Қытай екі ішекті скрипкасы

Кіріспе

Қытайлық екі ішекті доғалы музыкалық аспап

Эрху (二胡) – қытайлық екі ішекті доғалы музыкалық аспап, нақтырақ айтқанда, тікшелі аспап. Оны оңтүстік скрипкасы деп те атайды, ал кейде Батыс әлемінде қытай скрипкасы немесе қытайлық екі ішекті скрипка деп танылады. Ол жеке орындау үшін де, шағын топтарда да, үлкен оркестрлерде де қолданылады. Бұл – Қытайдың түрлі этностары қолданатын хуцинь тобындағы дәстүрлі доғалы аспаптардың ең көп таралғаны. Өте әмбебап аспап ретінде эрху дәстүрлі және заманауи музыкалық үлгілерде, мысалы, поп, рок және джаз жанрындарында қолданылады.

Тарих

Ерхуді прото-моңғол аспаптарына дейін табуға болады, ол алғаш рет Қытайда Тан әулеті кезінде пайда болды. Ол шикин (аспап) ([wikt:奚) түрінен дамыған деп есептеледі. Шикин қазіргі Қытайдың солтүстік-шығысындағы ши тайпасынан шыққан деп саналады. Аспап атауының алғашқы қытай таңбасы ([wikt:二, èr, 'екі') оның екі ішегі бар екендігіне байланысты деп есептеледі. Тағы бір түсіндірме бойынша, бұл қазіргі қытай оркестрінде гаохудан төменгі пичпен екінші хукин екендігінен туындаған. Екінші таңба (胡, hú) оның хукин отбасының мүшесі екенін көрсетеді, ал «ху» сөзі көбінесе «жабайылар» деп аударылады. Хукин атауы сөзбе-сөз «ху халықтарының аспабы» дегенді білдіреді, бұл аспаптың Қытайдың солтүстігі немесе батысынан, көшпелі халықтар мекендеген аймақтардан шыққан болуы мүмкін. Тарихтың көп бөлігінде ерху көбінесе Оңтүстік Қытайда қолданылатын халық аспабы болды, ал [[Сиху (аспап) солтүстік музыканттары арасында басымдыққа ие болды. Алайда, 1920 жылдары Лю Тяньхуа ерхуді Пекинге әкелді, содан бері ол хукиннің ең танымал түріне айналды.

Тарихи және иілген саптық садақтар

Қытайдың тарихи иілген цитерлері, оның ішінде шицин, ячжэн және вэньчжэньцинь, сондай-ақ корей ажаңы бастапқыда шайырлы таяқпен тартылып ойналған, ол таяқтан шығатын үйкеліс арқылы ішектерде дыбыс тудырған. Ат жүзінен жасалған садақ ойлап табылғаннан кейін ол кеңінен тарады.

Питонның терісін пайдалану

1988 жылы Қытай құрып бара жатқан жануарлар түрлерін қорғау туралы заң қабылдады және құрып бара жатқан жануарлар түрлерінің халықаралық саудасы туралы БҰҰ конвенциясын (CITES) ратификациялағаннан кейін, лицензиясыз питондарды пайдалану және сауда жасау заңсыз деп жарияланды. Питон терісінің қолданылуын реттеу мақсатында Қытайдың Мемлекеттік орман шаруашылығы басқармасы Оңтүстік-Шығыс Азиядағы питон терісі сатушылар мен Қытайдағы музыкалық аспап жасаушылар арасында сертификаттау жүйесін енгізді. 2005 жылдың 1 қаңтарынан бастап жаңа ережелерге сәйкес, әрбір ерху Мемлекеттік орман шаруашылығы басқармасынан сертификат алуы тиіс, ол ерху үшін қолданылған питон терісінің жабайы питоннан емес, шаруашылықта өсірілген питоннан жасалғанын куәландырады. Жеке тұлғалар саяхат кезінде Қытайдан екі ерхуға дейін алып шығуға құқылы, ал коммерциялық сатып алушыларға қосымша экспорттық сертификаттар қажет. Қытайдан тыс жерлерде ерху өндірушілері өз елдері үкіметтерінің келісімімен CITES лицензияларын өздері шығара алады. Мұндай экспорт заңды, өйткені ол заңды түрде алынған теріден жасалған. Кейбір ерху қайта өңделген материалдардан жасалады. Гонконгтың қытай оркестрі 2005 жылы питон терісіне балама іздеуді бастады және осыдан кейін питон терісін ПЭТ полиэстер мембранасымен алмастыратын Eco Huqin сериясын құрды. Бұл инновациясы үшін Гонконгтың қытай оркестрі 2012 жылы Мәдениет министрлігінің инновациялық сыйлығына ие болды.

