more or less suitable for its purpose. (Cf. Rorty's argument about the purpose and value of philosophy in Rorty (2003), "A pragmatist view of contemporary analytic philosophy", in Egginton, W. and Sandbothe, M. (Eds), The Pragmatic Turn in Philosophy, SUNY Press, New York, NY.) Examples of inexact daily life concepts in need of explication are our concepts of cause and of conditionals. Our daily life concept of cause does not distinguish between necessary causes, sufficient causes, complete causes etc. Each of these more precise concepts is an explication of our natural concept of cause. Natural language will only specify truth conditions for propositions of the form "If p, then q" for situations where "p" is true. (Most of us probably don't have any clear intuitions regarding the truth conditions of the sentence "If I go out in the sun, I will get sunburned" in situations where I never go out in the sun.) An explication of the conditional will also specify truth conditions for situations where "p" is not true.
Карнаптың дәлелдерін талдау
Карнаптың аргументі "жаңа" білімді анықтау және сипаттауда түсіндірудің мәні мен құндылығын түсінуге және нақтылауға көмектесетін пайдалы негіз болып табылады. Басқалардың Карнаптың аргументіне жасаған сындық пікірлері түсіндірудің мәні туралы қосымша түсініктер ұсынады. Атап айтқанда, Бонолионың (2003) "Канттың түсіндіруі мен Карнаптың түсіндіруі: Ақылға шақыру" және Махердің (2007) "Түсіндіру қорғалды" атты еңбектері түсіндірудің формальды философия үшін қолданылуға лайықты әдістеме екенін дәлелдейтін аргументтерді күшейтеді.
Carnap's argument provides a helpful foundation in understanding and clarifying the nature and value of explication in defining and describing "new" knowledge. Others' reviews of Carnap's argument offer additional insights about the nature of explication. In particular, Bonolio's paper (2003) "Kant’s Explication and Carnap’s Explication: The Redde Rationem", and Maher's (2007) "Explication defended", add weight to the argument that explication is an appropriate methodology for formal philosophy.
"Аңдау" сөзін қолдану
"Түсіндіру" сөзі – түсіндіру процесін білдіретін етістік. "Түсіндірме" сөзі – сол процестің нәтижесін білдіретін зат есім: түсіндіру жұмысының өзі. Тұжырымдамалық нақтылық аналитикалық философияның маңызды элементі болғандықтан, қажетсіз шатасуды болдырмау үшін сөздерді олардың дұрыс анықтамаларына сәйкес қолдану маңызды.
The word "explicate" is a verb referring to the process of explicating. The word "explication" is a noun referring to the outcome of that process: the explicative work itself. As conceptual clarity is an important element of analytic philosophy, it is important to use words according to their proper definitions so as to avoid causing unnecessary confusion.