музыка

Ерхудың көрнекті композиторы – қытай музыканты Лю Тяньхуа (刘天华/劉天華, 1895–1932), ол батыс музыкасын да зерттеген. Ол 47 жаттығу және 10 сололық шығарма (1918–1932 жж.) жазды, олар эрхудың сололық аспап ретінде дамуына зор үлес қосты. Оның аспапқа арналған шығармаларының ішінде «Юэ Е» (月夜; Ай түні) және «Чжу Ин Яо Хун» (烛影摇红; Шамның көлеңкесі қызыл тұтанған) бар. Басқа сололық шығармаларға Абингтің «Эр Куан Ин Юэ» (1950, Екі көздің айға шағылысуы), Хуан Хайхуайдың «Сай Ма» (Ат жарысы), Лю Минюаньның «Хэнань Сяоку» (Хэнань халық әні) және Лю Вэньцзиньнің «Санмэнься Чансянцю» (1961, Санмэнь шатқалы каприччиосы) жатады. Көптеген сололық шығармалар янциньмен сүйемелденеді, бірақ Лю Тяньхуаның он солосы және Абингтің «Эр Куан Ин Юэ» (Екі көздің айға шағылысуы) бастапқыда сүйемелдеусіз орындалған. Сололық репертуардан басқа, эрху Цзяннань сичжу, қытай опералық ансамбльдері және қазіргі заманғы ірі қытай оркестрі сияқты аймақтық музыкалық ансамбльдердегі басты аспаптардың бірі болып табылады. Эрху Cirque du Soleil шоуының «O» музыкасында және Shen Yun турнелеріндегі жекелеген қойылымдарда қолданылады. Тіпті The Hsu nami сияқты фьюжн-прогрессивті рок топтары да эрхуды өз музыкасына енгізіп, оны жетекші аспабы еткен. Ол Тайваньның ChthoniC қара металл тобында және Регина Спектордың «Field Below» әнінде қолданылған. Эрху орындаушысы Сун Фэйдің (宋飞) аспаптық альбомы Сун әулетінен шыққан Чжан Цзэдуаньның (张择端) салған «Цимин фестивалі кезінде өзен бойы» (清明上河图; Qīngmíng Shànghé Tú) суретін бейнелейді. Ол Сун әулетінің тұрмысын, саудасын, фестивальдарын көрсету үшін эрху, [[цзинху (аспап), баньху, гаоху және т.б.]] аспаптарымен орындалды; альбом 18 бөлімнен тұрады. Соңғы кезде эрху бірнеше саундтректерде пайда болды, әсіресе «Жер: Соңғы қақтығыс» (Джордж Гао орындады) телесериалында және «World of Warcraft: Mists of Pandaria» (Джибинг Чен орындады) онлайн-рольдік ойынында ерекше көзге түсті. Майкл Джакиноның 2009 жылғы «Жұлдыздар жолы» саундтрегінде вулкандықтарға қатысты бірнеше музыкалық бөліктерде эрху солосы орындалады. Камбоджадағы үйлену тойларындағы музыкалық топтар көбінесе эрхуға ұқсас аспап – троны қолданады. Эрху Дуг Энтони All Stars альбомының тізімінде Пол Макдермот орындаған «Icon» деп көрсетілген. Эрху «Axis Powers Hetalia» анимациялық сериалындағы Қытай кейіпкерінің әндерінде естіледі. 2020 жылы «Genshin Impact» ойыны шыққан кезде, бүкіл әлемдегі ойыншылар дәстүрлі қытай музыкасы мен батыс оркестрінің үйлесімін, соның ішінде эрхуды көп пайдаланған шығармаларды тыңдады.

A notable composer for the erhu was Liú Tiānhuá (刘天华/劉天華, 1895–1932), a Chinese musician who also studied Western music. He composed 47 exercises and 10 solo pieces (1918–1932) which were central to the development of the erhu as a solo instrument. His works for the instrument include Yue Ye (月夜; Moon Night) and Zhu ying Yao hong (烛影摇红; Shadows of Candles Flickering Red). Other solo pieces include Er Quan Ying Yue (1950, Two Springs Reflecting the Moon) by Abing, Sai Ma (Horse Race) by Huang Haihuai, Henan Xiaoqu (Henan Folk Tune) by Liu Mingyuan, and Sanmenxia Changxiangqu (1961, Sanmen Gorge Capriccio) by Liu Wenjin. Most solo works are commonly performed with yangqin accompaniment, although pieces such as the ten solos by Liú Tiānhuá and Er Quan Ying Yue (Two Springs Reflecting the Moon) originally did not have accompaniment. In addition to the solo repertoire, the erhu is one of the main instruments in regional music ensembles such as Jiangnan sizhu, Chinese opera ensembles, and the modern large Chinese orchestra. The erhu is used in the music of the Cirque du Soleil show O and in solo performances in select Shen Yun tours. Even fusion progressive rock groups like The Hsu nami have incorporated the erhu into their music and it is their lead instrument. It is incorporated in the Taiwanese black metal band ChthoniC and used in the song "Field Below" by Regina Spektor. An instrumental album by erhu artist Song Fei (宋飞) expresses the painting Along the River During the Qingming Festival (清明上河图; Qīngmíng Shànghé Tú) drawn in the Song dynasty by Zhang Zeduan (张择端). It was performed with the erhu, [[Jinghu (instrument), banhu, gaohu, etc., to show the Livelihood, Trade, Festival of the Song dynasty; the album contains 18 parts. More recently, the erhu has appeared in several soundtracks, featuring prominently in the TV series Earth: Final Conflict (played by George Gao) and the massively multiplayer online role playing game World of Warcraft: Mists of Pandaria (played by Jiebing Chen). An erhu solo is featured in several cues related to Vulcans from 2009's Star Trek soundtrack by Michael Giacchino. Musical groups for wedding celebrations in Cambodia often use the Tro, a similar instrument to the erhu. An erhu is listed in the credits for the Doug Anthony All Stars album Icon as being played by Paul McDermott. The erhu can be heard in the character songs of China, a character in Axis Powers Hetalia. In 2020, the release of Genshin Impact, Players around the globe were treated to a mixture of traditional Chinese music and fusion with Western orchestra, including pieces that featured the Erhu heavily.

Скрипка

Ерху көбінесе қытайлық скрипка деп сипатталады. Дегенмен, еуропалық скрипкамен (скрипкамен) салыстырғанда, бірнеше маңызды айырмашылықтары бар: екі аспаптың көп бөлігі негізінен ағаштан жасалған болса да, көпірлері мен дыбыс тудыру механизмдері мүлдем басқаша. Ерхудың көпірінің табаны жалпақ, сондықтан оны аспапқа "бекіту" қажет емес. Бұл себепті, ерху дыбыс шығару үшін созылып, жалпақталған питон терісін пайдаланады, ал скрипкада иілген ағаш тақташа қолданылады. Питон терісі – аспаптың негізгі дыбыс тудыратын беті, ал скрипкада дыбыстың күшеюі үшін үстіңгі және артқы қабырғаларын байланыстыратын дыбыс тірегі болады. Сондай-ақ, садақ қолдану техникасы да өзгеше. Ерхуда садақтың кіршігі екі ішектің арасына керіледі және кіршіктің екі жағы да қолданылады. Скрипканы ойнағанда, кіршік ішектердің үстіне қойылады. Ерхуда тек екі ішек болса, скрипкада төрт ішек болады.

Тюнинг

Ерху көбінесе бесінші интервалға дейін күйленеді. Ішкі ішек (ойнаушыға жақын) әдетте D4-ке, ал сыртқы ішек A4-ке күйленеді. Бұл скрипканың екі ортаңғы ішегімен бірдей.

Орны

Эру ойнау үшін отырып ойнайды, дыбыс қорабы сол жақ жамбастың үстіне қойылады, ал мойны тік ұсталады, бұл виолончель немесе контрабас ойнау тәсіліне ұқсас. Дегенмен, соңғы жылдары кейбір орындаушылар арнайы жасалған белдікке ілгіш арқылы тұрып ойнайды.

Оң қол

Қос ішек астынан ұсталады. Қос ішектің қылы сәл босаңсытылып реттеледі. Оң қолдың саусақтары қылы таяқшадан итеріп, қылына кернеу береді. Қос ішектің арасына қылы салынып, екі жағынан да дыбыс шығару үшін қолданылады. А ішегін (сыртқы ішекті) тарғанда, қылы денеден сыртқа итеріледі, ал "ішкі" D ішегін тарғанда, қылы ішке тартылады. Қос ішек доңғалаққа тірелгендіктен, екі ішекті де аз күшпен тартуға болады; сыртқы ішекті бас бармақпен таяқшаны төмен басып тартып, ал ішкі ішекті ортаңғы саусақпен қылыны өзіне қарай басып тартуға болады. Қалған саусақтар техникалық тұрғыдан қажет емес, тек садақты ұстап тұруға және бекітуге қолданылады. Көптеген пьесаларда қолданылатын тарту техникасынан басқа, ерхуді көбінесе оң қолдың екінші саусағымен тартып тартуға болады. Бұл құрғақ, басылған дыбыс тудырады (егер бос ішектердің бірі тартылса, дыбыс сәл әуелірек болады), бұл кейде "Ат жарысы" сияқты заманауи шығармаларда қолданылады.

Сол қол

Сол қолмен дыбыс биіктігін өзгерту үшін, музыкант тартқышқа қажетті жерден басады. Сымдары жоқ аспап болғандықтан, орындаушы дыбысты нақты реттеуге мүмкіндік алады. Осы аспапта хуа-ин (сығу), ру-сян (дірілдету) және хуан-ба (қозғалыс) сияқты әдістер қолданылады.

Белгілі орындаушылар

20 ғасырдан бұрын хуқин аспаптарының көпшілігі негізінен түрлі қытай опералары мен әңгіме айту өнерін сүйемелдеу үшін қолданылған. Эрхуді жеке орындаушы аспап ретінде пайдалану 20-шы ғасырдың басында гуоюэ (сөзбе-сөз "ұлттық музыка") дамуымен бірге басталды. Гуоюэ – бұл кәсіби концерт сахнасы үшін жазылған немесе бейімделген қытай дәстүрлі музыкасының жаңартылған түрі. 20 ғасырдың басында Чжоу Шаомей (周少梅; 1885–1938) және Лю Тяньхуа белсенді болды. Лю өзінің он жеке орындауы мен 1920-1930 жылдары жазған 47 этюдтерімен қазіргі заманғы эрху ойнаудың негізін қалады. Лю Беймао (刘北茂; 1903–1981) Цзянсу провинциясының Цзяньин қаласында дүниеге келген. Оның шығармаларының ішінде Сяо Хуа Гу (1943) ("Кішкентай гүл барабаны") бар. Цзян Фэнчжи (蔣风之; 1908–1986) және Чэнь Чжэндуо (陈振铎) Лю Тяньхуаның шәкірттері болды, ал "Хангонг Цюйе" ("Хан сарайының үстіндегі күзгі ай") шығармасын Цзян бейімдеп, аранжировкалады. Хуа Янцзюнь (А Бин) (华彥君阿炳, 1893–1950) – соқыр көше музыканты. 1950 жылы қайтыс болғанға дейін екі қытай музыктанушысы оның бірнеше эрху және пипа шығармаларын ойнағанын жазды, ең танымалдарының бірі – "Эрцюань Инъюэ". Қытай Халық Республикасының құрылуымен және консерватория жүйесінің кеңеюімен жеке эрху ойнау дәстүрі дамуын жалғастырды. Бұл кезеңде маңызды орындаушылардың қатарында Лу Сютан (陆修堂; 1911–1966), Чжан Жуй (张锐; 1920 жылы туған), Сунь Вэньмин (孙文明; 1928–1962), Хуан Хайхуай (黄海怀), Лю Минъюань (刘明源; 1931–1996), Тан Лянде (汤良德; 1938–2010), Чжан Шао (张韶) және Сун Гошэн (宋国生) болды. Лю Минъюань (刘明源; 1931–1996) Тяньцзинде дүниеге келген. Ол хуқин отбасының көптеген аспаптарында, әсіресе банхуда шеберлікпен ойнағанымен танымал. Оның шығармалары мен аранжировкаларының ішінде Хэнань Сяоцю ("Хэнань халық әні") және Цао Юань Шан ("Шалғында") (чжунху үшін) бар. Ол көп жыл бойы Пекиндегі Қытай музыка консерваториясында сабақ берді. Тан Лянде (кантонша: Tong Leung Tak; 汤良德; 1938–2010) Шанхайда танымал шанхайлық музыкалық отбасында дүниеге келген. Ол "Шанхайдың көктемі" эру конкурсында жеңімпаз атанды және Пекиндегі Қытай кино оркестрінің солисі болды. Оның шығармалары мен жеке орындауларын "Никсон Қытайға" деректі фильмінде тыңдауға болады. Тан Гонконгтың қытай оркестрінде солист болды, содан кейін Гонконг үкіметінің Музыка кеңсесі үшін музыка тарату және білім беру саласында дүниежүзілік турнелер жасады және 1991 жылы Гонконг суретшілер гильдиясы оны "Жылдың өнер педагогы" деп атады. Ван Гуотун (王国潼; 1939 жылы туған) Ляонин провинциясының Далянь қаласында дүниеге келген. Ол Цзян Фэнчжи, Лань Юсон және Чэнь Чжэндуодан білім алып, 1960 жылы Пекиндегі Орталық музыка консерваториясын бітірген. Ол Лю Вэньцзиннің "Санмэнься Чансянцю" ("Санмэнь бұғазының рапсодиясы") шығармасының премьерасын орындады. 1972 жылы Ван Қытай радиоарнасының дәстүрлі оркестрінің эрху солисі, кейіннен көркемдік жетекшісі болды. 1983 жылы Орталық музыка консерваториясына Қытай музыкасы бөлімінің меңгерушісі болып оралды. Ол эрху ойнау туралы көптеген кітаптар мен мақалалар жазды және көптеген елдерде өнер көрсетті. Ван сонымен қатар эрху дизайнын одан әрі дамыту үшін Бейжің ұлттық аспаптар фабрикасымен жұмыс істеді. Мин Хуйфэн (閔惠芬; 1945–2014) Цзянсу провинциясының Исин қаласында дүниеге келген. Ол алғаш рет 1963 жылы төртінші Шанхай көктемгі өнер фестивалінің жеңімпазы ретінде танылды. Ол Лу Сютан және Ван Имен бірге оқыды, 1968 жылы Шанхай музыка консерваториясын бітірді және Шанхай халық оркестрінің эрху солисі болды. Ол 50 жыл бойы эрхуда шеберлікке жеткен музыкант ретінде танылды.

Prior to the 20th century, most huqin instruments were used primarily to accompany various forms of Chinese opera and narrative. The use of the erhu as a solo instrument began in the early 20th century along with the development of guoyue (literally 'national music'), a modernized form of Chinese traditional music written or adapted for the professional concert stage. Active in the early 20th century were Zhou Shaomei (周少梅; 1885–1938) and Liú Tiānhuá. Liú laid the foundations of modern erhu playing with his ten unaccompanied solos and 47 studies composed in the 1920s and 1930s. Liu Beimao (刘北茂; 1903–1981) was born in Jiangyin, Jiangsu. His compositions include Xiao Hua Gu (1943) (Little Flower drum). Jiang Fengzhi (蔣风之; 1908–1986) and Chen Zhenduo (陈振铎) were students of Liú Tiānhuá, the piece Hangong Qiuyue (Autumn Moon over the Han Palace) was adapted and arranged by Jiang. Hua Yanjun (A Bing) (华彥君阿炳, 1893–1950) was a blind street musician. Shortly before his death in 1950, two Chinese musicologists recorded him playing a few erhu and pipa solo pieces, the best known being Erquan Yingyue. With the founding of the People's Republic of China and the expansion of the conservatory system, the solo erhu tradition continued to develop. Important performers during this time include Lu Xiutang (陆修堂; 1911–1966), Zhang Rui (张锐; born 1920), Sun Wenming (孙文明; 1928–1962), Huang Haihuai (黄海怀), Liu Mingyuan (刘明源; 1931–1996), Tang Liangde (汤良德; 1938–2010), Zhang Shao (张韶) and Song Guosheng (宋国生). Liu Mingyuan (刘明源; 1931–1996) was born in Tianjin. He was known for his virtuosity on many instruments of the huqin family, in particular the banhu. His compositions and arrangements include Henan Xiaoqu (Henan Folk Tune) and Cao Yuan Shang (On Grassland) for Zhonghu. For many years, he taught at the China Conservatory of Music in Beijing. Tang Liangde (Cantonese: Tong Leung Tak; 汤良德; 1938–2010) was born in Shanghai into a famous Shanghainese musical family. He won the "Shanghai's Spring" erhu competition and continued to be the soloist for the Chinese Film Orchestra in Beijing, his composition and solos can be heard throughout the Nixon to China documentary movie. Tang was the soloist and performed at the Hong Kong Chinese Orchestra, then went on to music broadcasting and education for the Hong Kong Government's Music Office making worldwide tours and was named Art Educator of the Year in 1991 by the Hong Kong Artist Guild. Wang Guotong (王国潼; born 1939) was born in Dalian, Liaoning. He studied with Jiang Fengzhi, Lan Yusong and Chen Zhenduo and, in 1960, graduated from the Central Conservatory of Music in Beijing. He performed the premiere of Sanmenxia Changxiangqu (Sanmen Gorge Rhapsody) composed by Liu Wenjin. In 1972, Wang became the erhu soloist and later art director of the China Broadcasting Traditional Orchestra. He returned to the Central Conservatory of Music in 1983 as head of the Chinese music department. He has written many books and articles on erhu playing and has performed in many countries. Wang also worked with the Beijing National Instruments Factory to further develop erhu design. Min Huifen (閔惠芬; 1945–2014) was born in Yixing, Jiangsu. She first became known as the winner of the 1963 fourth Shanghai Spring Art Festival. She studied with Lu Xiutang and Wang Yi, and graduated from the Shanghai Conservatory of Music in 1968, and became the erhu soloist with the Shanghai Folk Orchestra. She was the undisputed master of erhu for 50 years.